Dù quy mô nền kinh tế chỉ bằng khoảng 1/13 Mỹ, Canada vẫn mạnh tay áp thuế đáp trả nhờ sự đồng thuận trong nước và lợi thế từ cuộc bầu cử giữa kỳ tại Washington.
Ngày 25/8, Canada công bố danh sách khoảng 700 mặt hàng của Mỹ sẽ chịu mức thuế nhập khẩu mới lên tới 50%, có hiệu lực từ ngày 8/9. Đây là động thái đáp trả việc Washington tuần trước áp thuế 50% đối với 20 tỷ USD hàng hóa Canada, sau khi các cuộc đàm phán thương mại giữa hai nước không đạt kết quả.
Mỹ và Canada duy trì một trong những quan hệ thương mại lớn nhất toàn cầu, với chuỗi cung ứng gắn kết chặt chẽ trong các lĩnh vực như ôtô, năng lượng, nông nghiệp và sản xuất. Do đó, nếu căng thẳng thương mại kéo dài, doanh nghiệp và người lao động của cả hai nước đều có thể chịu thiệt hại.
Về lý thuyết, doanh nghiệp Canada có thể chịu thiệt hại lớn hơn khi khoảng 75% kim ngạch xuất khẩu của nước này phụ thuộc vào thị trường Mỹ, tương đương gần 25% GDP. Tỷ lệ này vượt xa mức độ phụ thuộc theo chiều ngược lại. Dan Kelly, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Độc lập Canada (CFIB), cho rằng các doanh nghiệp rất khó tránh được tác động của những mức thuế mới.
Ông Kelly cho biết khoảng 40% doanh nghiệp nhỏ có hoạt động xuất khẩu sang Mỹ sẽ bị ảnh hưởng. Kết quả khảo sát hơn 100.000 thành viên CFIB cũng cho thấy triển vọng kém tích cực, khi một phần ba doanh nghiệp dự báo doanh thu giảm từ 50% trở lên, còn nhiều đơn vị lo ngại có thể mất thị trường Mỹ.
Quy mô nền kinh tế Mỹ lớn hơn nhiều so với Canada, khiến các biện pháp đáp trả của Ottawa khó tạo ra ảnh hưởng đáng kể. Theo World Bank, GDP danh nghĩa của Mỹ năm 2025 đạt 30.770 tỷ USD, cao hơn 13 lần mức 2.320 tỷ USD của Canada. Chênh lệch này thậm chí lớn hơn đáng kể so với tương quan kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc.
Ngày 24/8, Tổng thống Donald Trump viết trên Truth Social rằng Mỹ luôn vượt trội Canada về quy mô, sự giàu có và sức mạnh. Ông đồng thời cảnh báo nước láng giềng phải “vào khuôn phép”, nếu không tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn.
Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng Canada có sức chống chịu đáng kể, trong khi sức ép chính trị trong nước có thể khiến ông Trump phải điều chỉnh lập trường. Theo Politico, các cuộc khảo sát cho thấy người dân Canada thuộc nhiều khuynh hướng chính trị đều sẵn sàng chấp nhận tổn thất để đối đầu với Nhà Trắng.
Tuần trước, quyết định dừng đàm phán của Thủ tướng Mark Carney nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Khảo sát của Leger cho thấy hơn một nửa số người Canada tham gia đồng tình với việc Ottawa giữ lập trường cứng rắn trước Washington.
Ông Carney cho rằng phía Mỹ bước vào đàm phán với thái độ xem Canada như một “công ty con”, điều mà Ottawa không thể chấp nhận. Thủ tướng Canada khẳng định nước này hiện có vị thế vững vàng hơn so với thời điểm Mỹ khơi mào căng thẳng thương mại.
Thủ tướng Canada cho biết xuất khẩu sang các thị trường thay thế đều ghi nhận tăng trưởng, trong khi tốc độ tạo việc làm trong nước cũng cao hơn đáng kể so với Mỹ. Ông khẳng định Canada đang ngày càng vững mạnh, từng bước giảm sự phụ thuộc và quá trình này mới chỉ bắt đầu.
