Quyết định sa thải Bộ trưởng Quốc phòng Fedorov đang làm dấy lên sóng gió chính trị cùng làn sóng phản đối mạnh mẽ tại Ukraine, buộc Tổng thống Zelensky phải đối mặt với một lựa chọn khó khăn.
Tổng thống Volodymyr Zelensky tuần trước thông báo ông Mykhailo Fedorov, 35 tuổi, người được mệnh danh là “ông trùm drone” của Ukraine, đã rời cương vị Bộ trưởng Quốc phòng. Quyết định này được đưa ra sau khi xuất hiện những bất đồng giữa ông Fedorov và Tổng tư lệnh quân đội, Đại tướng Oleksandr Syrskiy, liên quan đến chiến lược đối phó với Nga.
Ngày 19/7, Tổng thống Zelensky tiếp tục chủ trì cuộc họp với các chỉ huy quân đội cấp cao sang ngày thứ hai liên tiếp nhằm bàn về việc điều chỉnh chiến lược quân sự. Diễn biến này xảy ra trong lúc hàng nghìn người tập trung biểu tình tại Kiev, yêu cầu miễn nhiệm Đại tướng Syrskiy và phản đối quyết định cách chức ông Fedorov.
Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết ông đã không thể thu hẹp những khác biệt giữa hai nhân vật giữ vai trò then chốt trong bộ máy quân sự Ukraine trong bối cảnh cuộc xung đột với Nga vẫn kéo dài. Vì vậy, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết ông buộc phải đưa ra quyết định khó khăn là để Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov rời nhiệm sở.
Động thái này nhanh chóng vấp phải phản ứng mạnh từ dư luận cũng như một bộ phận chỉ huy quân đội. Hàng nghìn người đã tập trung biểu tình gần dinh Tổng thống tại Kiev để phản đối việc sa thải ông Fedorov, đồng thời yêu cầu miễn nhiệm Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy. Đây là diễn biến hiếm thấy tại thủ đô Ukraine trong hơn bốn năm xung đột.
Những người ủng hộ ông Fedorov cho rằng ông là nhân tố tiên phong trong việc đưa công nghệ vào quân đội, thúc đẩy mạnh mẽ chương trình phát triển máy bay không người lái (drone), góp phần ngăn chặn nhiều đợt tấn công của Nga. Ông cũng được đánh giá cao khi đẩy mạnh chuyển đổi số để tăng tính minh bạch và hỗ trợ công tác phòng, chống tham nhũng.
Thế khó của ông Zelensky sau quyết định sa thải Bộ trưởng Quốc phòng
Theo bình luận viên Anastasiia Malenko của The Wall Street Journal, việc Tổng thống Volodymyr Zelensky quyết định miễn nhiệm ông Mykhailo Fedorov có thể làm suy yếu những thành quả mà quân đội Ukraine đạt được trong khoảng 6 tháng qua. Trong thời gian này, lực lượng Ukraine đã chặn được nhiều đợt tiến công của Nga, đồng thời giành lại một phần lãnh thổ. Theo bà, quyết định này cũng khiến ông Zelensky rơi vào tình thế phải đưa ra những lựa chọn không dễ dàng.
Malenko cho rằng nếu ông Fedorov và Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy không thể tiếp tục phối hợp, việc giữ Bộ trưởng Quốc phòng trẻ tuổi này ở lại sẽ đồng nghĩa với khả năng Tổng thống Zelensky phải thay thế vị tổng tư lệnh do chính ông bổ nhiệm. Ngược lại, nếu không có biện pháp xử lý, làn sóng phản đối có thể tiếp tục lan rộng, tương tự sự việc xảy ra năm ngoái khi ông Zelensky tìm cách thu hẹp quyền hạn của lực lượng chống tham nhũng Ukraine nhưng cuối cùng phải rút lại quyết định trước áp lực từ dư luận.
Tổng thống Volodymyr Zelensky bổ nhiệm Mykhailo Fedorov giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng vào tháng 1, thay ông Denys Shmyhal. Trước đó, ông Shmyhal từng đảm nhiệm cương vị thủ tướng và được điều sang lãnh đạo Bộ Quốc phòng khoảng 6 tháng trước để thay thế Rustem Umerov, người khi đó vướng các cáo buộc lạm dụng quyền lực.
