Ông Trump liên tục phát đi những thông điệp trái chiều về cuộc chiến với Iran, phản ánh áp lực chính trị, kinh tế cùng những tính toán chiến lược phức tạp mà Nhà Trắng đang phải đối mặt trong cuộc xung đột.
Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã bước sang hơn 10 ngày, gây tác động lớn tới tình hình toàn cầu. Nhưng, Tổng thống Donald Trump vẫn chưa đưa ra quan điểm rõ ràng, thống nhất về các động thái quân sự liên quan. Sự thiếu nhất quán thể hiện rõ vào ngày 9/3 khi ông chủ Nhà Trắng một mặt cho rằng hòa bình có thể sớm được thiết lập, nhưng ngay sau đó lại cảnh báo giao tranh có khả năng leo thang mạnh và kéo dài hơn dự kiến.
Ngày 11/3, trong cuộc phỏng vấn với Axios, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết tại Iran chỉ còn “một vài mục tiêu nhỏ” cần tiến hành không kích và khẳng định cuộc chiến có thể kết thúc bất cứ lúc nào ông muốn. Tuy nhiên, tối cùng ngày, ông lại tuyên bố Mỹ đã giành chiến thắng trước Iran nhưng sẽ chưa rút lực lượng, đồng thời tiếp tục các hoạt động quân sự cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ.
Theo bình luận viên Stephen Collinson của CNN, sự thiếu nhất quán này không đơn thuần xuất phát từ phong cách phát ngôn nhanh và dồn dập của ông Trump. Điều đó còn cho thấy những sức ép chính trị và quân sự mà Tổng thống Mỹ đang phải đối mặt, khiến ông liên tục điều chỉnh thông điệp để thích ứng với tình hình.
Cuộc xung đột do Mỹ và Israel phát động từ ngày 28/2 đã gây tác động mạnh tới kinh tế toàn cầu. Giá dầu bật tăng mạnh, vượt mốc 100 USD/thùng trong sáng 9/3 mức cao nhất trong 4 năm và có lúc tiến gần 120 USD/thùng khi thị trường lo ngại chiến sự kéo dài. Đồng thời, các thị trường chứng khoán trên thế giới, bao gồm cả Mỹ, cũng lao dốc đáng kể.
Những tác động tiêu cực tới kinh tế được cho là một trong các nguyên nhân quan trọng khiến Tổng thống Trump phải lên tiếng trấn an thị trường. Ông đã chủ động gọi điện cho các phóng viên và thực hiện nhiều cuộc phỏng vấn ngắn. Ngoài ra, ông còn tổ chức họp báo tại bang Florida, cho biết chiến dịch quân sự đã “gần hoàn tất” và Mỹ đã đạt được nhiều mục tiêu trong cuộc xung đột.
“Những thông điệp lạc quan này đã phát huy tác dụng khi giá dầu giảm đáng kể sau cuộc họp báo của ông Trump”, dù trên thực tế giao tranh trên chiến trường vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, theo nhận định của bình luận viên quốc tế Philip Turle của France 24.
Tổng thống Trump dường như cũng nhận thức rõ sự kiên nhẫn của người dân Mỹ là có giới hạn. Vì vậy, ông nhiều lần nhấn mạnh rằng Mỹ đang “vượt tiến độ đáng kể so với kế hoạch”, đồng thời mô tả chiến dịch nhằm vào Iran như một thành công về mặt kinh tế.
“Chúng tôi đang loại bỏ mối đe dọa này một lần và mãi mãi. Khi mọi việc hoàn tất, các gia đình Mỹ sẽ được hưởng mức giá xăng dầu dễ chịu hơn”, ông Trump phát biểu. Ông cũng mô tả chiến dịch hiện tại chỉ giống như một bước đi cần thiết để xử lý vấn đề còn tồn đọng, đồng thời cho rằng mục tiêu cuối cùng đã ở rất gần.
Những phát biểu trên được cho là nhằm xoa dịu sức ép trong nước, khi nhiều cử tri Mỹ không muốn chính quyền Washington tiếp tục dấn sâu vào một cuộc xung đột mới, sau nhiều năm nước này vướng vào các chiến dịch quân sự kéo dài tại Trung Đông.
Trước đó, một số nghị sĩ thuộc đảng Cộng hòa cảnh báo rằng căng thẳng với Iran có thể ảnh hưởng tới nỗ lực giữ vững thế đa số mong manh của đảng này tại cả hai viện Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11. Nếu những lo ngại đó không sớm được xoa dịu, kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ có nguy cơ trở thành bất lợi lớn đối với đảng Cộng hòa.
Tuy vậy, sau khi tuyên bố cuộc chiến “đã gần hoàn tất”, trong cuộc họp báo tại bang Florida tối 9/3, ông Trump lại nhấn mạnh rằng xung đột vẫn chưa khép lại và Mỹ sẽ tiếp tục chiến đấu cho tới khi đạt được “chiến thắng cuối cùng”. Sự thay đổi trong thông điệp này cho thấy giới chức Mỹ dường như vẫn chưa hoàn toàn chắc chắn về diễn biến thực tế cũng như mục tiêu cuối cùng của chiến dịch.
Đến nay, chính quyền của ông Trump đã nêu ra bốn mục tiêu chính cho chiến dịch, gồm phá hủy năng lực tên lửa đạn đạo của Iran, loại bỏ sức mạnh hải quân của nước này, bảo đảm Tehran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân và ngăn chặn việc tài trợ cho các lực lượng vũ trang ủy nhiệm.
