Nhà Trắng đang triển khai các thỏa thuận hợp tác sản xuất và đầu tư với doanh nghiệp thuộc 30 lĩnh vực chủ chốt, có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh và kinh tế Mỹ.
Theo nguồn tin của Reuters, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang xúc tiến các thỏa thuận với nhiều doanh nghiệp thuộc hơn 30 ngành nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, tăng cường chuỗi cung ứng các mặt hàng thiết yếu và cải thiện nguồn thu ngân sách. Những lĩnh vực trọng điểm bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán lượng tử, khoáng sản chiến lược, đóng tàu, năng lượng, sản xuất pin, dược phẩm và vận tải hàng hóa.
Trong một số trường hợp, để đổi lấy cam kết đầu tư và sản xuất tại Mỹ, chính quyền Trump đưa ra các ưu đãi như miễn giảm thuế quan, bảo đảm thu mua hoặc thậm chí rót vốn mua cổ phần tại những doanh nghiệp đang gặp khó khăn.
Chính quyền đang tăng tốc tiếp xúc và đàm phán với doanh nghiệp, nhằm tạo lợi thế chính trị cho Tổng thống Trump trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ 2026. Các giám đốc của những tập đoàn dược phẩm lớn hầu như ngày nào cũng nhận được cuộc gọi từ Chánh văn phòng Susie Wiles cũng như từ lãnh đạo Bộ Y tế và Bộ Thương mại.
Một số thỏa thuận đã được công bố hoặc hoàn tất. Tháng 8, Nhà Trắng chi 8,9 tỷ USD để sở hữu 9,9% cổ phần của Intel. Đến ngày 30/9, Tổng thống Trump thông báo đạt được thỏa thuận với Pfizer về việc giảm giá thuốc, đổi lại hãng sẽ được miễn thuế đối với dược phẩm nhập khẩu.
Theo nguồn tin, Pfizer còn được đề nghị mở rộng sản xuất thuốc điều trị ung thư Ibrance và thuốc hạ cholesterol Lipitor. Chính quyền cũng yêu cầu Eli Lilly tăng cường sản xuất insulin, trong khi AstraZeneca đang cân nhắc việc xây dựng thêm cơ sở tại Mỹ.
Người phát ngôn Nhà Trắng, ông Kush Desai, cho biết việc thúc đẩy các thỏa thuận với doanh nghiệp là một “cách tiếp cận toàn diện của chính phủ” nhằm “bảo vệ an ninh quốc gia và kinh tế”.
Để triển khai các thỏa thuận, chính quyền Trump đang huy động Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế (IDFC) tham gia giám sát và cấp vốn. IDFC được thành lập trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump theo Đạo luật BUILD ban hành năm 2018.
Cơ quan này cung cấp nguồn vốn chi phí thấp cho các dự án về thực phẩm, y tế và nhiều lĩnh vực khác tại các quốc gia đang phát triển. Tháng 6 vừa qua, IDFC đã trình lên quốc hội đề xuất mở rộng đáng kể quyền hạn và phạm vi hoạt động, với mục tiêu nâng năng lực tài trợ từ 60 tỷ USD lên 250 tỷ USD, tức tăng hơn 4 lần.
IDFC còn có kế hoạch lập quỹ đầu tư để tập trung vào các ngành then chốt như hạ tầng, năng lượng, khoáng sản đất hiếm và hàng hóa thiết yếu, với mục tiêu “đảm bảo lợi ích kinh tế và an ninh quốc gia của Mỹ”. Đề xuất này hiện vẫn chờ Thượng viện phê chuẩn.
Ban lãnh đạo IDFC từ chối bình luận về từng thỏa thuận, song khẳng định nhiệm vụ chính của cơ quan là “thu hút đầu tư tư nhân vào các dự án hỗ trợ chính sách đối ngoại và lợi ích kinh tế của Mỹ, đặc biệt là những dự án giúp giảm sự lệ thuộc vào khoáng sản và vật liệu quan trọng do Trung Quốc kiểm soát”.
Ngoài ra, chính quyền Trump dự kiến sử dụng khoản 550 tỷ USD Nhật Bản đã cam kết đầu tư để hỗ trợ Chương trình Tăng tốc Đầu tư mới do Bộ trưởng Thương mại quản lý.
Các chuyên gia cho rằng, việc Nhà Trắng áp dụng những biện pháp can thiệp có kế hoạch vào nền kinh tế đã đi ngược lại truyền thống nhiều thập kỷ theo đuổi chính sách không can thiệp vào khu vực tư nhân, vốn là đặc điểm nền tảng của chủ nghĩa tư bản Mỹ.
John Coffee, Giáo sư luật doanh nghiệp tại Đại học Columbia (New York), cho rằng: “Thật bất ngờ khi một chính quyền Cộng hòa lại đẩy nước Mỹ rời xa chủ nghĩa tư bản truyền thống còn hơn cả bất kỳ chính quyền Dân chủ nào trước đây.”
