Sự bất mãn với Thủ tướng Netanyahu ngày càng bộc lộ rõ trong cả hai đảng tại Mỹ, khiến vị thế của ông thêm bấp bênh giữa lúc cuộc bầu cử ở Israel rơi vào bế tắc.
Theo kết quả do Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel công bố đêm 29/10, liên minh cánh hữu của Thủ tướng Benjamin Netanyahu giành 53 trên tổng số 120 ghế quốc hội khóa mới. Khối đối lập có 48 ghế, trong khi 19 ghế còn lại thuộc về các đảng độc lập.
Không khối nào đạt ngưỡng 61 ghế để tự thành lập chính phủ đa số. Các phe phái vì vậy sẽ phải đàm phán để xây dựng liên minh cầm quyền, quá trình có thể kéo dài nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng. Nếu những nỗ lực này không thành công, Israel có thể phải tổ chức bầu cử lại.
Theo Politico, dù nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Donald Trump, Thủ tướng Netanyahu vẫn đối mặt với mong muốn phe đối lập Israel thắng cử từ nhiều quan chức trong chính quyền và quốc hội Mỹ. Những người này công khai bày tỏ sự bất mãn, cho rằng ông là nguyên nhân gây rạn nứt quan hệ giữa hai nước.
Vị thế suy giảm
Sự phản đối ông Netanyahu đang lan rộng trong chính trường Mỹ, từ các thành viên ôn hòa và cấp tiến của đảng Dân chủ đến những quan chức cấp cao trong chính quyền Trump như Phó tổng thống JD Vance. Một bộ phận phong trào MAGA, vốn bất mãn với việc Mỹ can dự vào các cuộc chiến ở nước ngoài, cũng thể hiện thái độ tương tự.
Thủ tướng Israel vẫn có những đồng minh tại quốc hội Mỹ, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Thương mại Thượng viện Ted Cruz và thượng nghị sĩ John Fetterman. Tuy nhiên, những lời chỉ trích nhằm vào ông tiếp tục gia tăng. Thượng nghị sĩ Chris Murphy thậm chí nhận định ông Netanyahu là trở ngại lớn nhất đối với nỗ lực rút Mỹ khỏi cuộc xung đột với Iran.
Theo một cựu quan chức chính quyền Trump, giới chính trị Mỹ từng xem cuộc bầu cử là cơ hội hàn gắn quan hệ hai nước, với kỳ vọng Israel sẽ có một chính phủ ít cứng rắn hơn. Người này cho rằng Washington đã quá mệt mỏi với ông Netanyahu.
Tại Viện Trung Đông ngày 28/10, thượng nghị sĩ Murphy nhận định rằng nếu tái đắc cử, Thủ tướng Netanyahu sẽ tiếp tục gây ảnh hưởng đến Tổng thống Trump nhằm thuyết phục ông lật đổ chính quyền Iran.
Trong những năm qua, ông Netanyahu đã theo đuổi nhiều chính sách gây tranh cãi, từ chiến dịch nhằm tiêu diệt Hamas tại Gaza, tấn công Hezbollah ở Lebanon đến tìm cách thuyết phục Mỹ tham gia cuộc chiến với Iran.
Theo Matthew Bartlett, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, bất đồng về Israel đang gây chia rẽ trong đảng Cộng hòa. Ông nhận định Tổng thống Trump là người thể hiện rõ nhất sự chia rẽ này.
Theo Bartlett, Tổng thống Trump thể hiện lập trường mâu thuẫn khi vừa kể về những tranh cãi gay gắt với Thủ tướng Netanyahu hôm trước, hôm sau đã ca ngợi quan hệ hai bên và khẳng định sẽ sát cánh cùng Israel trong các hoạt động quân sự.
Một nguồn tin khác từng phục vụ trong chính quyền Trump cho hay nhiều quan chức Nhà Trắng mong muốn một chính phủ ôn hòa hơn tại Israel. Họ lo ngại Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben-Gvir, hai lãnh đạo có quan điểm cực đoan nhất trong nội các ông Netanyahu, có thể làm chệch hướng nỗ lực khôi phục hòa bình Trung Đông của Tổng thống Trump.
