Giá lương thực tăng tới 150% trong khi đồng nội tệ mất một nửa giá trị, khiến hàng triệu gia đình Iran phải thắt chặt tối đa chi tiêu cho các mặt hàng thiết yếu.
Ahmad Karimi, 52 tuổi, là tài xế taxi và có hai con. Dù làm việc tới 15 giờ mỗi ngày, anh vẫn phải tiết giảm tối đa chi tiêu. “Gia đình tôi đã mua ít trái cây, thịt hơn, không còn dành thời gian giải trí và thậm chí phải làm việc cả cuối tuần”, anh chia sẻ.
Gần nửa năm kể từ khi xung đột với Mỹ bùng phát, các cửa hàng thực phẩm tại Tehran vẫn không thiếu hàng. Tuy nhiên, giá gạo đã tăng 60%, còn thịt bò đắt hơn 150% so với thời điểm trước chiến sự. Chi phí sinh hoạt leo thang khiến nhiều gia đình như anh Karimi ngày càng khó cân đối giữa thu nhập và các khoản thiết yếu.
Trong bối cảnh giá thực phẩm leo thang và đồng rial mất một nửa giá trị, nhiều người dân tìm đến khu chợ Grand Bazaar nổi tiếng ở thủ đô Tehran với mong muốn mua được các mặt hàng thiết yếu với mức giá thấp hơn.
Tuần này, một bà mẹ 41 tuổi có hai con ở miền bắc Iran đăng trên mạng xã hội X hình ảnh số hàng hóa gồm sữa, trứng, giấy vệ sinh và một vài sản phẩm khác, không có thịt, nhưng tổng chi phí lên tới 89 triệu rial, tương đương khoảng 65 USD. Chị cho biết gia đình hiện phải ưu tiên những nhu yếu phẩm cơ bản, trong khi giỏ hàng ngày càng thu hẹp. Việc liên tục cân nhắc và từ chối nhu cầu mua sắm của các con cũng khiến chị cảm thấy kiệt sức.
Không riêng thực phẩm và dược phẩm, giá của hầu hết hàng hóa tại Iran đều tăng mạnh. Xăng là một trong số ít ngoại lệ nhờ chính sách trợ giá của chính phủ. Tuy nhiên, một trợ lý Tổng thống Iran tuần trước cảnh báo mức tiêu thụ xăng hằng ngày đang vượt sản lượng trong nước, vì vậy khả năng điều chỉnh tăng giá chưa thể loại trừ.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo lạm phát tại Iran có thể tiến sát 70% vào cuối năm nay. Đồng thời, GDP của nước này có nguy cơ giảm hơn 5% sau một thập kỷ chịu tác động từ các lệnh trừng phạt.
Theo thống kê của Chính phủ Iran, tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức 9,1%, nhưng thực tế có thể cao hơn đáng kể. Đại diện Bộ Lao động nước này cho biết hơn một triệu việc làm đã biến mất tính đến cuối tháng 5, tức ba tháng sau khi xung đột bùng phát.
Nhà kinh tế Hassan Golmoradi tại Tehran nhận định, dù cuộc sống ngày càng khó khăn, người dân Iran vẫn thể hiện sự kiên nhẫn và cố gắng thích nghi trước sức ép kinh tế gia tăng.
Ngày 19/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố mở mặt trận “chiến tranh kinh tế” nhằm vào Iran. Ông Trump cùng các cố vấn cho rằng việc gia tăng sức ép tài chính có thể khiến Tehran chấp nhận những điều kiện của Washington để tiến tới chấm dứt xung đột.
Tuy vậy, giới chuyên gia vẫn nghi ngờ liệu các biện pháp kinh tế mạnh tay hơn có đủ sức buộc Iran nhượng bộ hay không. Quốc gia này đã đối mặt với các lệnh trừng phạt của phương Tây trong nhiều năm và ngày càng có nhiều kinh nghiệm tìm cách giảm thiểu hoặc né tránh tác động từ những hạn chế đó.
Iran đã tăng cường năng lực sản xuất trong nước, tận dụng các mạng lưới thương mại không chính thức xuyên biên giới, nhập hàng hóa bị hạn chế qua quốc gia trung gian và sử dụng “đội tàu bóng tối” để vận chuyển dầu.
Theo Hadi Kahalzadeh, chuyên gia kinh tế Iran tại Đại học Brandeis, khả năng chống chịu này giúp Tehran tránh nguy cơ sụp đổ, đồng thời hạn chế việc khó khăn kinh tế biến thành áp lực chính trị và dẫn đến những thay đổi như Mỹ mong muốn.
Giáo sư Mohammad Farzanegan, chuyên gia kinh tế Trung Đông tại Đại học Marburg (Đức), nhận định người tiêu dùng Iran đang chịu nhiều áp lực, nhưng họ không muốn xuống đường biểu tình vì cho rằng hành động này không đem lại lợi ích thiết thực cho bản thân và gia đình.
Trước những khó khăn của nền kinh tế, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bày tỏ ủng hộ hướng giải quyết thông qua đàm phán. Tuần trước, ông khẳng định chính quyền đặt sinh kế của người dân lên hàng đầu và sẽ nỗ lực thực hiện mọi biện pháp có thể để cải thiện tình hình.
Tuy nhiên, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vẫn giữ vai trò và sức ảnh hưởng lớn tại Iran. Việc Lãnh tụ tối cao Ayatollah Mojtaba Khamenei bổ nhiệm một cựu chỉ huy IRGC đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao trong tháng này được xem là dấu hiệu cho thấy Tehran tiếp tục theo đuổi lập trường cứng rắn. Theo AP, phe này cho rằng Iran có khả năng chịu đựng sức ép kinh tế lâu hơn các đối thủ.
Giữa lúc chi phí sinh hoạt ngày càng đè nặng, tài xế taxi Ahmad Karimi mong giới lãnh đạo Iran sớm triển khai các biện pháp hỗ trợ người dân. Ông cho biết nhiều người hiện không còn thực sự sống, mà chỉ cố duy trì cuộc sống và gượng qua từng ngày trong hoàn cảnh khó khăn.
