Giới phân tích hoài nghi về hiệu quả của thỏa thuận giữa ông Trump và ông Putin, bởi tổng nguồn cung diesel toàn cầu khó có sự thay đổi.
Ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo trên Truth Social rằng Nga sẽ cung ứng hơn 4 triệu tấn dầu diesel cho thị trường thế giới theo thỏa thuận vừa đạt được với Tổng thống Nga Vladimir Putin.
Theo thỏa thuận, Nga sẽ cung cấp ngay 300.000 tấn diesel, sau đó nâng lên 500.000 thùng vào tháng 11 và 1 triệu thùng trong giai đoạn tiếp theo. Tùy tình hình các nhà máy lọc dầu trong nước, Moskva có thể bán thêm 3 triệu thùng diesel.
Điện Kremlin cũng cho biết Nga sẵn sàng bán dầu và các sản phẩm lọc dầu cho Mỹ cùng các thị trường khác trên thế giới.
Bộ Tài chính Mỹ tạm thời gỡ bỏ trừng phạt đối với dầu diesel Nga đến tháng 4/2027. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), Mỹ không nhập khẩu dầu hoặc khí đốt từ Nga kể từ khi xung đột tại Ukraine nổ ra năm 2022.
Giá dầu diesel toàn cầu tăng vọt gần đây do các cuộc tấn công của Ukraine vào nhà máy lọc dầu Nga, khiến Moskva phải cấm xuất khẩu loại nhiên liệu này. Iran và lực lượng Houthi được nước này hậu thuẫn cũng tấn công các cơ sở lọc dầu tại Trung Đông, làm nguồn cung thêm thắt chặt.
Tổng thống Mỹ đang chịu sức ép hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng tới. Tuy nhiên, các lựa chọn của ông khá hạn chế khi hạ tầng lọc dầu toàn cầu bị thiệt hại do xung đột. Tháng trước, Mỹ từng xem xét cấm xuất khẩu diesel nhưng không triển khai, sau khi lãnh đạo ngành lọc dầu cảnh báo động thái này chỉ khiến giá tăng thêm.
Ngay sau thông báo của ông Trump, giá diesel tại Mỹ giảm 5%, xuống 4,64 USD/gallon, tương đương 1,23 USD/lít. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định thỏa thuận khó mang lại hiệu quả lâu dài.
Trên X, Rory Johnston, nhà phân tích thị trường dầu tại CommodityContext.com, bày tỏ sự dè dặt về hiệu quả của thỏa thuận. Ông cho biết trước khi các nhà máy lọc dầu Nga bị tấn công, lượng diesel nước này xuất khẩu vốn đã cao hơn mức được nêu trong thỏa thuận.
Theo Jim Mitchell, nhà phân tích tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, thỏa thuận chưa thể giải quyết tình trạng thiếu hụt diesel mà chỉ bổ sung nguồn cung, góp phần giảm áp lực cho thị trường.
Giá diesel tại Mỹ đã tăng 70% kể từ khi xung đột Trung Đông nổ ra cuối tháng 2 và vẫn duy trì ở mức cao. Gần đây, ông Trump đã gây sức ép buộc các đồng minh giải phóng kho dự trữ khẩn cấp, đồng thời cho phép phương tiện sử dụng diesel nhuộm màu, vốn thường dùng cho máy móc nông nghiệp, nhằm tăng nguồn cung nhiên liệu này.
Clayton Seigle, chiến lược gia năng lượng tại Trung tâm Quốc tế học và Chiến lược (CSIS), nhận định thỏa thuận sẽ không tác động nhiều đến giá dầu nhưng mang lại lợi ích lớn cho Nga và ông Putin. Theo ông, Moskva muốn bán hết lượng diesel mùa hè để chuyển sang các loại diesel mùa đông nặng hơn và dầu dùng ở Bắc Cực, phục vụ nhu cầu trong những tháng tới.
Michael Lynch, nhà nghiên cứu tại Energy Policy Research Foundation, cho rằng thỏa thuận chỉ làm thay đổi cách phân bổ nguồn cung diesel giữa các thị trường.
Theo ông, nếu Mỹ mua diesel từ Nga, các khách hàng hiện tại của Moskva sẽ phải tìm nguồn thay thế ở nơi khác. Vì vậy, giá diesel vẫn sẽ duy trì ở mức hiện tại.
Nga, một trong những nước xuất khẩu dầu diesel lớn trên thế giới, đã cấm xuất khẩu mặt hàng này từ tháng 7 nhằm bảo đảm nguồn cung nội địa sau hàng loạt cuộc tấn công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng dầu diesel của Nga giảm khoảng 30%.
Trao đổi với hãng thông tấn TASS, Phó thủ tướng Nga Alexander Novak cho biết nước này bắt đầu dỡ bỏ ngay các hạn chế xuất khẩu dầu diesel, sớm hơn dự kiến. Ông khẳng định Moskva có thể cung cấp diesel cho Mỹ ngay trong tháng này, đồng thời vẫn bảo đảm đáp ứng đầy đủ nhu cầu trong nước.
Tuy nhiên, Gregory Brew, nhà phân tích tại Eurasia Group, nhận định đây cũng chỉ là biện pháp ứng phó tạm thời.
Ông Brew cho rằng có thể ông Putin kỳ vọng Ukraine ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu để đổi lấy thỏa thuận này. Theo ông, rất khó hình dung Tổng thống Volodymyr Zelensky sẽ hợp tác.
