Quyết định bất ngờ của ông Trump tiến hành đàm phán với Iran đang khiến Israel phải đối mặt với thế bị động, đồng thời tạo ra những thách thức mới đối với chiến lược an ninh lâu dài của nước này.
Thủ tướng Israel, Benjamin Netanyahu, luôn thể hiện niềm tin tuyệt đối vào Tổng thống Mỹ Donald Trump, đặc biệt trong vấn đề liên quan đến Iran. Trong cuộc họp báo tuần trước, ông ca ngợi “sự sáng suốt và can đảm trong các quyết định của Tổng thống Mỹ, khả năng lãnh đạo của ông, và thực tế là chúng tôi đang sát cánh bên nhau.”
“Nước Mỹ không chiến đấu vì Israel. Nước Mỹ chiến đấu cùng Israel vì những mục tiêu chung.” ông Netanyahu nói.
Ngày 21/3, Tổng thống Trump đưa ra “tối hậu thư 48 giờ”, yêu cầu Iran mở cửa eo biển Hormuz, cảnh báo nếu không tuân thủ, toàn bộ lưới điện của nước này sẽ bị “xóa sổ”. Thủ tướng Netanyahu ngay lập tức bày tỏ ủng hộ, khẳng định Israel và Mỹ “phối hợp với nhau để bảo vệ thế giới” và cáo buộc Iran “đe dọa an ninh toàn cầu”.
Nhưng, chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư kết thúc vào ngày 23/3, Tổng thống Trump tiết lộ rằng chính quyền của ông đã tiến hành các cuộc đàm phán “hiệu quả” với Iran nhằm tìm kiếm một “giải pháp toàn diện và triệt để” cho xung đột. Ông quyết định hủy bỏ tối hậu thư và ra lệnh cho Lầu Năm Góc không tấn công các cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình đàm phán.
Ngay sau đó, ông tuyên bố rằng Mỹ thực chất đã đạt được mục tiêu “thay đổi chế độ” tại Iran, khi nhiều lãnh đạo nước này đã thiệt mạng.
Sau thông báo của ông Trump, Thủ tướng Netanyahu cho biết Tổng thống Mỹ tin rằng có thể tận dụng “những thành tựu mạnh mẽ mà quân đội hai nước đã đạt được để hiện thực hóa các mục tiêu của cuộc chiến thông qua một thỏa thuận, nhằm bảo vệ các lợi ích then chốt của chúng ta”.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng song song với tiến trình này, Israel sẽ tiếp tục tiến hành không kích tại cả Iran và Lebanon. “Chúng ta đang tháo gỡ một cách có hệ thống chương trình tên lửa và hạt nhân của Iran, đồng thời tiếp tục giáng đòn mạnh vào Hezbollah”, ông nói.
Bất chấp cách diễn đạt của ông Netanyahu, chuyên gia chính trị Ori Goldberg cho rằng Israel dường như không được Mỹ tham vấn trước các cuộc đàm phán với Iran. Ngay sau khi ông Trump tuyên bố hủy kế hoạch không kích, không quân Israel vẫn tiến hành tấn công một loạt mục tiêu tại Tehran, trong khi Iran đáp trả bằng 7 loạt tên lửa nhắm vào Tel Aviv chỉ trong một ngày.
Goldberg cho rằng diễn biến này cho thấy Israel đang “đứng bên lề cuộc chơi”, khi Mỹ ngày càng thiên về giải pháp đàm phán nhằm chấm dứt xung đột. “Ý tưởng rằng chúng ta là một đối tác quan trọng mà Mỹ hay bất kỳ quốc gia nào muốn đàm phán cùng đã biến mất,” chuyên gia này nói.
Ông Netanyahu cùng các đồng minh cánh hữu tại Israel đã đặt nhiều kỳ vọng vào sự ủng hộ từ Tổng thống Mỹ. Chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024 của ông Trump từng được Thủ tướng Israel xem như một dấu mốc mở ra giai đoạn quan hệ đối tác Israel – Mỹ chặt chẽ hơn.
Tuy nhiên, đây không phải lần đầu tiên ông Trump khiến Israel rơi vào tình thế bối rối, mặc dù hai bên là đồng minh thân thiết.
