Các hãng công nghệ cắt giảm hàng trăm nghìn lao động để tập trung nguồn lực tài chính cho AI, với niềm tin rằng họ vẫn có thể hoạt động hiệu quả dù số lượng nhân sự ít hơn.
Ngày 26/10, Microsoft cho biết đang đề xuất chương trình nghỉ việc tự nguyện kèm trợ cấp cho khoảng 60.000 nhân viên, tương đương hơn 25% nhân sự toàn cầu. Động thái này nhằm giảm chi phí, dành nguồn tài chính cho các khoản đầu tư lớn vào AI. Trong năm nay, hãng cũng đã nhiều lần công bố cắt giảm nhân sự.
Hồi tháng 4, Meta công bố kế hoạch giảm 10% nhân sự, tương đương khoảng 8.000 người, ngay trong tháng tiếp theo. Mục tiêu là cải thiện hiệu suất và tiết kiệm chi phí để bù đắp các khoản đầu tư khổng lồ vào AI. Cũng trong tháng 4, Oracle và Snap bắt đầu triển khai các đợt cắt giảm nhân sự lớn.
Trước đó, vào tháng 2, Block, công ty công nghệ tài chính sở hữu Square và Cash App, thông báo kế hoạch cắt giảm 40% nhân sự, tương đương hơn 4.000 nhân viên.
Theo website Layoffs.fyi, các công ty công nghệ đã thông báo cắt giảm hơn 135.000 nhân viên trong năm nay. Thống kê của Business Insider cho thấy từ đầu năm, gần 20 doanh nghiệp, trong đó có các hãng công nghệ, công bố giảm nhân sự vì những lý do liên quan đến AI.
Giới phân tích nhận định các đợt cắt giảm này truyền tải hai thông điệp tới nhà đầu tư. Thông điệp đầu tiên là doanh nghiệp sẵn sàng thực hiện mọi biện pháp để dành nguồn lực tài chính cho AI. Đến nay, thị trường vẫn đón nhận xu hướng này, thể hiện qua mức vốn hóa rất cao của các công ty liên quan đến AI.
Các hãng công nghệ đang dốc tiền vào chip AI và trung tâm dữ liệu, thậm chí kỳ vọng chi vượt đối thủ để dẫn đầu cuộc đua mà họ không thể chấp nhận thất bại. Cạnh tranh vì thế ngày càng gay gắt trong việc dùng AI để làm được nhiều việc hơn với ít nguồn lực hơn, qua đó dành thêm ngân sách cho những con chip đắt đỏ.
Một số công ty đã ghi nhận lợi ích từ việc ứng dụng AI. Trong báo cáo tài chính quý I, Google cho biết AI tạo ra 50% mã lập trình của hãng. Tại sự kiện dành cho nhà đầu tư của Block tháng 11/2025, lãnh đạo bộ phận kỹ thuật cho biết 90% mã lập trình gửi lên công ty được viết một phần hoặc hoàn toàn bằng AI.
Tuy nhiên, không phải kế hoạch chi tiêu vốn lớn nào cũng được thị trường đón nhận tích cực. Hồi tháng 4, cổ phiếu Tesla từng giảm gần 4% trong một phiên sau khi hãng nâng dự báo chi tiêu năm nay lên 25 tỷ USD.
Thông điệp thứ hai là các hãng công nghệ tin rằng họ vẫn có thể hoạt động hiệu quả với ít nhân viên hơn, dù đã liên tục cắt giảm nhân sự trong vài năm sau đợt tuyển dụng ồ ạt thời đại dịch. Hiện số nhân viên của Meta thấp hơn khoảng 10% so với mức đỉnh sau Covid-19.
Động thái này có thể giúp doanh nghiệp thu hút nhà đầu tư hơn, bởi doanh thu trên mỗi nhân viên là chỉ số đánh giá hiệu quả được theo dõi chặt chẽ. Tuy vậy, ngành công nghệ vốn đã có kết quả khá tốt ở thước đo này.
Theo S&P Global Market Intelligence, doanh thu trung vị trên mỗi nhân viên tại các công ty công nghệ thuộc S&P 500 đạt 669.000 USD/năm, cao hơn 14% so với mặt bằng chung. Với các hãng công nghệ có vốn hóa trên 1.000 tỷ USD, con số này còn vượt 2 triệu USD.
