Mỹ thúc đẩy gây áp lực để Ấn Độ giảm nhập khẩu dầu từ Nga, nhưng các lợi ích kinh tế cùng chiến lược địa chính trị khiến New Delhi khó từ bỏ nguồn năng lượng giá rẻ này.
Sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự tại Ukraine vào tháng 2/2022, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đã triển khai hàng loạt biện pháp trừng phạt nhằm đáp trả, trong đó có cơ chế áp giá trần đối với dầu mỏ để siết nguồn thu của Moskva. Trước sức ép này, Nga chuyển hướng xuất khẩu sang các đối tác khác, bao gồm Ấn Độ, với mức giá chiết khấu hấp dẫn, thay thế dần thị trường phương Tây.
Trước khi xung đột nổ ra, dầu Nga chỉ chiếm khoảng 2,5% tổng lượng nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ. Tuy nhiên, hiện nay quốc gia Nam Á này đã vươn lên trở thành khách hàng lớn thứ hai của Nga, chỉ sau Trung Quốc. Theo số liệu do báo DW (Đức) tổng hợp, trong năm 2024, Ấn Độ nhập khẩu trung bình 1,9 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày, cao gấp 19 lần so với mức của năm 2021.
Đến giữa năm 2025, lượng dầu Nga xuất sang Ấn Độ đã vượt mốc 2 triệu thùng mỗi ngày, chiếm xấp xỉ một phần ba tổng nhu cầu nhập khẩu dầu của quốc gia này trong năm 2025.
Diễn biến trên khiến Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra không hài lòng và kêu gọi New Delhi cắt giảm mua dầu từ Nga, đồng thời gia tăng nhập khẩu từ Mỹ. Theo dữ liệu của công ty theo dõi vận tải biển Vortexa, trong tháng 1, Ấn Độ nhập khẩu trung bình 1,1 triệu thùng dầu Nga mỗi ngày, trong khi lượng dầu mua từ Mỹ chỉ đạt khoảng 300.000 thùng/ngày.
Sau nhiều lần thúc giục nhưng không đạt kết quả, đến tháng 8/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định nâng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa Ấn Độ từ 25% lên 50%, đồng thời coi việc New Delhi tiếp tục mua dầu Nga là vấn đề mấu chốt trong các cuộc đàm phán thương mại.
Tiếp đó, sau cuộc điện đàm ngày 2/2 với Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, ông Trump thông báo hai bên đã đạt được thỏa thuận thương mại mới, trong đó Mỹ chấp thuận giảm thuế đối ứng áp lên hàng hóa Ấn Độ xuống mức 18%.
Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump cho biết Thủ tướng Modi đã đồng ý ngừng mua dầu Nga và sẽ tăng nhập khẩu dầu từ Mỹ, thậm chí có thể mở rộng sang cả nguồn từ Venezuela.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia bày tỏ sự nghi ngờ trước tuyên bố này, cho rằng việc thay thế hoàn toàn nguồn dầu từ Nga bằng dầu Mỹ là không đơn giản, khi Ấn Độ phải đối mặt với nhiều thách thức về cả kinh tế lẫn chính trị.
Về mặt kinh tế, dầu thô Mỹ có thời gian vận chuyển dài hơn. Theo dữ liệu của Vortexa, dầu từ Vịnh Mexico mất khoảng 54 ngày để tới Ấn Độ, trong khi dầu Nga chỉ cần khoảng 36 ngày.
Dầu thô của Mỹ có giá cao hơn. Nếu chuyển sang nguồn cung này, các nhà máy lọc dầu tại Ấn Độ sẽ phải trả thêm khoảng 7 USD cho mỗi thùng.
Trong khi đó, hệ thống lọc dầu của Ấn Độ chủ yếu được thiết kế để xử lý dầu nặng, nhiều lưu huỳnh từ Nga và Venezuela, chứ không phù hợp với dầu nhẹ, ít lưu huỳnh của Mỹ. Ấn Độ có thể bù đắp một phần bằng dầu từ Venezuela, nhưng nguồn cung từ quốc gia Nam Mỹ này khó đáp ứng được nhu cầu khổng lồ của nước tiêu thụ hơn một tỷ dân.
Ấn Độ từng nhập khẩu dầu từ Venezuela, với tỷ trọng cao nhất vào năm 2019, chiếm khoảng 7% tổng lượng dầu nhập khẩu. Tuy nhiên, hoạt động này chấm dứt sau khi Mỹ áp các biện pháp trừng phạt lên quốc gia Nam Mỹ. Đến năm 2025, sản lượng dầu của Venezuela chỉ vào khoảng 900.000 thùng/ngày, trong khi Ấn Độ mua bình quân 1,6 triệu thùng/ngày từ Nga.
