Nếu SpaceX sáp nhập với Tesla, Musk có thể mất gói thù lao khổng lồ, song đổi lại có được quyền kiểm soát lớn hơn mà ông từ lâu mong muốn.
Tại cuộc họp công bố kết quả kinh doanh của SpaceX tháng trước, CEO Elon Musk cho biết hội đồng quản trị hai công ty đã thành lập các ủy ban đặc biệt để trao đổi về khả năng sáp nhập. Kịch bản này từ lâu đã được thị trường đồn đoán, nhất là sau khi SpaceX tiến hành IPO và Tesla giới thiệu mẫu Roadster sử dụng động cơ đẩy khí lạnh.
Tuy nhiên, theo Reuters và nhiều chuyên gia quản trị doanh nghiệp, nếu thương vụ diễn ra, Musk có thể chỉ nhận được một phần nhỏ trong gói thù lao 1.000 tỷ USD mà Tesla công bố năm ngoái. Hội đồng quản trị SpaceX cũng có thể điều chỉnh cơ cấu thu nhập của ông khi sáp nhập với Tesla.
Gói thù lao 1.000 tỷ USD được cổ đông Tesla thông qua yêu cầu Musk hoàn thành hàng loạt mục tiêu về vốn hóa thị trường và kinh doanh để nhận thêm cổ phiếu, qua đó gia tăng quyền biểu quyết tại công ty. Trong khi đó, trước khi SpaceX tiến hành IPO, hội đồng quản trị cũng trao cho ông các khoản thưởng cổ phiếu gắn với mục tiêu nâng vốn hóa, đưa 1 triệu người lên sao Hỏa và xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ trong không gian.
Tuy nhiên, sau khi xem xét gói thù lao tại SpaceX, các chuyên gia lưu ý rằng Musk đã được trao ngay toàn bộ quyền biểu quyết đi kèm số cổ phiếu thưởng này. Nhờ đó, ông hiện kiểm soát 85% quyền biểu quyết tại SpaceX dù chưa phải hoàn thành bất kỳ mục tiêu nào. Trước đó, Musk vốn đã sở hữu lượng cổ phần lớn tại công ty.
Matthew Bloomfield, Phó giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, cho rằng kế hoạch đãi ngộ được SpaceX soạn thảo ngay trước đợt IPO thực chất chỉ là một chiêu tiếp thị.
Theo Bloomfield, hàng loạt mục tiêu tham vọng trong kế hoạch dễ khiến công chúng nghĩ rằng Musk đang đặt cược rất lớn vào bản thân. Tuy nhiên, ông nhận định kế hoạch chủ yếu nhằm khơi dậy sự hào hứng của mọi người.
Tại Tesla, Musk chỉ có thể gia tăng quyền kiểm soát khi hoàn thành các mục tiêu về kinh doanh và vốn hóa thị trường.
Đến nay, ông chưa đạt mục tiêu nào trong gói thù lao này. Ngay cả khi hoàn thành toàn bộ, Musk cũng chỉ nắm khoảng 29% quyền biểu quyết tại Tesla. Ông từ lâu đã muốn có thêm quyền lực tại hãng xe điện. Đầu năm 2024, Musk từng cho biết ông không cảm thấy thoải mái khi dẫn dắt Tesla trở thành doanh nghiệp hàng đầu về AI và robot nếu không có 25% quyền biểu quyết.
Khi hội đồng quản trị Tesla vận động nhà đầu tư thông qua kế hoạch thù lao năm ngoái, Musk cho biết ông muốn có thêm quyền kiểm soát và nhấn mạnh những rủi ro khi chế tạo robot tích hợp AI. Trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh tháng 10/2025, ông bày tỏ lo ngại về khả năng bị gạt ra sau khi xây dựng một đội quân robot khổng lồ.
Vì vậy, sáp nhập là cách nhanh hơn để Musk có được quyền kiểm soát này, dù điều đó có thể khiến ông mất gói thù lao khổng lồ.
Theo ước tính của các nhà phân tích Barclays, dựa trên quy mô hiện tại của hai doanh nghiệp, nếu SpaceX thâu tóm Tesla, Musk sẽ nắm khoảng 37% cổ phần tại công ty sau sáp nhập, song có tới 56% quyền biểu quyết. Sự chênh lệch này đến từ việc phần lớn cổ phiếu SpaceX do ông sở hữu thuộc loại đặc biệt, có quyền biểu quyết cao gấp 10 lần cổ phiếu thông thường. Tesla không có loại cổ phiếu tương tự.
Các gói thù lao dành cho Musk tại SpaceX và Tesla đều có điều khoản liên quan đến khả năng sáp nhập.
Tại Tesla, quy định này tương đối rõ ràng: nếu xảy ra sự kiện “thay đổi quyền kiểm soát”, ví dụ SpaceX mua lại hãng xe điện, Musk có thể được thưởng cổ phiếu khi hoàn thành các mục tiêu vốn hóa mà không phải đáp ứng thêm các mục tiêu kinh doanh.
Tesla hiện có vốn hóa khoảng 1.600 tỷ USD và cần chạm mốc 2.000 tỷ USD để Musk bắt đầu được thưởng cổ phiếu. Theo ước tính của giới phân tích, số cổ phiếu ông có thể nhận tại ngưỡng này trị giá khoảng 20 tỷ USD.
Các quy định trong kế hoạch thù lao của SpaceX kém rõ ràng hơn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, HĐQT có thể thay đổi đáng kể chính sách dành cho Musk nếu diễn ra một thương vụ. Những mục tiêu ông phải hoàn thành gồm nâng vốn hóa, đưa 1 triệu người đến định cư trên sao Hỏa và xây dựng các trung tâm dữ liệu trong không gian có công suất tính toán 100 TW mỗi năm.
Musk hiện đã nắm quyền biểu quyết tại SpaceX, nhưng chỉ được hưởng lợi ích kinh tế từ số cổ phiếu trong gói thù lao khi hoàn thành các mục tiêu đề ra. Theo công ty nghiên cứu Equilar, nếu SpaceX chạm mức vốn hóa mục tiêu cao nhất, số cổ phiếu này sẽ có giá trị 719 tỷ USD.
Kevin Murphy, giáo sư tài chính tại Trường Kinh doanh Marshall thuộc Đại học Nam California, nhận định HĐQT SpaceX và Musk nhiều khả năng sẽ giữ nguyên toàn bộ các gói thù lao. Họ có thể chỉ nâng mục tiêu vốn hóa và lợi nhuận, đồng thời điều chỉnh phần thưởng cổ phiếu theo quy mô doanh nghiệp sau sáp nhập. SpaceX từng thực hiện cách làm tương tự vào đầu năm nay khi mua lại xAI và tiếp nhận gói thù lao của Musk tại công ty khởi nghiệp AI này.
Theo giới phân tích, với việc đã sở hữu gần một nửa SpaceX, Musk hiện coi trọng quyền kiểm soát hơn khả năng đưa 1 triệu người lên sao Hỏa để nhận thêm cổ phiếu. Murphy nhận xét mục tiêu xây dựng khu định cư trên sao Hỏa là “khá viển vông”, song cho rằng Musk có lẽ cũng không hứng thú với những phần thưởng dễ đạt được.
Musk thuộc tuýp người muốn có tất cả hoặc chẳng cần gì. Ông ví von rằng vị tỷ phú không chỉ muốn vài chiếc bánh quy mà muốn cả túi. Murphy nói.
