Lợi suất trái phiếu tăng ngày càng thu hút sự chú ý của giới đầu tư, khi làn sóng bán tháo trên thị trường toàn cầu đẩy chi phí vay vốn lên cao. Diễn biến này khiến thị trường phải đánh giá lại ngưỡng chịu đựng của nền kinh tế trước áp lực lạm phát, lãi suất và nợ công mà không làm suy yếu tăng trưởng.
Theo BCA Research, mức lợi suất “cao” chưa phải yếu tố duy nhất gây áp lực lên cổ phiếu. Điều thị trường quan tâm hơn là nguyên nhân khiến lợi suất đi lên và tốc độ tăng nhanh đến đâu.
Lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều thị trường lớn đã bật tăng mạnh. Tại Mỹ, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm có thời điểm lên khoảng 4,81%, trong khi kỳ hạn 2 năm đạt 4,42%, sau khi báo cáo việc làm tháng 8 khả quan hơn dự báo.
Số liệu này khiến thị trường gia tăng kỳ vọng Fed có thể nâng lãi suất tại cuộc họp diễn ra ngày 15–16/9.
Vì sao lợi suất tăng gây áp lực lên cổ phiếu?
Lợi suất trái phiếu chính phủ tác động đến thị trường cổ phiếu do đây là cơ sở để nhà đầu tư xác định mức sinh lời kỳ vọng khi nắm giữ các tài sản có rủi ro cao hơn.
Khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đi lên, cổ phiếu cần có triển vọng sinh lời đủ cao để duy trì sức hấp dẫn so với trái phiếu chính phủ.
Lợi suất tăng cũng kéo tỷ lệ chiết khấu trong mô hình định giá doanh nghiệp lên cao, qua đó làm giảm giá trị hiện tại của dòng lợi nhuận tương lai. Áp lực này thường rõ nét hơn với những cổ phiếu tăng trưởng có định giá cao, do giá trị của chúng phụ thuộc nhiều vào lợi nhuận kỳ vọng trong các năm tiếp theo.
Ngoài ra, lợi suất cao còn đẩy chi phí vay vốn tăng. Khi lãi suất tham chiếu đi lên, các khoản thế chấp, trái phiếu doanh nghiệp và nhiều hình thức tín dụng khác có thể trở nên đắt đỏ hơn, từ đó kìm hãm chi tiêu của người tiêu dùng và hoạt động đầu tư của doanh nghiệp.
Những doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào vốn vay hoặc thường xuyên phải tái cấp vốn có thể chịu ảnh hưởng sớm hơn. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ tăng đang từng bước làm chi phí vay của hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ trở nên đắt đỏ hơn.
Dù vậy, không phải lần nào lợi suất đi lên cũng gây bất lợi cho thị trường cổ phiếu.
Theo BCA Research, trong quá khứ, cổ phiếu vẫn có thể tăng trưởng trong nhiều điều kiện lãi suất khác nhau, bởi tác động còn tùy thuộc vào nguyên nhân khiến lợi suất tăng. Nếu động lực đến từ nền kinh tế khởi sắc, hoạt động kinh doanh mạnh hơn có thể đồng thời hỗ trợ cả lợi suất trái phiếu và giá cổ phiếu.
Nếu lợi suất tăng do áp lực lạm phát, tác động đối với cổ phiếu thường trở nên bất lợi, bởi nhà đầu tư có xu hướng kỳ vọng chính sách tiền tệ sẽ được thắt chặt hơn.
Theo BCA Research, thị trường cổ phiếu có thể thích nghi với mặt bằng lợi suất cao, nhưng dễ gặp khó khi lợi suất tăng mạnh trong thời gian ngắn. Vì vậy, biến động lãi suất ngụ ý có thể phản ánh rủi ro đối với cổ phiếu tốt hơn so với việc chỉ nhìn vào mức lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ.
Bài toán của Mỹ: Lợi suất tăng do lạm phát hay tăng trưởng?
