Trước khi xung đột bùng phát, lạm phát tại Iran đã gần chạm mức 50% và hiện đang trở nên trầm trọng hơn.
Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội nghiêm trọng nhất trong nhiều năm, khi tăng trưởng gần như đình trệ, lạm phát leo thang và bất ổn địa chính trị – xã hội gia tăng. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) công bố tháng 1, GDP thực của nước này chỉ tăng khoảng 0,3% trong năm 2025, giảm mạnh so với mức 3,7% năm 2024 và 5,3% năm 2023.
Trước khi chiến sự bùng phát, lạm phát tại Iran đã tiến sát mức 50% vào tháng 2, theo dữ liệu từ cơ quan thống kê quốc gia. Sau hơn 5 tuần xung đột, tình hình kinh tế càng trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài nỗi lo bị tấn công mỗi ngày, tác động rõ rệt nhất là làn sóng tăng giá mới, lan rộng từ các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, đồ uống, thuốc men, tã lót đến cả chi phí ăn uống tại các nhà hàng cao cấp trong thành phố.
Tại khu vực ngoại ô thủ đô Tehran, Amir (40 tuổi) chia sẻ với Agence France-Presse rằng giá loại bánh mì anh thường mua đã tăng đột ngột từ 700.000 rial lên 1 triệu rial (khoảng 0,75 USD). Một người bạn của anh thậm chí phải chi tới 180 triệu rial cho một viên thuốc điều trị ung thư, trong khi trước khi xảy ra xung đột, giá chỉ khoảng 3 triệu rial. “Mà anh ấy phải dùng tới 20 viên mỗi ngày”, Amir cho biết.
Kaveh, một họa sĩ sống tại Tehran, cho biết quán cà phê nổi tiếng Dobar ở khu trung tâm thành phố “đã đồng loạt tăng giá 25% cho toàn bộ thực đơn chỉ trong một ngày”. Ngay cả tại khu vực tây bắc Iran nơi vốn có nguồn hàng nhập khẩu dồi dào từ Thổ Nhĩ Kỳ, một phụ nữ 50 tuổi chia sẻ với Agence France-Presse rằng “một số mặt hàng đã tăng giá gấp ba lần so với bình thường”.
Trước đà lạm phát tăng nhanh, Ngân hàng Trung ương Iran vào giữa tháng trước đã phát hành tờ tiền mệnh giá 10 triệu rial, mức cao nhất đang lưu hành hiện nay. Chỉ một tháng trước đó, cơ quan này cũng đã đưa vào lưu thông tờ 5 triệu rial, khi đó là kỷ lục mới, cho thấy đồng nội tệ mất giá mạnh kể từ sau cuộc xung đột hồi tháng 6 năm ngoái với Hoa Kỳ và Israel.
Giá cả leo thang đang tạo thêm sức ép lớn lên ngân sách của các hộ gia đình, trong khi nhiều người cũng rơi vào cảnh mất việc. Xung đột buộc hàng loạt doanh nghiệp phải đóng cửa, khiến người lao động rơi vào tình trạng bấp bênh và không chắc liệu có còn được trả lương hay không.
Các khu chợ trên cả nước đồng loạt rút ngắn giờ hoạt động, còn ngành xây dựng ghi nhận làn sóng cắt giảm nhân sự diện rộng. Nhiều người trong số đó là lao động nhập cư đến từ Afghanistan. “Khi chiến sự nổ ra, cơ hội việc làm gần như biến mất và các công trình cũng ngừng thi công”, Faizullah Arab, một thợ sơn 23 tuổi, chia sẻ khi trở về quê nhà vào cuối tuần trước.
“Các chủ doanh nghiệp đã rời khỏi đất nước, nên hoạt động kinh doanh cũng bị đình trệ”, Walijan Akbari, một lao động 42 tuổi, cho biết.
Những người phụ thuộc vào Internet hoặc thương mại điện tử cũng đối mặt nhiều khó khăn suốt hơn 5 tuần qua, khi Iran chỉ duy trì mạng nội địa với phạm vi hạn chế. “Tôi thực sự lo lắng cho tương lai của chúng tôi, đặc biệt là về kinh tế. Sa thải hàng loạt, đóng cửa trên diện rộng mọi thứ đều vượt quá sức chịu đựng”, một phụ nữ 35 tuổi làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Isfahan chia sẻ.
Các cuộc không kích nhắm vào ngành thép lĩnh vực then chốt của Iran cùng với các cơ sở hóa dầu và hạ tầng như cầu đường, được cho là sẽ gây ảnh hưởng lâu dài đến nền kinh tế. Adnan Mazarei, cựu quan chức cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) phụ trách Trung Đông, nhận định hệ thống ngân hàng sau chiến sự cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro đáng lo ngại.
“Ngay từ trước khi xung đột bùng phát, các ngân hàng đã trong tình trạng yếu kém, dễ bị tổn thương với bảng cân đối không vững”, ông nói. Theo Mazarei, lĩnh vực này sẽ tiếp tục chịu áp lực khi cả người dân và doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thanh toán các khoản nợ.
Trong thời gian chiến sự, việc rút tiền tại các máy ATM đã bị hạn chế nhằm ngăn chặn nguy cơ rút tiền hàng loạt. Dù vậy, thẻ thanh toán và các dịch vụ ngân hàng trực tuyến nhìn chung vẫn duy trì hoạt động trong phần lớn thời gian xung đột.
Trường hợp sụp đổ gần đây nhất là Ayandeh Bank, một trong những ngân hàng tư nhân lớn của Iran. Ngân hàng này phá sản vào cuối năm ngoái do gánh nặng nợ xấu và khoản thua lỗ lên tới 5,2 tỷ USD.
Adnan Mazarei cho rằng Iran có thể sẽ phải triển khai thêm các gói cứu trợ, buộc ngân hàng trung ương phải in thêm tiền. “Điều này chắc chắn sẽ làm gia tăng nguồn cung tiền và tiếp tục đẩy lạm phát lên cao hơn”, ông cảnh báo.