Việc Bộ Quốc phòng Ukraine liên tục thay đổi người đứng đầu đã vấp phải nhiều ý kiến chỉ trích. “Thật đáng lo ngại khi cứ khoảng 6 tháng lại thay bộ trưởng quốc phòng, trong khi đất nước vẫn đang chìm trong chiến sự”, nghị sĩ đối lập Iryna Herashchenko thuộc đảng Đoàn kết châu Âu phát biểu vào tuần trước.
Trước khi được giao phụ trách Bộ Quốc phòng hồi tháng 1, ông Fedorov được biết đến rộng rãi với vai trò Bộ trưởng Chuyển đổi Số. Trong thời gian đảm nhiệm cương vị này, ông góp phần xây dựng và phát triển ứng dụng dịch vụ công đang được đông đảo người dân Ukraine.
Trước quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko cho rằng đây là một “sai lầm nghiêm trọng”.
Trao đổi với báo Current Time, ông Fesenko nhận định Fedorov được cả các đối tác phương Tây lẫn giới tinh hoa, chuyên gia và chính trị gia trong nước xem là một trong những gương mặt triển vọng của Ukraine.
Các cuộc biểu tình bày tỏ sự ủng hộ dành cho ông Fedorov cũng thu hút đông đảo người trẻ tham gia. Nhiều người liên tục hô vang khẩu hiệu kêu gọi giữ ông ở cương vị Bộ trưởng Quốc phòng và yêu cầu cách chức Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy.
“Từ góc độ hiệu quả công việc và những kết quả ông ấy đạt được, không có lý do thuyết phục nào để sa thải chỉ sau 6 tháng tại vị”, Viktoriya Karachun, 21 tuổi, một người tham gia biểu tình ở Kiev, cho biết.
Thiếu tướng Mykhailo Drapatiy, Tư lệnh Lực lượng Hỗn hợp Ukraine và là một trong những chỉ huy có uy tín của quân đội, cũng công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với ông Mykhailo Fedorov qua một bài viết trên mạng xã hội.
Theo ông Drapatiy, cựu Bộ trưởng Quốc phòng luôn sẵn sàng lắng nghe ý kiến từ các chỉ huy, đưa ra quyết định nhanh chóng và ủng hộ những cải cách xuất phát từ thực tiễn ở cơ sở. Ông cho biết Fedorov từng chia sẻ rằng nhiều quyết định chỉ có thể được triển khai bằng cách “vượt qua các rào cản” thay vì nhận được sự hỗ trợ từ hệ thống. “Tôi biết điều đó là sự thật và tin rằng mọi việc không nên diễn ra như vậy”, ông Drapatiy viết.
Cùng quan điểm, Vyacheslav Bilkovskiy, cựu sĩ quan quân đội hiện công tác tại chính quyền tỉnh Kherson, nhận định Fedorov là Bộ trưởng Quốc phòng xuất sắc nhất của Ukraine kể từ khi chiến sự bùng phát. Theo ông, dù chưa phải là một nhà lãnh đạo hoàn hảo, những cải cách do Fedorov thúc đẩy đã tạo ra tác động tích cực và góp phần nâng cao năng lực của lực lượng vũ trang Ukraine.
Vyacheslav Bilkovskiy cho rằng kể từ khi ông Mykhailo Fedorov giữ cương vị Bộ trưởng Quốc phòng, những rào cản đối với các doanh nghiệp sản xuất máy bay không người lái (drone) gần như được xóa bỏ. Ông cũng đánh giá tốc độ kiểm định và phê duyệt đã được cải thiện vượt bậc, nhanh hơn nhiều so với giai đoạn ông Rustem Umerov còn lãnh đạo bộ.
Để phản đối việc ông Fedorov bị miễn nhiệm, Đại tá Pavlo Yelizarov, Phó tư lệnh Không quân Ukraine, đã đệ đơn từ chức. Ông cho rằng quyết định này là một bước đi “tệ hại”.
