Động thái Bộ Tư pháp Mỹ đề nghị Sở Thuế vụ chấm dứt vĩnh viễn các cuộc kiểm toán thuế đối với gia đình ông Trump đang làm dấy lên nhiều tranh cãi về sự minh bạch và công bằng trong hệ thống thuế Mỹ.
Ngày 19/5, Bộ Tư pháp Mỹ công bố thỏa thuận dàn xếp vụ kiện do Tổng thống Donald Trump cùng hai con trai khởi kiện IRS vào cuối tháng 1. Gia đình ông Trump từng yêu cầu bồi thường 10 tỷ USD, cáo buộc IRS không ngăn được việc một cựu nhà thầu làm lộ hồ sơ thuế cho truyền thông.
Theo thỏa thuận, phía ông Trump rút đơn kiện. Đổi lại, Bộ Tư pháp Mỹ đồng ý lập quỹ gần 1,8 tỷ USD nhằm bồi thường cho những người cho rằng họ bị truy tố bất công. Phụ lục thỏa thuận cũng nêu IRS bị “cấm vĩnh viễn” kiểm toán hoặc điều tra các hồ sơ thuế của ông Trump, gia đình và doanh nghiệp nộp trước ngày 19/5.
Bộ Tư pháp Mỹ cho biết đây chỉ là điều khoản thủ tục để tránh tranh chấp phát sinh sau dàn xếp. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia thuế vẫn bày tỏ nghi ngại. Cựu ủy viên IRS Daniel Werfel nhận định đây là biện pháp chưa từng có tiền lệ, trong khi người dân luôn kỳ vọng luật thuế được thực thi công bằng với tất cả.
Nhiều chuyên gia thuế cho rằng thỏa thuận này có không ít điểm bị cho là “lệch chuẩn” so với quy trình và quy định pháp lý tại Mỹ. Thông thường, IRS sẽ xử lý từng vụ việc thông qua thỏa thuận trực tiếp với người nộp thuế hoặc chuyển hồ sơ sang Bộ Tư pháp Mỹ. Tuy nhiên, hiện chưa có dấu hiệu cho thấy một trong hai quy trình này đã được áp dụng trong trường hợp liên quan đến ông Trump.
Ngoài ra, điều khoản miễn trừ lại xuất hiện trong một vụ kiện dân sự thay vì vụ án thuế. Phạm vi miễn trừ cũng được đánh giá là rất rộng và không xuất phát từ quyết định của IRS.
Brandon DeBot, Giám đốc chính sách tại Trung tâm Luật Thuế thuộc Đại học New York, cho rằng phụ lục này dường như đặt Tổng thống Mỹ, gia đình và doanh nghiệp của ông đứng ngoài các quy định thuế hiện hành. Theo ông, Bộ Tư pháp Mỹ không có thẩm quyền tự ban hành những “lá chắn đặc biệt” như vậy và điều này có thể tạo ra tiền lệ rủi ro.
Nghị sĩ Dân chủ Ron Wyden – thành viên cấp cao tại Ủy ban Tài chính Thượng viện – nhận định thỏa thuận dàn xếp này đã “vi phạm rõ ràng luật liên bang”.
Nghị sĩ Ron Wyden cho biết đảng Dân chủ sẽ phản đối toàn bộ thỏa thuận mà ông đánh giá là mang tính phục vụ lợi ích cá nhân. Theo ông, dù kết quả cuối cùng thế nào, các đời chính quyền sau này và lãnh đạo IRS cần coi chỉ đạo trên là không có hiệu lực pháp lý.
Sau bê bối Watergate vào thập niên 1970, Mỹ đã xây dựng nhiều quy định nhằm bảo vệ sự độc lập của IRS trước các tác động chính trị. Theo đó, quan chức thuộc nhánh hành pháp bị cấm can thiệp vào hoạt động kiểm toán thuế, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt dành cho Bộ trưởng Tư pháp.
Phụ lục của thỏa thuận lần này được ký bởi quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche – người từng là luật sư riêng của ông Donald Trump. Vì vậy, chính quyền Trump có thể cho rằng quy trình xử lý vẫn phù hợp với quy định hiện hành.
Dù vậy, BBC nhận định vụ việc vẫn tạo nên hình ảnh hiếm thấy trong lịch sử chính trị Mỹ. Ông Trump trở thành tổng thống đầu tiên kiện chính phủ do chính mình đứng đầu, sau đó đạt thỏa thuận giúp chấm dứt các cuộc kiểm tra thuế nhắm vào bản thân.