Trong khi đó, một số nghị sĩ Dân chủ ủng hộ Israel tìm cách hàn gắn quan hệ bằng việc quy toàn bộ trách nhiệm cho Thủ tướng Netanyahu. Điển hình là Chuck Schumer, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện. Dù liên tục chỉ trích ông Netanyahu trong năm qua, ông Schumer vẫn tích cực vận động viện trợ quân sự cho Israel.
Tuy nhiên, việc phân định trách nhiệm giữa cá nhân Thủ tướng Netanyahu trên cương vị lãnh đạo và những hành động của Israel đang ngày càng khó khăn.
Dan Shapiro, đại sứ Mỹ tại Israel dưới thời cựu tổng thống Barack Obama, nhận định các cuộc thăm dò đều cho thấy hình ảnh Israel trong công chúng Mỹ đang xấu đi rõ rệt ở mọi nhóm cử tri, đặc biệt là giới trẻ. Theo ông, phần lớn phản ứng tiêu cực này hướng trực tiếp vào ông Netanyahu.
Kỳ vọng lớn của cánh tả Mỹ vào chiến thắng cách biệt của phe đối lập Israel thể hiện qua phản ứng của Jeremy Ben-Ami, chủ tịch tổ chức thiên tả J Street có trụ sở tại Washington. Ngay sau khi kết quả thăm dò ngoài phòng phiếu được công bố ngày 27/10, ông đã khẳng định phe đối lập “chắc chắn thắng”. Những số liệu ban đầu cho thấy khối đối lập do cựu tư lệnh quân đội Israel Gadi Eisenkot dẫn dắt giành đa số rõ rệt. Tuy nhiên, ưu thế này không còn sau một đêm, khi kết quả kiểm phiếu chính thức được công bố.
Trả lời câu hỏi về kết quả bầu cử, Ilan Goldenberg, giám đốc chính sách của J Street, tiếp tục khẳng định rằng đối với những người mong muốn Israel thay đổi, ưu tiên trước hết là ông Netanyahu rời cương vị thủ tướng.
Theo Goldenberg, khi ông Netanyahu còn nắm quyền, tình hình liên quan đến các lợi ích cốt lõi của Mỹ và cách Israel hành xử tại Trung Đông khó có thể cải thiện. Ông cho rằng việc thay thủ tướng ít nhất sẽ là bước tiến đúng hướng, dù chính phủ kế nhiệm vẫn có thể tồn tại những bất đồng với phía Mỹ.
Trong nội bộ đảng Cộng hòa, những lời chỉ trích Israel đang gia tăng ở một bộ phận lớn cử tri trẻ. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng việc ông Netanyahu tiếp tục giữ chức thủ tướng có thể khiến sự chia rẽ thêm sâu sắc.
Một cựu trợ lý nghị sĩ Cộng hòa tại Hạ viện cho rằng trên truyền thông và các kênh podcast bảo thủ, ông Netanyahu là mục tiêu dễ bị công kích, gắn với những diễn biến ở Trung Đông khiến họ không hài lòng. Tuy nhiên, người này nhận định làn sóng phản đối chưa thể khiến các nghị sĩ Cộng hòa thay đổi lập trường ngay, bởi lâu nay họ vẫn coi những chỉ trích nhằm vào Israel là vấn đề nhỏ.
Tuy nhiên, không phải nghị sĩ Cộng hòa nào cũng xem nhẹ vấn đề này. Phó tổng thống JD Vance từng cảnh báo Israel gần như không còn đồng minh trên thế giới. Ông cũng từ chối bày tỏ sự ủng hộ đối với Thủ tướng Netanyahu, song giải thích rằng mình chỉ muốn tránh can thiệp.
Shira Efron, chuyên gia chính sách tại tổ chức tư vấn RAND, nhận định tình trạng bế tắc chính trị hiện nay ở Israel có thể gây ra nhiều hệ lụy cho khu vực.
Bà lo ngại nguy cơ lớn nhất trong ngắn hạn là Thủ tướng Netanyahu có thể phát động một cuộc tấn công Iran nhằm duy trì quyền lực.
Theo Efron, hành động này sẽ nhằm cản trở nỗ lực thành lập liên minh đối lập, đồng thời gây sức ép buộc phe đối lập phải thành lập một chính phủ đoàn kết do ông Netanyahu lãnh đạo.
