Trong 25 năm trở lại đây, doanh nghiệp Mỹ được ước tính đã vay hơn 200 tỷ USD từ các ngân hàng Trung Quốc, mức cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào.
Một báo cáo của tổ chức nghiên cứu AidData thuộc Đại học William & Mary (bang Virginia, Mỹ) cho biết các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc đã cấp hơn 200 tỷ USD tín dụng cho các doanh nghiệp Mỹ trong giai đoạn 2000–2023.
Đây là mức vay lớn nhất mà doanh nghiệp của một quốc gia nhận từ nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Theo ông Brad Parks, Giám đốc điều hành AidData, con số này cũng phản ánh một thực tế có phần “trớ trêu”, khi cả chính quyền Biden và Trump đều từng cảnh báo doanh nghiệp Mỹ cần thận trọng với nguồn vốn vay từ Trung Quốc.
AidData cho biết họ phát hiện các khoản vay kín bằng cách phân tích sâu hồ sơ pháp lý, hợp đồng tư nhân và các báo cáo công bố trên sàn chứng khoán tại hơn 200 quốc gia, với tài liệu bằng nhiều ngôn ngữ. Dự án nghiên cứu này được bắt đầu hơn mười năm trước và được đẩy mạnh trong ba năm gần đây, với sự tham gia của 140 chuyên gia.
Báo cáo cho thấy phần lớn nguồn vốn được dùng để hỗ trợ doanh nghiệp Trung Quốc thâu tóm cổ phần tại các công ty Mỹ. Nhiều doanh nghiệp trong số này hoạt động trong các lĩnh vực công nghệ trọng yếu và nhạy cảm về an ninh quốc gia như robot, bán dẫn và công nghệ sinh học.
Nguồn vốn này được phân bổ vào nhiều dự án trên khắp nước Mỹ, đặc biệt tập trung ở vùng Đông Bắc, khu vực Ngũ Đại Hồ, Bờ Tây và dọc Vịnh Mexico (nay gọi là Vịnh Mỹ). Báo cáo cho biết các khoản vay này chủ yếu nhắm vào những ngành công nghệ cao có tính chiến lược.
Ví dụ, năm 2015, các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc đã cho một doanh nghiệp tư nhân của họ vay 1,2 tỷ USD để thâu tóm 80% cổ phần Ironshore – công ty bảo hiểm Mỹ có khách hàng bao gồm nhân viên CIA và FBI. Sau đó, giới chức Mỹ phát hiện thương vụ và yêu cầu bên mua phải rút khỏi khoản đầu tư này.
AidData cho biết nhiều khoản vay được “giấu kín” thông qua việc chuyển qua các công ty vỏ bọc đặt tại quần đảo Cayman, Bermuda, Delaware và nhiều địa điểm khác. Mạng lưới cho vay của các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc ở nước ngoài cũng rộng và tinh vi hơn nhiều so với cách phương Tây vẫn hình dung.
Không chỉ hiện diện tại những quốc gia đang phát triển, các ngân hàng này còn mở rộng dịch vụ sang cả các nước giàu như Anh, Đức, Australia và Hà Lan. Trong vài năm gần đây, họ đã thành lập hơn 100 chi nhánh để triển khai hoạt động cho vay ở thị trường nước ngoài.
Kể từ khoản vay gần nhất được AidData thống kê trong báo cáo năm 2023, Mỹ đã siết chặt giám sát hơn. Chẳng hạn, Ủy ban Đầu tư Nước ngoài (CFIUS) đã được tăng cường từ năm 2020 nhằm bảo vệ các lĩnh vực nhạy cảm.
Trên phạm vi toàn cầu, các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc đã cấp khoản vay cho doanh nghiệp nước ngoài tổng cộng hơn 2.000 tỷ USD trong giai đoạn 2000–2023, con số cao gấp đôi so với các ước tính lạc quan nhất trước đây và gây ngạc nhiên cho giới chuyên gia. Phần lớn các khoản vay ở những nước phát triển tập trung vào nguồn khoáng sản chiến lược và tài sản công nghệ cao.
Trước đây, chưa từng có một bộ dữ liệu đầy đủ về hoạt động cho vay của các ngân hàng quốc doanh Trung Quốc, bởi phần lớn giao dịch được che giấu thông qua các công ty vỏ bọc mang tên phương Tây và những điều khoản bảo mật. Vì vậy, theo Scott Nathan – cựu lãnh đạo Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) – việc hình dung toàn bộ bức tranh gần như là điều không thể.
