Khoảng 75% cổ phiếu đang có giá thấp hơn đầu năm. Nhưng, theo chuyên gia, điều này chưa đủ để mở ra cơ hội đầu tư khi triển vọng lợi nhuận vẫn còn nhiều bất định.
Hơn một tháng nay, chị Lan, một nhân viên văn phòng ở TP HCM, quan tâm đến cổ phiếu công nghệ đã giảm giá khoảng 20%. Chị băn khoăn khi doanh nghiệp báo lợi nhuận tăng trong kỳ gần nhất nhưng giá cổ phiếu vẫn đi xuống.
Chị cho biết mua ở thời điểm này có thể có mức giá tốt hơn trước, song cũng lo đà giảm đang phản ánh những khó khăn mà bản thân chưa nhận ra. Vì vậy, chị vẫn phân vân giữa việc mua vào và tiếp tục chờ đợi.
Trường hợp của chị Lan là điều nhiều nhà đầu tư chứng khoán từng gặp: doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng nhưng giá cổ phiếu không tăng tương ứng, thậm chí lao dốc. Dù mức giảm hai con số khiến thị giá có vẻ hấp dẫn hơn trước, điều đó chưa đủ để khẳng định cổ phiếu đang được bán với giá hời.
Tại buổi đối thoại gần đây với nhà đầu tư, Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF) cho biết nhiều cổ phiếu trong danh mục có doanh thu và lợi nhuận tăng trong 9 tháng đầu năm, song thị giá vẫn đi ngang hoặc giảm. Trên toàn thị trường, 301/401 cổ phiếu thành phần VN-Index đã mất giá kể từ đầu năm, chiếm khoảng 75%, với mức giảm trung vị 13,2%. Trong khi, mức tăng trưởng lợi nhuận trung vị của các doanh nghiệp đạt 18,2% trong quý I và 20,9% trong quý II.
Không phải cổ phiếu nào giảm mạnh trong khi lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng cũng là món hời. Giá cổ phiếu thể hiện cả kết quả kinh doanh đã được công bố và kỳ vọng về những năm tiếp theo. Nếu nhà đầu tư dự đoán lợi nhuận sẽ tăng chậm hơn, biên lợi nhuận thu hẹp hoặc chi phí tài chính cao lên, thị giá vẫn có thể giảm dù doanh nghiệp vừa có một kỳ kinh doanh khả quan.
Để xem xét cổ phiếu đắt hay rẻ, nhà đầu tư thường tham khảo P/E, chỉ số thể hiện số tiền phải trả cho mỗi đồng lợi nhuận doanh nghiệp làm ra. P/E càng thấp thường càng hấp dẫn, với điều kiện lợi nhuận ổn định. Dù vậy, mặt bằng định giá chung xuống thấp không có nghĩa mọi cổ phiếu đều hấp dẫn như nhau.
Báo cáo mới đây của Dragon Capital cũng cho thấy thực trạng này. Đến cuối tháng 9, P/E của VN-Index đạt 13,5 lần, tính theo lợi nhuận 12 tháng gần nhất. Trong đó, năm mã VIC, VHM, VPL, STB và LPB có ảnh hưởng lớn đến định giá và biến động của chỉ số. Nếu không tính nhóm cổ phiếu này, VN-Index giảm 9,4% so với đầu năm và P/E ở mức 11,4 lần.
Dragon Capital nhận định, ở mặt bằng hiện nay, lợi nhuận kỳ vọng so với rủi ro là tương đối hấp dẫn. Tuy nhiên, định giá có thể chưa cải thiện ngay mà cần thêm thời gian, chờ lãi suất huy động hạ nhiệt.
Theo báo cáo tháng 9 của Chứng khoán Thiên Việt (TVS), VN-Index có P/E 12,1 lần, thấp hơn mức bình quân 5 năm khoảng 13,8 lần. Dù đánh giá định giá thị trường khá hấp dẫn, TVS cho rằng dư địa cải thiện vẫn hạn chế do khối ngoại tiếp tục bán ròng và thanh khoản suy yếu. Trong tháng 9, giá trị giao dịch bình quân trên HoSE chỉ còn gần 16.500 tỷ đồng mỗi phiên, thấp nhất kể từ tháng 2/2025. TVS nhận định P/E vẫn có thể giảm về vùng 11,5–12 lần trong tháng 10.
