Để buộc Fed phải nhượng bộ, ông Trump cần chiếm giữ 4 ghế trong Hội đồng Thống đốc. Hiện tại, ông đã chắc chắn 3 ghế và có khả năng nâng lên 5 ghế vào năm tới.
Tổng thống Mỹ nhiều lần thúc giục Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hạ lãi suất xuống mức 1% nhằm giảm chi phí vay mượn và hạ gánh nặng lãi nợ công. Hiện lãi suất ngắn hạn chủ chốt của Fed đang ở mức 4,3%, và việc hạ tới 3 điểm % chưa nhận được sự ủng hộ từ bất kỳ quan chức nào của Fed.
Các quyết định về lãi suất cơ bản được Fed thông qua Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC). Cơ quan này có 19 thành viên, nhưng mỗi kỳ bỏ phiếu chỉ có 12 người tham gia, bao gồm 7 thống đốc trong Hội đồng Thống đốc Fed, Chủ tịch Fed New York và 4 Chủ tịch Fed khu vực được quyền biểu quyết luân phiên.
Phần lớn các chuyên gia kinh tế và giới đầu tư tại Phố Wall coi trọng tính độc lập của FOMC, hay chính là Fed. Họ lo ngại rằng nếu Fed bị Nhà Trắng chi phối, cơ quan này có thể duy trì lãi suất ở mức thấp hơn so với mức phù hợp khi đánh giá các yếu tố kinh tế nền tảng.
Điều này có thể dẫn đến lạm phát tăng tốc và lãi suất dài hạn dần leo thang. Khi đó, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức lợi suất trái phiếu kho bạc cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát tương lai, kéo theo chi phí vay vốn của chính phủ và toàn bộ nền kinh tế tăng lên.
Do đó, để có thể kiểm soát Fed theo ý muốn, Tổng thống Trump cần chiếm đa số trong 7 ghế của Hội đồng Thống đốc bộ phận được coi là trụ cột của FOMC, vừa trực tiếp hoạch định chính sách vừa nắm giữ đa số phiếu trong các quyết định về lãi suất.
Các thống đốc do tổng thống đề cử và phải được Thượng viện thông qua. Mỗi người có nhiệm kỳ kéo dài 14 năm nhằm hạn chế việc một tổng thống bổ nhiệm quá nhiều thành viên. Trong hội đồng hiện nay, ông Trump đã bổ nhiệm hai thống đốc là Christopher Waller và Michelle Bowman trong nhiệm kỳ đầu của mình.
Trong hai tháng gần đây, tổng thống có cơ hội bổ nhiệm thêm hai ghế thống đốc mới. Cụ thể, ngày 1/8, Thống đốc Fed Adriana Kugler từ chức, mở đường để ông đề cử Stephen Miran cố vấn kinh tế thân cận thay thế. Đến ngày 10/9, Ủy ban Ngân hàng Thượng viện đã thông qua đề cử này.
Toàn thể Thượng viện dự kiến sẽ sớm phê chuẩn ông Miran. Khi đó, ông nhiều khả năng sẽ kịp tham dự cuộc họp chính sách của Fed vào tuần tới, nơi cơ quan này được dự báo sẽ hạ lãi suất chủ chốt thêm 0,25 điểm %, đưa mức lãi xuống khoảng 4,1%.
Theo AP, việc bổ nhiệm ông Miran đã làm dấy lên những lo ngại về tính độc lập của Fed. Nếu quá trình diễn ra thuận lợi, Tổng thống Trump sẽ nắm giữ 3 ghế trong Hội đồng Thống đốc. Nỗ lực giành thêm ghế thứ tư thông qua việc loại bỏ Thống đốc Lisa Cook hiện không hề dễ dàng.
Ngày 25/8, ông Trump tuyên bố cách chức bà Cook. Tuy nhiên, ngày 9/9, thẩm phán liên bang Jia Cobb tại Washington đã chấp nhận yêu cầu của bà, cho phép bà tiếp tục tại vị trong Hội đồng Thống đốc trong khi vụ kiện chống lại Tổng thống Trump vẫn đang được tiến hành.
Không giống các thành viên nội các hay quan chức chính phủ phải tuân thủ chỉ đạo của tổng thống, các thống đốc Fed được pháp luật bảo vệ. Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang năm 1913 quy định tổng thống không thể bãi nhiệm họ vì bất đồng chính sách, mà chỉ có thể làm vậy khi có “lý do chính đáng”.