Tuy nhiên, các diễn biến trên thực địa cho thấy chính quyền Tổng thống Trump dường như còn hướng tới mục tiêu rộng hơn, có thể liên quan tới việc đặt nền tảng cho thay đổi chế độ tại Iran. Trước đó, chủ nhân Nhà Trắng cũng từng kêu gọi người dân Iran “nắm lấy cơ hội hiếm có này để giành lại chính quyền”.
Chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel được cho là đã khiến Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei thiệt mạng, người từ lâu có lập trường xem Washington và Tel Aviv là đối thủ. Sau đó, Donald Trump công khai cảnh báo Iran về việc lựa chọn lãnh đạo kế nhiệm, cho rằng nhân vật này “cần được Mỹ chấp thuận, nếu không sẽ khó duy trì quyền lực lâu dài”, đồng thời bày tỏ mong muốn Washington được tham gia vào quá trình lựa chọn Lãnh tụ Tối cao mới.
Hội đồng Chuyên gia Iran ngày 9/3 thông báo đã bầu Mojtaba Khamenei, con trai của ông Ali Khamenei, làm người kế nhiệm. Nhân vật này được đánh giá có quan điểm còn cứng rắn hơn cha, cho thấy giới lãnh đạo Iran vẫn sẵn sàng duy trì lập trường đối đầu với Washington.
“Mỹ dường như đã đặt kỳ vọng quá cao vào khả năng tạo ra những thay đổi tương tự như trường hợp Venezuela trước đây”, Allison Minor, Giám đốc chương trình Trung Đông tại viện chính sách Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định trong cuộc phỏng vấn với CBC.
Vào tháng 1, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã tiến hành một chiến dịch đột kích tại Caracas, bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và đưa ông tới New York để xét xử với cáo buộc liên quan đến ma túy. Sau đó, Venezuela bổ nhiệm bà Delcy Rodriguez giữ vai trò tổng thống lâm thời, đồng thời từng bước củng cố quan hệ với Mỹ.
Giới phân tích nhận định rằng sau khi ông Ali Khamenei bị hạ sát, Washington dường như kỳ vọng Iran sẽ đưa một nhân vật có quan điểm mềm mỏng hơn lên nắm quyền và từng bước thúc đẩy các cải cách theo hướng gần gũi với phương Tây, tương tự kịch bản từng xảy ra tại Venezuela.
“Nhưng, kịch bản đó khó có thể áp dụng với Iran. Vì vậy, chính quyền của Tổng thống Donald Trump có vẻ đang điều chỉnh lại mục tiêu để phù hợp với tình hình thực tế trên chiến trường”, bà nói thêm.
Những điều chỉnh trong thông điệp từ Nhà Trắng phần nào phản ánh thực tế rằng diễn biến trên chiến trường đang phức tạp hơn so với dự tính ban đầu. Mỹ và Israel cho biết đã tiến hành các đợt không kích nhằm vào cơ sở quân sự và hạ tầng của Iran, nhưng mức độ thiệt hại đối với năng lực quân sự của Tehran đến nay vẫn chưa được xác nhận một cách đầy đủ.
Washington và Tel Aviv trước đó tuyên bố đã phá hủy phần lớn năng lực tên lửa đạn đạo của Iran. Tuy vậy, trong những ngày gần đây, Tehran vẫn liên tục đáp trả bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu trong khu vực, làm gia tăng lo ngại rằng xung đột có thể tiếp tục lan rộng.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã tiến hành phong tỏa Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới. Lực lượng này cũng tuyên bố trong thời gian tới sẽ chỉ sử dụng các tên lửa mang đầu đạn nặng hơn một tấn để thực hiện các đòn đáp trả.
Collinson cho rằng không thể loại trừ khả năng ông Donald Trump cố tình đưa ra các thông điệp thiếu nhất quán nhằm gây nhiễu đối thủ, khiến Iran khó dự đoán bước đi tiếp theo của Mỹ và từ đó tạo lợi thế chiến lược. Trong bối cảnh Nhà Trắng vừa phát tín hiệu cho thấy cuộc chiến có thể sớm kết thúc, vừa để ngỏ khả năng leo thang, Tehran có thể gặp khó khăn trong việc xác định chính xác ý đồ của Washington.
Tuy vậy, nếu sử dụng cách tiếp cận này, Mỹ cũng có nguy cơ khiến các đồng minh, đối tác cũng như thị trường năng lượng toàn cầu rơi vào trạng thái thiếu rõ ràng, khi họ không biết các bước đi chiến lược tiếp theo của Washington sẽ ra sao để chuẩn bị phương án ứng phó.
Một số nguồn tin cho biết Mỹ đang xem xét các phương án phức tạp hơn, trong đó có khả năng tiến hành những chiến dịch đặc biệt nhằm vào các thành phần then chốt của chương trình hạt nhân Iran. Cuối tuần trước, ông Donald Trump cũng để ngỏ khả năng Mỹ có thể triển khai bộ binh tới Iran để kiểm soát các kho dự trữ uranium của nước này.
“Không ai có thể biết chính xác Tổng thống Trump đang nghĩ gì. Cuối cùng, chính ông Trump sẽ là người đưa ra quyết định đối với chiến dịch này”, bà Minor cho biết.