Truyền thông Mỹ năm 2024 cho biết cuộc kiểm toán thuế của Sở Thuế vụ Mỹ (IRS) đối với Tổng thống Donald Trump liên quan đến nghi vấn ông sử dụng khoản thua lỗ từ một dự án bất động sản tại Chicago để khấu trừ thuế hai lần. Nếu bị xác định vi phạm, ông Trump có nguy cơ phải nộp hơn 100 triệu USD tiền truy thu cùng các khoản phạt liên quan.
Ông Brandon DeBot nhận định Bộ Tư pháp Mỹ đang tìm cách “xóa bỏ toàn bộ hồ sơ” liên quan đến vụ việc của ông Trump. Theo ông, động thái này có thể khiến Tổng thống Mỹ và các tổ chức liên quan tránh được khoản thuế đáng lẽ phải nộp, đồng thời tạo ra một bộ quy tắc riêng dành cho ông Trump, khác với những người nộp thuế thông thường.
Hồ sơ thuế của ông Trump từ lâu đã trở thành chủ đề gây tranh cãi tại Mỹ. Trong nhiều thập kỷ, các ứng viên tổng thống và tổng thống Mỹ thường tự nguyện công khai hồ sơ thuế nhằm chứng minh tính minh bạch tài chính. Tuy nhiên, ông Trump là tổng thống đầu tiên trong thời hiện đại từ chối thực hiện thông lệ này.
Tổng thống Trump nhiều lần cho rằng ông không thể công bố hồ sơ thuế vì đang trong quá trình bị IRS kiểm toán, dù luật pháp Mỹ thực tế không cấm việc công khai các tài liệu đó.
Quỹ mang tên “chống vũ khí hóa chính quyền” trị giá 1,776 tỷ USD đang làm dấy lên nhiều tranh cãi liên quan đến việc sử dụng ngân sách liên bang của Mỹ. Nguồn tiền của quỹ được lấy từ khoản ngân sách do Quốc hội Mỹ phân bổ nhằm xử lý các khiếu nại pháp lý chống lại chính phủ. Mức 1,776 tỷ USD được cho là mang ý nghĩa biểu tượng, gợi nhắc năm 1776 – thời điểm nước Mỹ tuyên bố độc lập.
Theo cơ chế được công bố, quỹ này sẽ không do tòa án hay Quốc hội trực tiếp giám sát mà được quản lý bởi một hội đồng gồm 5 thành viên. Trong đó, ông Todd Blanche có quyền lựa chọn 4 người. Hội đồng này sẽ quyết định cá nhân nào đủ điều kiện nhận bồi thường nếu chứng minh được họ từng bị chính phủ nhắm tới vì động cơ chính trị, cá nhân hoặc ý thức hệ.
Phe Dân chủ chỉ trích đây có thể trở thành một “quỹ đen”, lo ngại nguồn tiền sẽ được dùng để hỗ trợ các đồng minh của ông Donald Trump hoặc những người liên quan vụ bạo loạn Đồi Capitol năm 2021. Ngay cả một số nghị sĩ Cộng hòa cũng bày tỏ sự nghi ngờ về quy mô cũng như cách vận hành của quỹ.
Rupa Bhattacharyya, cựu quan chức Bộ Tư pháp Mỹ từng phụ trách quỹ bồi thường cho nạn nhân vụ khủng bố 11/9, cảnh báo với Reuters rằng việc trao cho nhánh hành pháp quyền phân bổ một lượng lớn tiền thuế với quá ít cơ chế kiểm soát có thể làm gia tăng nguy cơ lạm dụng quyền lực và tham nhũng.
Những tranh cãi pháp lý đầu tiên liên quan đến quỹ này cũng đã xuất hiện. Các tòa án liên bang tại Washington và bang Virginia đã bắt đầu tiếp nhận các đơn kiện với cáo buộc quỹ bồi thường vi phạm Hiến pháp Mỹ cũng như Đạo luật Tự do Thông tin. Bên cạnh đó, một số chuyên gia pháp lý nhận định cơ chế miễn trừ thuế dành cho ông Donald Trump nhiều khả năng cũng sẽ bị đưa ra thách thức trước tòa.
Ông Brandon DeBot cho rằng việc áp dụng cơ chế miễn trừ diện rộng như trong thỏa thuận hiện nay đã vượt quá phạm vi thẩm quyền thực tế của Bộ Tư pháp Mỹ.