Trong một số trường hợp, các đợt cắt giảm nhân sự dường như nhằm điều chỉnh tình trạng tuyển dụng quá mức trước đây hoặc đưa quy mô lao động về mặt bằng chung của ngành. Theo S&P Global Market Intelligence, doanh thu hằng năm trên mỗi nhân viên của Oracle thấp hơn phần lớn các hãng phần mềm lớn khác và chưa bằng 30% mức của Microsoft. Nhân sự của Snap vẫn cao hơn 65% so với trước đại dịch, dù công ty chưa có lợi nhuận hoạt động.
Cắt giảm nhân sự sâu hơn có thể giúp các doanh nghiệp cải thiện chỉ số kinh doanh, nhưng cũng đi kèm những đánh đổi và rủi ro khác.
Theo các nhà phân tích được Wall Street Journal dẫn lời, sa thải hàng loạt làm suy giảm tinh thần làm việc và thúc đẩy những nhân viên khác rời đi, nhất là người tài có nhiều lựa chọn nghề nghiệp. Dù AI có thể đảm nhận ngày càng nhiều nhiệm vụ, doanh nghiệp vẫn cần con người xây dựng mô hình kinh doanh, làm việc với khách hàng và bảo đảm công cụ AI được sử dụng an toàn. Những nhân viên bị sa thải thậm chí có thể khởi nghiệp và trở thành đối thủ của các hãng công nghệ lớn.
Các đợt cắt giảm nhân sự còn củng cố quan điểm ngày càng phổ biến trong cộng đồng rằng AI sẽ hủy hoại việc làm, qua đó làm gia tăng làn sóng phản đối vốn đang cản trở sự phát triển của công nghệ này.
Chia sẻ với Guardian, Ethan Mollick, Phó giáo sư tại Trường Wharton thuộc Đại học Pennsylvania, nhận định quan điểm AI đang thay thế con người bị phóng đại. Tuy nhiên, ông cho rằng cũng không thể khẳng định AI sẽ không bao giờ đe dọa việc làm, bởi đây là vấn đề phức tạp.
Ngày càng nhiều cộng đồng trên thế giới lên tiếng phản đối việc xây dựng các trung tâm dữ liệu khổng lồ. Gần đây nhất, cư dân thị trấn Hazle, bang Pennsylvania (Mỹ), đồng loạt phản đối dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn của NorthPoint Development, bất chấp lời hứa tặng 10.000 USD.
Làn sóng phản đối này là điều các hãng công nghệ không mong muốn khi đang dồn nguồn lực tài chính để giành lợi thế trong cuộc đua AI. Google, Meta, Amazon và Microsoft được dự báo đầu tư tổng cộng 674 tỷ USD trong năm nay, cao hơn gấp đôi so với hai năm trước.
Quy mô chi tiêu này ngày càng gây lo ngại, ngay cả với những tập đoàn có doanh thu và lợi nhuận lớn. Nợ của một số hãng công nghệ lớn đã bắt đầu tăng. Năm ngoái, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu của Meta đạt 39%, tăng mạnh so với mức 8% của năm năm trước đó.
Nhà đầu tư ngày càng hoài nghi liệu các khoản chi khổng lồ cho AI có mang lại lợi nhuận tương xứng. Năm ngoái, một báo cáo của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT) cho thấy 95% khoản đầu tư vào AI của doanh nghiệp “chưa có lợi nhuận”. Báo cáo tài chính quý III của Microsoft, Alphabet, Amazon, Intel… công bố trong tuần này sẽ cung cấp thêm cơ sở để nhà đầu tư đánh giá vấn đề.
Trong khi đó, một số doanh nghiệp thay thế con người bằng AI cuối cùng vẫn phải bổ sung nhân sự hoặc tuyển lại những vị trí đã cắt giảm. Theo khảo sát năm 2025 của công ty tư vấn Robert Half với 2.000 giám đốc nhân sự, 29% cho biết đã tuyển lại các vị trí từng bị cắt giảm sau khi ứng dụng AI.