Không chỉ vậy, hai cố vấn nổi bật của Bộ Quốc phòng Ukraine là Serhiy Beskrestnov, còn được biết đến với biệt danh “Flash”, và Serhiy Sternenko, nhà hoạt động xã hội kiêm người vận động quyên góp, cũng tuyên bố rời vị trí của mình sau quyết định sa thải Bộ trưởng Fedorov.
Quyết định đầy áp lực của ông Zelensky
Theo nhà phân tích chính trị Volodymyr Fesenko tại Kiev, Tổng thống Volodymyr Zelensky có những tính toán riêng khi quyết định ủng hộ Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy trong việc miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.
“Tổng tư lệnh quân đội Ukraine là trụ cột quan trọng trong hệ thống chỉ huy, góp phần duy trì sự ổn định của bộ máy quốc phòng và lực lượng vũ trang”, ông Fesenko nhận định. “Ông ấy giữ vai trò then chốt trong việc cân bằng mối quan hệ giữa các cơ quan an ninh, đặc biệt là trong quân đội.”
Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết ông muốn bổ nhiệm một Bộ trưởng Quốc phòng mới có khả năng phối hợp hiệu quả hơn với Đại tướng Oleksandr Syrskiy, vị tổng tư lệnh đã góp phần chỉ huy quân đội Ukraine giành nhiều thành công trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột kéo dài hơn 4 năm qua.
Tuy nhiên, uy tín của tướng Syrskiy từng chịu ảnh hưởng sau trận Bakhmut. Ông bị chỉ trích vì quyết định duy trì lực lượng phòng thủ tại thành phố này trong khoảng 9 tháng giữa các đợt pháo kích dữ dội của Nga, khiến Ukraine chịu tổn thất lớn, trong khi nhiều ý kiến cho rằng Bakhmut không mang ý nghĩa chiến lược tương xứng với cái giá phải trả.
Nhiều sĩ quan theo xu hướng cải cách, trong đó có ông Fedorov, cho rằng đại tướng Oleksandr Syrskiy quá phụ thuộc vào chiến thuật tiêu hao lực lượng, thường tập trung chỉ đạo các trận đánh ở cấp chiến thuật thay vì xây dựng chiến lược tổng thể, đồng thời bị cho là ưu ái một số đơn vị thân cận.
Sau khi quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov của Tổng thống Volodymyr Zelensky gây làn sóng phản đối mạnh mẽ, Financial Times dẫn lời các nguồn tin am hiểu cho biết nhà lãnh đạo Ukraine đang cân nhắc một lựa chọn khó khăn khác là thay thế Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy.
Theo các nguồn tin này, ông Zelensky chỉ sẵn sàng đưa ra quyết định nếu tìm được người kế nhiệm đủ năng lực để bảo đảm quá trình chuyển giao diễn ra suôn sẻ, đồng thời vẫn giữ vững hệ thống phòng tuyến của Ukraine trước sức ép tấn công từ phía Nga.
Ngày 18/7, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã gặp gỡ một số chỉ huy quân đội cùng các tư lệnh quân đoàn đang làm nhiệm vụ tại những mặt trận khốc liệt nhất. Sau các cuộc làm việc, ông cho biết đã lắng nghe đầy đủ các ý kiến tham vấn và nắm rõ quan điểm của những người liên quan.
Tối cùng ngày, ông Zelensky xác nhận đã trao đổi với cả Mykhailo Fedorov và Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy. Nhà lãnh đạo Ukraine nhấn mạnh các quyết định liên quan đến quân đội sẽ được đưa ra trên cơ sở thống nhất, song không tiết lộ thêm chi tiết. Ông cũng cho biết các cuộc thảo luận quan trọng sẽ tiếp tục được tiến hành trong ngày 19/7.
Sau các cuộc trao đổi, ông Mykhailo Fedorov đăng trên mạng xã hội rằng quá trình đối thoại vẫn đang được tiếp tục. “Các cuộc đối thoại đang diễn ra. Tôi tin chúng ta sẽ thành công”, ông viết.
Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskiy cho biết ông đã trực tiếp thị sát các vị trí phòng thủ ở khu vực đông bắc Ukraine. Theo ông, sau khi lắng nghe đề xuất từ các chỉ huy tại thực địa, ông đã đưa ra những quyết định cần thiết nhằm củng cố năng lực chiến đấu của lực lượng Ukraine.