Đầu năm 2025, lực lượng Houthi tại Yemen liên tục tấn công các tàu thuyền có liên hệ với Mỹ và Israel qua Biển Đỏ, nhằm thể hiện sự ủng hộ đối với nhóm Hamas tại Gaza. Mỹ và Israel đã phối hợp triển khai chiến dịch không kích kéo dài bảy tuần nhắm vào các mục tiêu của Houthi.
Tuy nhiên, đến tháng 5/2025, ông Trump thông báo đã đạt được thỏa thuận với Houthi, theo đó nhóm này đồng ý chấm dứt các cuộc tấn công nhắm vào tàu thuyền Mỹ. Thỏa thuận này không đề cập gì đến Israel, về lý thuyết cho phép Houthi tiếp tục nhắm mục tiêu vào Israel và các bên khác sử dụng tuyến hàng hải này.
Giới chức Israel cho biết với truyền thông trong nước rằng Washington đã không tham vấn trước, khiến Tel Aviv hoàn toàn bất ngờ về các điều khoản của thỏa thuận.
Vào ngày 24/6/2025, chỉ vài giờ sau khi Mỹ và Israel ký thỏa thuận ngừng bắn với Iran, chấm dứt chiến dịch không kích kéo dài 12 ngày, Tel Aviv cáo buộc Tehran tiếp tục phóng hai tên lửa vào lãnh thổ Israel, vi phạm lệnh ngừng bắn. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) lập tức cho chiến đấu cơ xuất kích, lên kế hoạch “ném bom vào trung tâm Tehran” để trả đũa.
Khi biết tin, ông Trump tỏ ra rất tức giận, công khai chỉ trích Israel và gây sức ép để Tel Aviv ra lệnh cho các tiêm kích quay đầu. Ông nói: “Tôi được báo cáo rằng Israel cho máy bay xuất kích chỉ vì họ nghĩ thỏa thuận bị vi phạm bởi một quả tên lửa không trúng mục tiêu. Tôi không hài lòng về việc này, và cũng không hài lòng với Israel.”
Đây là lần hiếm hoi Tổng thống Mỹ dùng lời lẽ gay gắt trực tiếp với Israel. Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: “Israel, đừng ném những quả bom đó. Nếu làm vậy, đó sẽ là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn. Hãy cho các phi công quay đầu ngay lập tức. Trump, Tổng thống Mỹ.”
Trong cuộc xung đột này, Israel muốn “chiến đến cùng”, tiếp tục không kích các mục tiêu cho đến khi Iran hoàn toàn từ bỏ tham vọng hạt nhân và tên lửa. Trong khi đó, ông Trump đang chịu sức ép ngày càng lớn để đạt được một giải pháp ngừng bắn, khi chiến sự kéo dài gây tác động tiêu cực đến triển vọng chính trị của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới.
Cùng lúc, các đối tác quan trọng của Mỹ tại Trung Đông, trong đó có Thổ Nhĩ Kỳ, đã đẩy mạnh các nỗ lực tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho cuộc chiến, tạo ra một “bàn đạp” có lợi cho ông Trump, mặc dù điều này không thuận lợi cho Israel.
“Ông Tổng thống có những nguyên tắc và mục tiêu riêng, nhưng đang chịu áp lực từ cả trong lẫn ngoài nước nhằm nhanh chóng kết thúc cuộc chiến,” Danielle Pletka, chuyên gia cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, nhận định.
Các nhà phân tích cho rằng Thủ tướng Netanyahu hiện phải nỗ lực đảm bảo các lợi ích cốt lõi của Israel gồm ngăn chặn chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, đồng thời duy trì ảnh hưởng đối với Hamas và Hezbollah được bảo vệ trong bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào có thể đạt được.
Liên minh giữa Mỹ và Israel, giống như mối quan hệ giữa ông Trump và Thủ tướng Netanyahu, đã đạt đến một tầm cao mới thông qua chiến dịch chung chống lại Iran. Tuy nhiên, theo giới quan sát, điều này luôn đi kèm với những cái giá rõ ràng.
“Một khi Israel phối hợp xây dựng kế hoạch cùng ông Trump, đó chưa bao giờ là kế hoạch hoàn toàn của riêng Israel,” Lazar Berman, nhà phân tích của Times of Israel, nói.