Báo cáo việc làm công bố hôm thứ Sáu cho thấy các nhà tuyển dụng Mỹ đã bổ sung 162.000 việc làm trong tháng 8, cao hơn nhiều so với dự báo, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giữ nguyên ở mức 4,1%.
Thoạt nhìn, diễn biến này có thể được hiểu theo hướng lợi suất cao sẽ gây bất lợi cho cổ phiếu. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng hơn là liệu sức khỏe của nền kinh tế có đủ để phù hợp với mặt bằng lợi suất hiện tại mà không làm phát sinh thêm áp lực lạm phát hay không.
Giá dầu tăng do căng thẳng giữa Mỹ và Iran bùng phát trở lại, làm dấy lên lo ngại cú sốc năng lượng có thể khiến lạm phát tiếp tục neo cao. Cùng lúc, Chính phủ Mỹ đẩy mạnh vay nợ, còn các doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm công nghệ, tăng phát hành trái phiếu để tài trợ cho những khoản đầu tư quy mô lớn vào AI và trung tâm dữ liệu.
Trong báo cáo được hoàn thiện trước khi số liệu việc làm hôm thứ Sáu được công bố, BCA Research nhận định biến động lãi suất vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Khả năng Fed sẵn sàng hành động nếu lạm phát tăng trở lại được kỳ vọng sẽ hạn chế nguy cơ lãi suất leo thang mất kiểm soát. BCA Research xem dữ liệu việc làm và lạm phát sắp tới là những phép thử quan trọng, đồng thời tiếp tục ưu tiên cổ phiếu hơn trái phiếu trong chiến lược ngắn hạn.
Sau báo cáo việc làm mới nhất, diễn biến lạm phát càng trở thành tâm điểm chú ý. Thị trường sẽ theo dõi sát số liệu chỉ số giá tiêu dùng sắp công bố để đánh giá liệu lợi suất tăng chủ yếu xuất phát từ nền kinh tế tăng trưởng tích cực hay phản ánh khả năng chính sách tiền tệ phải duy trì thắt chặt dài hơn.
Khi nào lợi suất trở thành mối đe dọa lớn với thị trường chứng khoán?
Kịch bản đáng lo ngại nhất là lợi suất tăng cao trong khi lạm phát kéo dài và tăng trưởng kinh tế chậm lại.
Trong bối cảnh này, các ngân hàng trung ương sẽ khó nới lỏng chính sách tiền tệ. Chi phí vay của người dân và doanh nghiệp có thể tăng, còn chính phủ phải dành nhiều ngân sách hơn để trả nợ. Đồng thời, nhà đầu tư sẽ yêu cầu mức sinh lời cao hơn khi đầu tư vào cổ phiếu, khiến định giá trên thị trường chịu thêm áp lực.
Vì vậy, những biến động gần đây của thị trường trái phiếu đang thu hút sự chú ý, dù lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm vẫn chưa vượt ngưỡng 5%. Lợi suất này đã chạm mức cao nhất kể từ đầu năm 2025, trong khi lợi suất trái phiếu dài hạn tại Nhật Bản, Đức và nhiều thị trường lớn khác cũng đồng loạt tăng.
Với nhà đầu tư, điều cần theo dõi không chỉ là mức lợi suất, mà còn gồm tốc độ tăng, nguyên nhân thúc đẩy đà đi lên và diễn biến kỳ vọng lợi nhuận của doanh nghiệp trong cùng thời điểm.
Nếu lợi suất tăng dần nhờ nền kinh tế khởi sắc, thị trường thường vẫn có thể thích nghi.
Tuy nhiên, một đợt tăng mạnh do kỳ vọng lạm phát leo thang, áp lực tài khóa hoặc niềm tin vào ngân hàng trung ương suy yếu mới có nguy cơ trở thành mối đe dọa lớn đối với thị trường cổ phiếu.
