Quyết định chấm dứt lệnh ngừng bắn với Iran của Tổng thống Trump đang đẩy các nghị sĩ Cộng hòa vào thế khó, khi họ phải lựa chọn giữa việc phản đối ông hoặc ủng hộ nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang.
Khi xung đột với Iran bùng phát vào cuối tháng 2, nhiều lãnh đạo đảng Cộng hòa đã bày tỏ sự ủng hộ đối với mục tiêu “xóa sổ chương trình hạt nhân Iran” mà Tổng thống Donald Trump đưa ra.
Tuy nhiên, sự đồng thuận này dần suy giảm khi ông Trump chưa thể hiện thực hóa cam kết sớm chấm dứt chiến sự trong vòng 4-6 tuần. Trong khi đó, cuộc xung đột kéo dài đã tạo ra những tác động kinh tế ngày càng rõ nét, khiến giá xăng và nhiều mặt hàng thiết yếu tăng lên, làm gia tăng chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ.
Trước diễn biến này, một số nghị sĩ đảng Cộng hòa đã công khai bày tỏ quan điểm phản đối, cho rằng nếu chiến sự với Iran tiếp tục kéo dài, đảng có thể phải đối mặt với những bất lợi trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Việc Tổng thống Donald Trump ký bản ghi nhớ hướng tới một thỏa thuận hòa bình với Iran vào tháng trước đã phần nào giúp xoa dịu những lo ngại trong nội bộ đảng Cộng hòa. Tuy nhiên, tâm lý bất an nhanh chóng quay trở lại vào ngày 8/7, khi ông tuyên bố chấm dứt thỏa thuận ngừng bắn và ra lệnh nối lại các đợt không kích nhằm vào Iran.
Nỗi lo tiếp tục bao phủ
Chiến sự bùng phát trở lại cùng những hệ lụy kinh tế, đặc biệt là nguy cơ giá xăng tăng cao ngay trong mùa du lịch cao điểm, đang khiến nhiều nghị sĩ đảng Cộng hòa lo ngại cử tri có thể quay lưng với họ trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Một số người cũng đặt dấu hỏi về việc liệu Tổng thống Donald Trump có thực sự cân nhắc đến tương lai chính trị của các đồng minh trong đảng, khi tình trạng căng thẳng và các thỏa thuận ngừng bắn ngắn ngủi liên tục lặp lại.
“Cuộc bầu cử giữa kỳ vẫn không phải ưu tiên của ông Trump. Có thể ông ấy không cố ý gây bất lợi cho chúng tôi, nhưng những gì đang diễn ra lại khiến chúng tôi ngày càng rơi vào thế bất lợi trên chính trường”, một nghị sĩ Cộng hòa giấu tên chia sẻ với Politico.
Diễn biến hiện nay càng làm gia tăng áp lực khi mọi nỗ lực trước đó dường như trở về vạch xuất phát, trong lúc cuộc bầu cử giữa kỳ sự kiện có thể quyết định đảng Cộng hòa có tiếp tục nắm quyền kiểm soát Hạ viện hay không sẽ diễn ra trong chưa đầy 4 tháng tới.
Ông Matthew Bartlett, chiến lược gia của đảng Cộng hòa và từng giữ cương vị quan chức Bộ Ngoại giao dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump, nhận định Mỹ một lần nữa phải đối mặt với hai kịch bản đều không dễ dàng. hoặc tiếp tục leo thang xung đột, hoặc theo đuổi các cuộc đàm phán kéo dài và đầy khó khăn. Theo ông, đến nay vẫn chưa xuất hiện một thông điệp kinh tế đủ rõ ràng, trong khi định hướng về đối ngoại cũng đang trở nên thiếu nhất quán và khó tạo được sự đồng thuận.
Những dấu hiệu chia rẽ trong liên minh ủng hộ Tổng thống Donald Trump thuộc đảng Cộng hòa đang ngày càng rõ nét, dù ông vẫn là nhân vật có sức ảnh hưởng lớn trong đảng. Tháng trước, cả Hạ viện và Thượng viện đều đã thông qua các nghị quyết nhằm hạn chế thẩm quyền phát động chiến tranh của Tổng thống liên quan đến Iran, mặc dù đảng Cộng hòa hiện giữ thế đa số tại cả hai viện.
Đáng chú ý, ngay cả một số nghị sĩ Cộng hòa từng không đồng tình với các nỗ lực giới hạn quyền sử dụng vũ lực của Tổng thống cũng cho rằng Nhà Trắng cần trình Quốc hội xem xét và phê chuẩn trước khi tiến hành bất kỳ chiến dịch quân sự quy mô lớn nào nhằm vào Iran.