Lãnh đạo các tỉnh của Canada cũng đồng tình với quyết định dừng đàm phán thương mại với Mỹ. Trước đó, các chính quyền cấp tỉnh đã triển khai biện pháp hạn chế, khiến lượng rượu Mỹ xuất khẩu sang Canada sụt hơn 70%.
Thủ hiến Ontario Doug Ford nhận định Tổng thống Trump đã đánh giá thấp khả năng chấp nhận thiệt hại kinh tế của người dân Canada. Ông cho rằng Canada sẵn sàng theo đuổi cuộc đối đầu đến cùng, dù hiểu rằng điều này có thể đòi hỏi những sự hy sinh nhất định.
Ông Ford cũng tuyên bố Ontario đã chuẩn bị các biện pháp đáp trả nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, trong đó có khả năng dừng cung cấp điện và khoáng sản chiến lược. Theo ông, Ontario hiện cung ứng điện cho khoảng 1,5 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp tại Mỹ, vì vậy mọi phương án đều đang được cân nhắc.
Mỹ đặc biệt quan tâm đến nguồn khoáng sản chiến lược nhằm giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Trong đợt căng thẳng trước đây, Ontario từng áp phụ phí 25% đối với điện xuất khẩu sang các bang Michigan, Minnesota và New York. Khi đó, ông Trump đe dọa tăng gấp đôi thuế đối với thép và nhôm Canada, nhưng sau đó hai bên đều hạ nhiệt căng thẳng.
Tại Mỹ, tình hình chính trị lại diễn biến theo chiều hướng khác. Nhiều thành viên đảng Cộng hòa không đồng tình với chính sách thương mại của Tổng thống Trump, nhất là các mức thuế nhắm vào Canada. Trong khi Thủ tướng Canada không chịu áp lực tương tự, ông Trump sẽ phải đối mặt với cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào tháng 11 tới.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis của bang North Carolina bày tỏ lo ngại khi cuộc bầu cử giữa kỳ chỉ còn 71 ngày, nhưng đảng của ông vẫn chưa có thông điệp tích cực để thuyết phục cử tri tại các khu vực nông nghiệp.
Theo giới chuyên gia, nếu Mỹ và Canada bước vào một cuộc chiến thương mại kéo dài, kết quả có thể phụ thuộc vào khả năng chịu đựng của mỗi chính phủ. Ottawa chủ yếu phải đối mặt với sức ép kinh tế, trong khi Washington chịu áp lực lớn hơn về chính trị.
Một cựu quan chức Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đánh giá Mỹ hiện có nhiều lợi ích bị đe dọa hơn, khi cuộc bầu cử tháng 11 đang đến gần, còn kinh tế và thuế quan tiếp tục là những vấn đề gây nhiều tranh luận.
Người dân Mỹ vốn không ưa chuộng chính sách thuế quan và dễ phản ứng trước nguy cơ chi phí tăng hoặc kinh tế bị tác động. Thượng nghị sĩ Cộng hòa Susan Collins của bang Maine gọi mức thuế mới là quyết định sai lầm vì làm gia tăng gánh nặng cho các gia đình. Nhiều ngành kinh tế của bang này cũng đang phụ thuộc vào các cơ sở chế biến tại Canada.
Các chuyên gia cho rằng Mỹ và Canada có thể mất nhiều tháng mới sẵn sàng trở lại bàn đàm phán để tìm một thỏa thuận đôi bên cùng có lợi. Một cựu nhà đàm phán nhận định, dù một bên chủ động hạ nhiệt trước, quá trình tháo gỡ những bất đồng khiến quan hệ hai nước rạn nứt vẫn có thể kéo dài nhiều tuần hoặc lâu hơn.
Do Washington và Ottawa đều không muốn bị xem là bên nhượng bộ, phương án mới cần được điều chỉnh đáng kể so với nội dung vừa đổ vỡ. Theo vị này, căng thẳng không thể chấm dứt ngay lập tức; hai bên có thể rút khỏi thế đối đầu, nhưng phải tìm được giải pháp giúp cả hai giữ thể diện.