Vì vậy, định giá thấp có thể mang lại cơ hội đầu tư, song chưa chắc cổ phiếu sẽ sớm tăng trở lại. Nhà đầu tư vẫn cần xem xét lý do khiến giá từng mã đi xuống và đánh giá liệu mức giá hiện tại đã phản ánh đầy đủ các rủi ro hay chưa.
Theo ông Nguyễn Triệu Vinh, Phó giám đốc Khối Đầu tư VCBF, việc lựa chọn cổ phiếu dựa trên hai yếu tố chính: nền tảng cơ bản vững chắc và mức định giá hấp dẫn. Quỹ tập trung đánh giá năng lực lãnh đạo, lợi thế cạnh tranh, triển vọng mở rộng thị phần và tình hình tài chính, đồng thời ưu tiên doanh nghiệp ít nợ vay khi chi phí vốn ở mức cao.
Nhà đầu tư cá nhân có thể bắt đầu với ba bước kiểm tra trước khi quyết định mua cổ phiếu đang giảm giá.
Trước tiên, cần đánh giá chất lượng lợi nhuận. Lãi tăng không nhất thiết đồng nghĩa hoạt động kinh doanh cốt lõi khởi sắc tương ứng. Nhà đầu tư nên đối chiếu tốc độ tăng doanh thu với lợi nhuận, theo dõi biến động biên lợi nhuận và xem dòng tiền kinh doanh có theo kịp lợi nhuận kế toán hay không. Nếu kết quả chủ yếu được hỗ trợ bởi khoản thu bất thường, trong khi dòng tiền suy yếu hoặc tồn kho, các khoản phải thu tăng nhanh, mức tăng lợi nhuận cần được đánh giá kỹ hơn.
Tiếp đến là tình hình tài chính. Trong môi trường lãi suất cao, doanh nghiệp sử dụng nhiều nợ vay có thể gặp sức ép về chi phí lãi vay và nghĩa vụ thanh toán nợ dù doanh thu vẫn đi lên. Vì vậy, nhà đầu tư cần xem xét đồng thời dòng tiền, thời điểm đáo hạn nợ và nhu cầu vốn của doanh nghiệp, tránh đưa ra đánh giá chỉ từ một chỉ tiêu riêng lẻ.
Cuối cùng, cần đặt định giá trong tương quan với triển vọng doanh nghiệp. P/E thấp chưa đủ để khẳng định cổ phiếu hấp dẫn, bởi mức này có thể phản ánh dự báo lợi nhuận đi xuống hoặc những rủi ro doanh nghiệp chưa xử lý được. Ngược lại, P/E cao hơn vẫn có thể phù hợp nếu doanh nghiệp giữ được đà tăng trưởng và chất lượng lợi nhuận tốt trong nhiều năm.
Thời gian nắm giữ cũng là yếu tố cần cân nhắc. Những chuyển biến tích cực trong kinh doanh có thể mất nhiều tháng, thậm chí lâu hơn, mới được phản ánh vào giá cổ phiếu. Nếu dùng khoản tiền dành cho chi tiêu ngắn hạn để đầu tư, người mua có thể phải bán khi thị trường chưa hồi phục. Chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư chú trọng nền tảng doanh nghiệp tốt với tầm nhìn 2–3 năm, thay vì chỉ quan tâm diễn biến trước mắt.
Theo VCBF, người có tiền nhàn rỗi và dự định đầu tư trong 3–5 năm có thể cân nhắc cổ phiếu có định giá hợp lý. Với người cần dùng vốn trong vòng một năm hoặc đặt yếu tố an toàn lên trước, nên xem xét các kênh phù hợp hơn với nhu cầu, chẳng hạn như trái phiếu.
