Tòa án Tối cao Mỹ sẽ đưa ra phán quyết cuối cùng về chính sách thuế nhập khẩu và nỗ lực của ông Trump nhằm bãi nhiệm Thống đốc Fed Lisa Cook.
Chỉ trong hơn một tuần, Tòa án Tối cao Mỹ phải xử lý hai vấn đề có tác động lớn đến cả cơ quan này lẫn Tổng thống Donald Trump. Ngày 18/9, chính quyền Trump đã gửi đơn yêu cầu Tòa Tối cao hủy bỏ phán quyết của Tòa Phúc thẩm, theo đó ông không có quyền bãi nhiệm bà Lisa Cook thành viên Hội đồng Thống đốc Cục Dự trữ Liên bang (Fed), được cựu Tổng thống Joe Biden bổ nhiệm. Đây là động thái chưa từng có tiền lệ kể từ khi Fed được thành lập vào năm 1913.
Ngày 9/9, Tòa án Tối cao Mỹ đã chấp nhận đơn kháng cáo của Bộ Tư pháp liên quan đến phán quyết của Tòa phúc thẩm liên bang khu vực Washington. Theo đó, Tòa sẽ xem xét tính hợp pháp của các chính sách thuế nhập khẩu do ông Trump ban hành trong nhiệm kỳ, căn cứ vào Đạo luật Quyền Kinh tế Khẩn cấp (IEEPA).
Trong lịch sử, đạo luật này chủ yếu được áp dụng để ban hành lệnh trừng phạt hoặc phong tỏa tài sản. Trước ông Trump, chưa có Tổng thống Mỹ nào từng viện dẫn IEEPA để áp thuế.
“Từ khi bắt đầu nhiệm kỳ hai, Tổng thống Trump đã nhiều lần nhận được các phán quyết có lợi từ Tòa án Tối cao. Hai vụ việc liên quan đến thuế nhập khẩu và Thống đốc Fed Lisa Cook sẽ là thử thách lớn hơn cho Tòa. Nếu tiếp tục ủng hộ quan điểm của ông Trump, quyền lực của Tổng thống sẽ được mở rộng đáng kể,” bà Sarah Konsky, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu thuộc Trường Luật Đại học Chicago, cho biết.
Tòa án Tối cao sẽ khai mạc nhiệm kỳ 9 tháng mới vào ngày 6/10. Hôm 9/9, cơ quan này cho biết đã đưa vụ kiện liên quan đến thuế nhập khẩu vào diện xét xử khẩn, với phiên tranh luận đầu tiên dự kiến diễn ra trong tuần đầu tháng 11. Vụ kiện liên quan đến bà Lisa Cook cũng có khả năng được đẩy nhanh theo cách tương tự.
Phán quyết của Tòa án trong hai vụ việc này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với kinh tế và chính sách tiền tệ Mỹ, khi liên quan trực tiếp đến tương lai của hàng trăm tỷ USD thuế nhập khẩu cũng như vấn đề bảo đảm tính độc lập của Fed.
Từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1, ông Trump đã liên tục đưa ra những chính sách chưa từng có tiền lệ, với mục tiêu tái cấu trúc bộ máy chính phủ, siết chặt nhập cư và gia tăng sức ép đối với các đối thủ.
Nhiều chính sách gây tranh cãi của ông Trump đã bị đưa ra thách thức tại tòa án. Trong khi các tòa cấp dưới thường ra phán quyết cản trở chương trình nghị sự, Tòa án Tối cao lại nhiều lần đứng về phía ông. Cơ quan này đã cho phép ông Trump giải thể Bộ Giáo dục, đồng ý để Tổng thống sa thải hàng chục nghìn nhân viên liên bang. Ông cũng đạt được thắng lợi lớn khi Tòa Tối cao thu hẹp quyền của các thẩm phán liên bang trong việc chặn các sắc lệnh hành pháp do ông ban hành.
Câu hỏi đặt ra lúc này là liệu các trụ cột trong chương trình nghị sự kinh tế của ông Trump có đạt được kết quả tương tự hay không. “Ông ấy chắc chắn muốn khẳng định quyền lực trong cả hai vụ kiện này. Chúng ta sẽ phải chờ xem Tòa án đưa ra quyết định như thế nào,” Giáo sư luật Ilya Somin của Đại học George Mason nhận định. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc trao cho Tổng thống quá nhiều quyền lực hành pháp có thể “làm suy yếu pháp quyền và phá vỡ sự ổn định cần thiết để duy trì một hệ thống kinh tế hiệu quả.”
Ông Trump tìm cách bãi nhiệm bà Lisa Cook với lý do bà từng gian lận vay thế chấp trước khi nhậm chức, song bà luôn bác bỏ cáo buộc này. Là phụ nữ da màu đầu tiên giữ vị trí trong Hội đồng Thống đốc Fed, Cook cho rằng những cáo buộc trên chỉ là cái cớ nhằm loại bỏ bà do bất đồng quan điểm về chính sách tiền tệ.
Khi Fed được thành lập năm 1913, Quốc hội Mỹ đã quy định nhiều điều khoản nhằm bảo vệ ngân hàng trung ương khỏi sự can thiệp chính trị. Theo đó, các thống đốc Fed chỉ có thể bị tổng thống bãi nhiệm “vì lý do chính đáng”, song luật không đưa ra định nghĩa cụ thể cho khái niệm này cũng như không quy định quy trình bãi nhiệm. Cho đến nay, chưa từng có tổng thống nào bãi nhiệm một thống đốc Fed, và điều khoản này cũng chưa bao giờ được đưa ra xem xét tại tòa án.
Về thương mại, hồi tháng 4 ông Trump đã viện dẫn IEEPA để áp thuế nhập khẩu lên hầu hết các đối tác, với mục tiêu cắt giảm thâm hụt. Trước đó, ông cũng sử dụng đạo luật này để áp thuế đối với Trung Quốc, Canada và Mexico, với lý do ngăn chặn hoạt động buôn bán ma túy vào Mỹ.
Cuộc chiến thương mại toàn cầu do ông Trump khởi xướng đã làm gia tăng biến động tài chính, thổi bùng bất ổn kinh tế thế giới và khiến nhiều đối tác thương mại tránh xa thị trường Mỹ. Tòa Phúc thẩm nhận định các chính sách thuế này là trái pháp luật.
Giáo sư luật Robert Luther III tại Đại học George Mason cho rằng Tổng thống có thẩm quyền định hình chính sách kinh tế Mỹ. Ông dự đoán Tòa án Tối cao sẽ đứng về phía Trump trong cả vấn đề thuế nhập khẩu lẫn nỗ lực bãi nhiệm bà Cook.
“Thuế nhập khẩu là điểm tựa trọng yếu trong chính sách kinh tế mà ông Trump theo đuổi. Nếu Tòa án Tối cao gỡ bỏ trụ cột này, toàn bộ chính sách sẽ mất nền tảng,” Luther cho biết.