Theo ông Elliott Abrams, cựu đặc phái viên về Iran dưới nhiệm kỳ Tổng thống Donald Trump, trước đó nhiều người tin rằng bản ghi nhớ có thể giúp duy trì trạng thái ổn định ít nhất cho đến cuộc bầu cử giữa kỳ. Tuy nhiên, ông nhận định phía đối phương đã đưa ra những yêu cầu vượt quá giới hạn, trong khi Tổng thống Trump không sẵn sàng chấp nhận các điều kiện đó.
Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump vẫn theo đuổi cam kết ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời đặt mục tiêu giúp đảng Cộng hòa bảo toàn thế đa số tại Quốc hội sau cuộc bầu cử giữa kỳ. Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết khi mối đe dọa từ Iran được loại bỏ hoàn toàn, lạm phát sẽ tiếp tục hạ nhiệt, giá xăng có thể giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm và đà tăng trưởng của nền kinh tế Mỹ sẽ được củng cố.
Đối mặt chia rẽ
Sau khi thỏa thuận ngừng bắn chấm dứt, Mỹ liên tiếp tiến hành các đợt không kích nhằm vào Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị phụ trách các hoạt động quân sự của Washington tại Trung Đông, lực lượng này đã tấn công ít nhất 170 mục tiêu quân sự trên lãnh thổ Iran trong hai ngày qua.
CENTCOM cho biết chiến dịch nhằm làm suy giảm năng lực của Tehran trong việc đe dọa các tàu thương mại và thủy thủ trên các tuyến hàng hải. Đáp lại, Iran đã mở các đợt không kích nhằm vào nhiều mục tiêu tại Trung Đông, trong đó có các địa điểm ở Qatar, Bahrain, Kuwait và Jordan.
Một cựu quan chức từng làm việc trong chính quyền Tổng thống Trump nhận định việc thỏa thuận ngừng bắn tan vỡ là kết cục khó tránh khỏi. Theo ông, bản ghi nhớ trước đó chỉ tạm thời gác lại hai bất đồng cốt lõi, gồm việc đưa vấn đề Lebanon vào thỏa thuận liên quan đến eo biển Hormuz và tranh chấp về quyền kiểm soát tuyến hàng hải này.
“Điều đó không quá bất ngờ, bởi nền tảng chính trị của thỏa thuận ngay từ đầu đã rất mong manh”, ông nói. “Dù vậy, đây cũng là trạng thái ổn định nhất mà thỏa thuận có thể đạt được.”
Một cuộc tranh luận gay gắt về ngân sách dành cho chiến dịch quân sự cũng đang dần nóng lên. Tuần trước, các nghị sĩ của cả đảng Cộng hòa và Dân chủ tại Ủy ban Phân bổ Ngân sách Hạ viện đã chất vấn các quan chức Lầu Năm Góc do chưa trình bày được kế hoạch chi tiêu cụ thể cho gói ngân sách bổ sung trị giá 67 tỷ USD mà chính quyền đề xuất để phục vụ chiến dịch.
Nội bộ đảng Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ vẫn chưa đạt được đồng thuận về hướng đi tiếp theo. Một bộ phận nghị sĩ theo đường lối cứng rắn kêu gọi Tổng thống tiếp tục mở rộng các đợt tấn công nhằm làm suy giảm năng lực quân sự của Iran, đồng thời sử dụng sức mạnh quân sự để khôi phục hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz.
“Iran vẫn tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền và những quốc gia láng giềng”, hạ nghị sĩ Cộng hòa Don Bacon nói. Theo ông, việc đối phó với Tehran cần được ưu tiên hơn những lo ngại về tác động của xung đột đối với giá nhiên liệu. “Mỹ cần duy trì sức ép mạnh mẽ cho đến khi Iran thực sự thể hiện mong muốn hướng tới hòa bình”, ông cho biết.
Cùng quan điểm, hạ nghị sĩ Cộng hòa Rick Crawford, Chủ tịch Ủy ban Tình báo Hạ viện, phát biểu trên Fox Business ngày 9/7 rằng Tổng thống Trump “hoàn toàn đúng khi chủ trương giải quyết dứt điểm vấn đề Iran”.
“Tôi cho rằng các đồng minh và đối tác của Mỹ trong khu vực cũng sẽ hoan nghênh quyết định đó”, ông nói.
Trong nội bộ đảng Cộng hòa vẫn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau. Một số nghị sĩ lo ngại rằng cử tri Mỹ, khi đang phải đối mặt với giá năng lượng tăng cao, có thể sẽ không ủng hộ việc tiếp tục leo thang xung đột.
“Những diễn biến hiện nay sẽ khiến các ứng viên Cộng hòa gặp nhiều thách thức hơn trong chiến dịch tranh cử, đặc biệt khi họ phải thuyết phục cử tri về khả năng kiềm chế chi phí sinh hoạt, vốn là mối quan tâm hàng đầu của người dân”, Doug Heye, cựu giám đốc truyền thông của Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa, nhận định. “Đó là lý do một chiến lược rõ ràng sẽ có lợi hơn nhiều so với cách xử lý mang tính ngẫu hứng.”