Ông Trump cáo buộc bà Cook gian lận thế chấp liên quan đến việc mua hai bất động sản năm 2021, trước khi bà gia nhập Fed. Tuy nhiên, bà Cook nói cả hai đều là “nơi ở chính”, điều này giúp bà được hưởng mức trả trước và lãi suất vay ưu đãi hơn so với trường hợp bất động sản bị xem là nhà cho thuê hoặc nhà thứ hai.
Theo thẩm phán Cobb, chính quyền không đưa ra được “lý do chính đáng” để bãi nhiệm bà Cook. Các thống đốc Fed chỉ có thể bị miễn nhiệm nếu có hành vi sai phạm hoặc vi phạm khi đang tại chức. Hơn nữa, Nhà Trắng cũng chưa tạo điều kiện để bà Cook chính thức phản hồi các cáo buộc. Điều này đồng nghĩa bà nhiều khả năng vẫn tham dự cuộc họp của Fed vào tuần tới.
Chính quyền Trump đã nộp đơn kháng cáo phán quyết của thẩm phán Cobb vào ngày 10/9. Giới quan sát cho rằng vụ việc có thể được đưa lên Tòa án Tối cao. Một kịch bản có lợi cho tổng thống là Tòa án Tối cao quyết định tạm dừng hiệu lực phán quyết của tòa cấp dưới, qua đó loại bà Cook khỏi Hội đồng Thống đốc cho đến khi vụ kiện được giải quyết.
òa án Tối cao trước đây từng ủng hộ quan điểm của ông Trump rằng tổng thống có quyền bãi nhiệm nhiều quan chức tại các cơ quan vốn được xem là độc lập. Tuy nhiên, trong một vụ việc diễn ra đầu năm nay, tòa lại nhận định Fed là một “thực thể bán tư nhân đặc thù”, cho thấy các quan chức của cơ quan này có thể được bảo vệ tốt hơn trước nguy cơ bị sa thải bởi Nhà Trắng.
Vì thế, nếu bà Cook giữ được chiếc ghế, cơ hội kế tiếp của ông Trump sẽ rơi vào tháng 5, khi nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của Jerome Powell kết thúc. Dù vậy, vẫn có khả năng hiếm hoi ông Powell sẽ tiếp tục là thành viên Hội đồng Thống đốc ngay cả sau khi rời ghế Chủ tịch. Theo luật định, Chủ tịch Fed có nhiệm kỳ 4 năm và đây chỉ là chức danh được bổ nhiệm thêm cho một thống đốc trong Hội đồng.
Ông Powell lần đầu được Tổng thống Obama bổ nhiệm làm thống đốc vào năm 2012 cho một ghế còn trống, kết thúc nhiệm kỳ vào ngày 31/1/2014. Đến năm 2014, ông tiếp tục được bổ nhiệm lại cho nhiệm kỳ đầy đủ 14 năm, kéo dài đến ngày 31/1/2028. Vì vậy, sau khi kết thúc nhiệm kỳ Chủ tịch, ông vẫn còn tư cách thống đốc và hoàn toàn có thể ở lại Hội đồng nếu muốn. Trong trường hợp này, ông Trump sẽ mất đi cơ hội bổ nhiệm thêm một ghế mới.
Gần đây, ông Powell đã từ chối trả lời câu hỏi liệu có rời Hội đồng Thống đốc sau khi nhiệm kỳ Chủ tịch chấm dứt hay không, dù hầu hết các chủ tịch Fed trước đây thường lựa chọn rời hội đồng sau khi thôi chức. Trong kịch bản thuận lợi nhất, ông Trump có thể nắm giữ 5 ghế vào giữa năm sau, nếu ông Powell nghỉ hưu và bà Cook bị bãi nhiệm.
Bên cạnh đó, Hội đồng Thống đốc còn 3 thành viên có nhiệm kỳ kéo dài sang cả giai đoạn sau khi Tổng thống Trump rời Nhà Trắng. Tuy vậy, không ít thống đốc có thể rời nhiệm sở trước khi hết nhiệm kỳ. Điều này đồng nghĩa ông Trump vẫn có thêm cơ hội đưa những nhân vật trung thành vào hội đồng. “Theo thời gian, thành phần của Fed sẽ dần phản ánh quan điểm của chính quyền, bởi họ sẽ lựa chọn những người cùng tư tưởng”, Vincent Reinhart, kinh tế trưởng tại BNY, cho biết.
