Bức tranh điều chỉnh lãi suất toàn cầu đang dần rõ ràng hơn, khi nhiều ngân hàng trung ương lớn đã thay đổi chính sách và một số cơ quan khác cũng phát tín hiệu sẽ sớm có động thái tương tự.
Ngày 18/9, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tiếp tục siết chính sách tiền tệ khi nâng lãi suất tham chiếu từ 1% lên 1,25%, mức cao nhất trong 31 năm.
Quyết định được đưa ra trong bối cảnh lạm phát tại Nhật Bản có dấu hiệu tăng và đồng yen suy yếu đáng kể. Thống đốc BOJ Kazuo Ueda cho rằng chính sách tiền tệ đã bước sang một giai đoạn mới, đồng thời để ngỏ khả năng tiếp tục tăng chi phí vay.
Động thái của BOJ diễn ra chỉ hai ngày sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cũng nâng lãi suất và một tuần sau quyết định thắt chặt chính sách của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).
Từ đầu năm, Australia đã ba lần tăng lãi suất, đưa mức hiện tại lên 4,35%. New Zealand cũng nâng lãi trong hai cuộc họp liên tiếp. Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) giữ nguyên chính sách vào tuần trước nhưng để ngỏ khả năng hành động thêm nếu áp lực lạm phát kéo dài. Canada cũng giữ lập trường tương tự.
Dù được đưa ra độc lập, các quyết định trên đều cho thấy mối lo chung rằng giá dầu và khí đốt leo thang do xung đột Trung Đông có thể tạo thêm áp lực lên chi tiêu, trong bối cảnh cú sốc lạm phát hậu đại dịch mới lắng xuống vài năm.
Diễn biến này đối lập với tâm lý thị trường chưa đầy một tháng trước. Khi đó, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran từng làm dấy lên kỳ vọng căng thẳng sẽ dịu bớt, qua đó giúp giá năng lượng hạ nhiệt.
Tuy nhiên, sau khi thỏa thuận đổ vỡ, các vụ tấn công gần đây của lực lượng Houthi dọc Biển Đỏ tiếp tục làm gia tăng rủi ro đối với nguồn cung dầu toàn cầu, khiến triển vọng kinh tế vĩ mô thay đổi đáng kể. Phó chủ tịch ECB Boris Vujcic nhận định giá năng lượng có thể neo cao trong thời gian dài hơn.
Ông cảnh báo nếu lạm phát duy trì ở mức cao suốt mùa thu, thu nhập hộ gia đình và hoạt động tiêu dùng sẽ chịu tác động, qua đó kéo GDP đi xuống. Theo ông, ECB sẽ xem xét dữ liệu và đưa ra quyết định tại từng cuộc họp.
Theo hai nguồn tin của Reuters, ECB có thể tiếp tục nâng lãi suất, sớm nhất tại cuộc họp tháng 10. Tuy nhiên, khả năng hành động vào tháng 12 được đánh giá cao hơn. Nếu xảy ra, đây sẽ là lần tăng lãi suất thứ ba của ECB trong năm nay.
Greg Fuzesi, nhà phân tích tại JPMorgan, cho rằng mức đỉnh lãi suất sẽ phụ thuộc vào diễn biến tại Trung Đông và không loại trừ khả năng vượt 3%. Hiện lãi suất tham chiếu của ECB ở mức 2,5%.
Tại Mỹ, dù Tổng thống Donald Trump nhiều lần công khai kêu gọi giảm lãi suất, Chủ tịch Fed Kevin Warsh cùng các đồng nghiệp vẫn nhất trí nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản. Quyết định đồng thuận và những phát biểu sau đó của ông Warsh về lạm phát được xem là tín hiệu cho khả năng Fed tiếp tục điều chỉnh chính sách. Thị trường hiện dự báo cơ quan này có thể tăng lãi thêm một lần trong năm nay.
Andrew Lake, Giám đốc đầu tư tại Mirabaud Asset Management, cho rằng động thái tăng lãi đã giúp Fed khôi phục phần nào uy tín, đồng thời củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào quyết tâm kiềm chế giá cả. Lạm phát Mỹ đã vượt mục tiêu 2% của Fed trong hơn 5 năm.
Tuy nhiên, đợt tăng lãi suất lần này của các ngân hàng trung ương trên thế giới được dự báo có quy mô hạn chế hơn chu kỳ trước, do áp lực lạm phát không còn mạnh như giai đoạn hậu đại dịch.
Dự báo Fed công bố tuần trước cho thấy ngay cả nhóm quan chức có quan điểm cứng rắn nhất cũng chỉ kỳ vọng lãi suất tham chiếu đạt 4,25-4,5% vào cuối năm 2027, cao hơn mức hiện tại 0,5 điểm phần trăm, trước khi giảm trở lại. Trong chu kỳ thắt chặt 2022-2023, Fed đã nâng lãi suất tổng cộng 5,25 điểm phần trăm, đưa mức lãi lên đỉnh 5,25-5,5%.
Dù giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp tuần trước, Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) vẫn để ngỏ khả năng điều chỉnh chính sách nếu xung đột tiếp diễn. Giới quan sát cho rằng sự thay đổi rõ rệt trong thông điệp này có thể mở đường để BoE tăng lãi suất theo Fed và ECB.
Thống đốc BoE Andrew Bailey nhận định tình hình càng kéo dài, việc ứng phó càng trở nên phức tạp. Ông là một trong ba thành viên Ủy ban Chính sách Tiền tệ phát tín hiệu có thể ủng hộ nâng lãi suất, dù vẫn bỏ phiếu giữ nguyên trong cuộc họp tháng này.
Trước đó, một số chuyên gia dự báo BoE chỉ tăng lãi suất một lần. Tuy nhiên, sau cuộc họp tuần trước, thị trường đã chuyển sang kỳ vọng ngân hàng trung ương này có thể nâng lãi bốn lần trong năm tới, mỗi lần 0,25 điểm phần trăm.
