Cuộc tấn công của Iran vào cơ sở khí đốt tại Qatar được xem là một bước leo thang nghiêm trọng trong xung đột khu vực, có nguy cơ khiến giá khí đốt tại châu Âu và châu Á duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Ngày 18/3, Tập đoàn năng lượng quốc gia Qatar – QatarEnergy xác nhận một đợt tấn công bằng tên lửa từ Iran đã trúng vào khu liên hợp khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) Ras Laffan, cách thủ đô Doha khoảng 80 km về phía bắc. Đây là cơ sở LNG lớn nhất thế giới, đóng góp khoảng 20% nguồn cung toàn cầu.
QatarEnergy cho biết lực lượng ứng cứu đã được huy động ngay lập tức để dập tắt đám cháy và tình hình sau đó đã được kiểm soát. Tuy vậy, doanh nghiệp này cũng thừa nhận vụ tấn công đã gây ra những thiệt hại trên diện rộng.
Dù Qatar đã tạm ngừng hoạt động sản xuất LNG tại khu vực này từ đầu tháng do ảnh hưởng của xung đột Trung Đông, các đợt tấn công mới vẫn có thể khiến giá khí đốt tại châu Âu và châu Á duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Ông Saul Kavonic, chuyên gia phân tích năng lượng tại MST Marquee, nhận định trên Bloomberg rằng các cuộc tấn công nhằm vào Ras Laffan có nguy cơ gây thiếu hụt nguồn cung khí đốt toàn cầu kéo dài. Theo ông, đây là vấn đề nghiêm trọng bởi ngay cả khi xung đột chấm dứt, việc khôi phục nguồn cung cũng có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm do cần sửa chữa và thay thế thiết bị.
Giá khí đốt tại châu Âu đã tăng hơn 70% kể từ khi xung đột ở Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2. Giá LNG kỳ hạn tại thị trường châu Á cũng leo gần 90%. Trong khi đó, hợp đồng khí đốt tương lai tại Mỹ tăng hơn 6% trong phiên sáng 19/3, dù thị trường này thường ít bị tác động từ biến động bên ngoài do Mỹ là quốc gia xuất khẩu khí đốt lớn.
Tác động dự kiến sẽ thể hiện rõ hơn khi thị trường châu Âu mở cửa vào chiều 19/3. Theo giới giao dịch, giá trong các hợp đồng ngắn hạn đã tăng mạnh; nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, giá khí cho mùa hè, mùa đông và thậm chí cả năm sau đều có khả năng tiếp tục đi lên.
Việc nguồn cung từ Ras Laffan bị gián đoạn đang khiến thị trường LNG toàn cầu nhanh chóng rơi vào trạng thái thắt chặt, dù trước đó nhiều dự báo cho rằng nguồn cung sẽ dư thừa khi hàng loạt dự án mới đi vào vận hành. Diễn biến này làm gia tăng rủi ro thiếu hụt năng lượng tại các nền kinh tế mới nổi đang gặp khó khăn tài chính như Ấn Độ và Bangladesh, đồng thời đẩy chi phí điện lên cao và làm chậm lại hoạt động sản xuất công nghiệp ở nhiều quốc gia, từ Anh đến Nhật Bản.
Theo thông tin từ website của QatarEnergy, khu liên hợp Ras Laffan có diện tích khoảng 295 km². Bên cạnh hoạt động xử lý LNG, nơi đây còn tích hợp nhiều hạng mục khác như nhà máy chuyển đổi khí sang nhiên liệu lỏng, hệ thống kho chứa LNG, cơ sở tách khí ngưng tụ và nhà máy lọc dầu.
Để phục vụ khai thác, lưu trữ và xuất khẩu nguồn khí tự nhiên khổng lồ, Qatar đã đầu tư hàng triệu USD từ giữa những năm 1990 để phát triển cảng và hạ tầng tại Ras Laffan. Hiện nay, trung tâm năng lượng này là địa điểm đặt cơ sở hoạt động của nhiều công ty quốc tế.
Ras Laffan nằm gần mỏ khí North Field và giữ vị trí chiến lược trên tuyến hàng hải kết nối Viễn Đông với châu Âu. Cụm mỏ South Pars/North Field được xem là mỏ khí đốt lớn nhất thế giới, trong đó phần South Pars hiện do Iran khai thác.
Trên website, QatarEnergy cho biết hệ thống hạ tầng và các cơ sở hỗ trợ tại Ras Laffan giúp quốc gia này tối ưu hóa nguồn tài nguyên thông qua các hoạt động khai thác, lưu trữ và xuất khẩu. Hiện khu vực này có khoảng 115.000 lao động đang làm việc.
Các thị trường tiêu thụ LNG chủ lực của Qatar gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Pakistan và Kuwait. Trong khi đó, châu Âu chủ yếu nhập khẩu khí đốt từ Mỹ với tỷ trọng khoảng 25,4%, còn nguồn cung từ Qatar và UAE chỉ chiếm dưới 10%.
Vụ tấn công vào Ras Laffan xảy ra chỉ vài giờ sau khi Israel không kích mỏ khí lớn South Pars của Iran. Cùng thời điểm, Saudi Arabia cho biết đã đánh chặn và phá hủy nhiều tên lửa đạn đạo hướng về Riyadh, đồng thời ngăn chặn một cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào cơ sở khí đốt ở khu vực phía đông nước này.
Trước đó, Iran đã đưa ra cảnh báo sơ tán đối với hàng loạt cơ sở năng lượng tại Saudi Arabia, UAE và Qatar trong ngày 18/3, đồng thời tuyên bố các mục tiêu này có thể bị tấn công “trong vài giờ tới”, theo truyền thông nhà nước nước này.
Các diễn biến trên được đánh giá là dấu hiệu leo thang mạnh của căng thẳng tại Trung Đông. Dù Israel và Iran trước đây đã từng nhắm vào cơ sở năng lượng của nhau, nhưng các cuộc tấn công ngày 18/3 lại tập trung vào những trung tâm năng lượng quan trọng hàng đầu thế giới. Ông Neil Crosby, chuyên gia tại Sparta Commodities, cảnh báo trên WSJ rằng động thái này có thể mở ra nguy cơ gia tăng các cuộc tấn công vào hạ tầng trong khu vực.
Cho đến nay, xung đột đã làm gián đoạn nghiêm trọng dòng chảy dầu và khí đi qua eo biển Hormuz tuyến vận tải chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với các khu vực khác trên thế giới, nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và LNG toàn cầu.
Trong tuyên bố ngày 18/3, Bộ Ngoại giao UAE cho rằng việc tấn công vào hạ tầng năng lượng tạo ra mối đe dọa trực tiếp đối với an ninh năng lượng toàn cầu. Sau thông tin Ras Laffan bị tập kích, giá dầu thế giới cũng tăng mạnh, với dầu Brent sáng 19/3 đạt 111 USD/thùng, còn dầu thô Mỹ WTI có thời điểm lên tới 99 USD.
Ông Martin Senior, Trưởng bộ phận định giá LNG tại Argus Media, cho rằng việc nhắm vào các cơ sở này sẽ tạo ra “một cấp độ tác động mới đối với thị trường năng lượng”, thậm chí vượt xa kịch bản eo biển Hormuz bị phong tỏa. Vì thời gian khắc phục và sửa chữa các hạ tầng bị hư hại có thể kéo dài ngay cả khi xung đột đã kết thúc.