Về giá cả, dầu Venezuela kém cạnh tranh hơn so với dầu Nga. Theo ông George Voloshin, chuyên gia phân tích năng lượng độc lập tại Paris (Pháp), dầu Nga thường được bán thấp hơn dầu Brent khoảng 10–20 USD/thùng, trong khi dầu Merey của Venezuela chỉ rẻ hơn Brent khoảng 5–8 USD/thùng.
Công ty theo dõi tàu chở dầu Kpler ước tính, nếu Ấn Độ ngừng nhập khẩu dầu từ Nga, chi phí nhập khẩu của nước này có thể tăng thêm khoảng 9–11 tỷ USD mỗi năm, con số tương đương với toàn bộ ngân sách liên bang dành cho lĩnh vực y tế.
Xét về khía cạnh chính trị, việc cắt giảm nguồn dầu từ Nga có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến quan hệ song phương vốn được New Delhi và Moskva vun đắp suốt nhiều thập kỷ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Ấn Độ duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Liên Xô, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ nghiêng về phía Pakistan đối thủ truyền thống của New Delhi.
Sau khi Liên Xô sụp đổ, Ấn Độ vẫn duy trì quan hệ chặt chẽ với Nga và tiếp tục mở rộng hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực then chốt như không gian, năng lượng hạt nhân và quốc phòng.
Trong những năm gần đây, Thủ tướng Narendra Modi theo đuổi chiến lược cân bằng, vừa gìn giữ mối quan hệ lâu dài với Nga, vừa thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn với Mỹ, đối tác được New Delhi xem là phù hợp để đối phó với một Trung Quốc ngày càng cứng rắn và quyết đoán hơn.
“Tôi vì thế tỏ ra rất hoài nghi. Việc Ấn Độ chấm dứt hoàn toàn nhập khẩu dầu Nga sẽ là một quyết định có tác động cực lớn”, ông David Wech, kinh tế gia trưởng của Vortexa, cho biết. “Tôi không cho rằng mục tiêu thực sự của Mỹ là ép Ấn Độ đưa lượng dầu Nga mua vào về con số 0, mà chủ yếu nhằm gia tăng sức ép lên Nga”.
Trong trường hợp Ấn Độ muốn dừng hẳn việc mua dầu Nga, cái giá phải trả sẽ rất cao. Bộ trưởng Dầu mỏ Ấn Độ Hardeep Singh Puri từng nhận định vào tháng 9/2025 rằng bước đi này sẽ đẩy giá năng lượng trong nước tăng vọt, kéo theo áp lực lạm phát lớn.
“Nếu nguồn cung bị gián đoạn, thế giới sẽ phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng. Thị trường toàn cầu không thể thiếu dầu Nga”, ông Puri nói.
Giới phân tích cho rằng tuyên bố của ông Trump về việc Ấn Độ sẽ ngừng mua dầu Nga vẫn cần có xác nhận chính thức. Ông Qian Feng, nhà nghiên cứu tại Viện Chiến lược Quốc gia thuộc Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc), lưu ý rằng đây không phải lần đầu Tổng thống Mỹ đăng tải những thông tin tương tự trên mạng xã hội.
Phản hồi từ các bên liên quan cũng cho thấy sự khác biệt so với phát biểu của ông Trump. Thủ tướng Narendra Modi gửi lời cảm ơn Tổng thống Mỹ trên mạng xã hội X nhưng chỉ đề cập đến việc giảm thuế đối ứng, không nhắc tới việc chấm dứt nhập khẩu dầu Nga. Trong khi đó, Điện Kremlin cho biết vào ngày 3/2 rằng phía Nga chưa nhận được bất kỳ thông báo nào từ Ấn Độ về ý định này.
Ông Qian cho rằng mối quan hệ giữa Nga và Ấn Độ đã ổn định trong nhiều năm, do đó kịch bản New Delhi bất ngờ chấm dứt hoàn toàn việc nhập khẩu dầu Nga trong thời gian ngắn là khó xảy ra.
Theo ông, khả năng cao hơn là Ấn Độ sẽ điều chỉnh giảm một phần lượng dầu mua từ Nga, thay vì dừng hẳn, nhằm phù hợp với các tính toán về kinh tế và chiến lược, ông chia sẻ với Global Times.
