Đảng cánh hữu Reform UK dưới sự dẫn dắt của Nigel Farage đã khai thác hiệu quả sự bất mãn của cử tri liên quan đến thương mại, công nghệ và vấn đề nhập cư, qua đó tạo ra những thay đổi đáng kể trong cục diện chính trị Anh.
Dù chưa từng nắm giữ bất kỳ chức vụ nào trong chính phủ Anh, Nigel Farage vẫn là một trong những gương mặt có ảnh hưởng đáng kể trên chính trường nước này. Hiện ông lãnh đạo đảng chống nhập cư Reform UK, với lực lượng chỉ gồm 8 nghị sĩ tại Quốc hội, đồng thời nằm trong nhóm chính trị gia có mức độ ủng hộ khá thấp từ cử tri.
Tuy nhiên, sức hút của Reform UK đang gia tăng nhanh chóng. Trong cuộc bầu cử địa phương hồi tháng 5, đảng này đã giành được hơn 1.400 ghế trong tổng số khoảng 5.000 ghế được bầu, qua đó khẳng định vị thế ngày càng lớn trên bản đồ chính trị Anh.
Trong khi đó, Công đảng của Thủ tướng Keir Starmer chỉ giành được hơn 1.000 ghế trong cuộc bầu cử địa phương, giảm hơn 1.200 ghế so với số ghế từng nắm giữ trước đó. Đảng Bảo thủ, lực lượng nhiều năm thay nhau cầm quyền với Công đảng, cũng chỉ thu về hơn 800 ghế và mất trên 400 ghế so với kỳ bầu cử trước.
Tại cuộc bầu cử này, cử tri lựa chọn những đại diện sẽ thay mặt họ tại chính quyền địa phương. Kết quả kiểm phiếu được xem là lời cảnh báo đối với Công đảng cầm quyền về mức độ tín nhiệm của người dân Anh đối với cách thức điều hành đất nước hiện nay, theo nhận định của Chandelis Duster, nhà phân tích của NPR.
Một thập kỷ kể từ khi trở thành gương mặt nổi bật của chiến dịch Brexit, Nigel Farage đang nổi lên như nhân tố có thể tiếp tục làm rung chuyển chính trường Anh. Sau khi theo dõi kết quả bầu cử hồi tháng 5, cựu doanh nhân 62 tuổi này nói với trợ lý rằng: “Nếu ông Starmer ra đi, đó sẽ là vị thủ tướng thứ ba mà tôi đã góp phần khiến mất chức”.
Thủ tướng Keir Starmer đã chính thức rời nhiệm sở vào ngày 22/6. Hiện nay, cựu Thị trưởng Manchester Andy Burnham được đánh giá là ứng viên sáng giá nhất cho vị trí người đứng đầu chính phủ Anh. Nếu tính trong vòng 7 năm gần đây, nước Anh đã chứng kiến 6 lần thay đổi thủ tướng, lần lượt là David Cameron, Theresa May, Boris Johnson, Liz Truss, Rishi Sunak và Keir Starmer.
Từng được xem là hình mẫu về sự ổn định chính trị, Vương quốc Anh từ năm 1945 đến 2016 chỉ trải qua 13 đời thủ tướng, với quyền lực chủ yếu luân chuyển giữa Công đảng và đảng Bảo thủ. Tuy nhiên, bức tranh chính trị hiện nay đã thay đổi đáng kể khi tần suất thay thế người đứng đầu chính phủ tăng mạnh, trung bình khoảng 14 tháng lại có một thủ tướng mới.
Hiện nay, chính trường Anh có khoảng 5-6 chính đảng lớn cạnh tranh ảnh hưởng, chưa kể các đảng mang xu hướng dân tộc chủ nghĩa đang giữ vai trò cầm quyền tại Scotland, Wales và Bắc Ireland. Trong năm qua, Reform UK liên tục dẫn đầu nhiều cuộc khảo sát dư luận với mức ủng hộ xấp xỉ 30%, trở thành đảng đầu tiên ngoài Công đảng và đảng Bảo thủ duy trì vị trí dẫn đầu trong thời gian dài kể từ sau Thế chiến thứ nhất.
Lên nắm quyền cách đây hai năm với cam kết khôi phục sự ổn định cho nền chính trị Anh, Thủ tướng Keir Starmer lại chứng kiến mức tín nhiệm suy giảm đáng kể trong nhiệm kỳ. Một bộ phận cử tri truyền thống của Công đảng đã chuyển sang ủng hộ các lực lượng khác, bao gồm Reform UK ở cánh hữu và đảng Xanh ở cánh tả.
Theo giáo sư khoa học chính trị Vernon Bogdanor, người nhiều thập kỷ nghiên cứu về chính trị Anh, chưa khi nào các đảng ở hai đầu phổ chính trị lại có sức ảnh hưởng mạnh như hiện nay, trong khi các lực lượng trung dung ngày càng suy yếu. Ông cho rằng xu hướng này khó có thể sớm chấm dứt.
Theo nhà phân tích Max Colchester của WSJ, nền chính trị Anh ngày càng trở nên bất ổn và phân hóa sâu sắc do tác động cộng hưởng của nhiều cuộc khủng hoảng kéo dài trong những năm qua.
Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã khép lại giai đoạn tăng trưởng mạnh của kinh tế Anh. Các biện pháp thắt chặt chi tiêu công được áp dụng sau đó càng khiến nền kinh tế đối mặt nhiều khó khăn hơn. Tiếp đến, Brexit kéo theo nhiều năm bất ổn và làm suy giảm hoạt động đầu tư. Đại dịch Covid-19 cùng xung đột Nga – Ukraine sau đó lại đẩy lạm phát tăng cao. Bên cạnh những thách thức kinh tế, hàng loạt bê bối chính trị cũng làm xói mòn niềm tin của cử tri, trong đó có vụ các quan chức tổ chức tiệc tùng tại Phố Downing giữa thời gian phong tỏa vì dịch bệnh.
Hệ quả là chi phí sinh hoạt, đặc biệt là giá thực phẩm, tăng mạnh trong khi thu nhập của người lao động gần như không cải thiện đáng kể. Theo nhà phân tích David Luhnow, quá trình già hóa dân số đang khiến chi tiêu cho y tế và an sinh xã hội ngày càng lớn, đẩy gánh nặng thuế của người dân Anh lên mức cao nhất kể từ sau Thế chiến II.
Lượng người nhập cư vào Anh tăng mạnh trong giai đoạn đảng Bảo thủ cầm quyền, dù một trong những động lực chính khiến cử tri ủng hộ Brexit là mong muốn kiểm soát chặt hơn tình trạng nhập cư và người xin tị nạn. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp ông Keir Starmer đánh bại Thủ tướng Rishi Sunak trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024, đưa Công đảng trở lại vị thế cầm quyền sau hơn 10 năm ở phe đối lập.
Sau khi tiếp quản chính phủ, một trong những quyết định đáng chú ý đầu tiên của Công đảng là điều chỉnh tăng một số loại thuế, trái ngược với cam kết được đưa ra trong chiến dịch tranh cử. Động thái này làm gia tăng những lo ngại về sức khỏe của nền kinh tế Anh.
Trong khi đó, các dịch vụ công vẫn chưa ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Hệ thống y tế tiếp tục chịu áp lực lớn khi khoảng 7 triệu người vẫn đang chờ được tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe thông thường.
“Người dân thực sự đã mất kiên nhẫn”, bà Ros Connors, người đứng đầu một đài phát thanh cộng đồng tại Basildon, miền Đông nước Anh, cho biết sau khi liên tục nhận được phản ánh từ thính giả về hàng loạt vấn đề, từ chi phí sinh hoạt leo thang đến tình trạng nhập cư.
Sự phân hóa trong chính trường Anh đang ngày càng sâu sắc khi các tranh luận xoay quanh toàn cầu hóa, nhập cư và những vấn đề xã hội dần thay thế ranh giới chính trị truyền thống giữa tầng lớp lao động vốn ủng hộ Công đảng và nhóm cử tri trung lưu, khá giả thường đứng về phía đảng Bảo thủ. Bối cảnh này cũng mở đường cho sự nổi lên của các phong trào dân túy, trong đó có đảng Reform UK do ông Nigel Farage lãnh đạo.
James Orr, người phụ trách xây dựng chính sách của Reform UK, nhận định rằng cách phân định chính trị theo trục tả – hữu truyền thống không còn phản ánh đúng thực tế hiện nay. Theo ông, xã hội Anh đang bị chia tách giữa những người hưởng lợi từ quá trình toàn cầu hóa và những người cho rằng họ bị tụt lại phía sau trước các biến động về thương mại, công nghệ và nhập cư.
Nhằm chinh phục nhóm cử tri này, Reform UK theo đuổi đường lối kết hợp giữa các quan điểm của cả hai phía. Đảng này chủ trương kiểm soát nhập cư chặt chẽ hơn, giảm gánh nặng thuế cho người có thu nhập cao, đồng thời cam kết duy trì các chính sách bảo vệ lương hưu và hệ thống y tế công.
Orr cho rằng phần lớn cử tri Anh hiện quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày như nhập cư, thuế khóa và mức sống, thay vì các diễn biến quốc tế như xung đột tại Ukraine hay căng thẳng liên quan đến Iran.
Dữ liệu khảo sát từ Trung tâm Nghiên cứu Xã hội Quốc gia cho thấy quan điểm của người dân Anh về nhập cư đã thay đổi đáng kể theo hướng kém tích cực hơn. Niềm tin dành cho bộ máy điều hành đất nước tiếp tục suy giảm, trong khi nhu cầu giảm thuế và cắt giảm chi tiêu công ngày càng gia tăng.
Trước sự dịch chuyển trong tâm lý cử tri, cả Reform UK và Công đảng đều điều chỉnh thông điệp chính trị nhằm tiếp cận những cộng đồng cảm thấy chưa được quan tâm đúng mức. Trọng tâm của họ là các vấn đề thiết thực như việc làm, thu nhập, dịch vụ công và đời sống tại địa phương.
Theo Burnham, Công đảng đã không còn kết nối chặt chẽ với những khát vọng của tầng lớp lao động như trước đây. Ông cho rằng đảng cần khôi phục vai trò đại diện cho những người đã cảm thấy bị lãng quên trong suốt 25 năm qua và bảo vệ tốt hơn lợi ích.
Khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Xã hội Quốc gia cho thấy sự ủng hộ đối với nhập cư tại Anh đã giảm đáng kể. Cùng với đó, niềm tin của người dân vào chính phủ suy yếu, trong khi ngày càng nhiều người mong muốn giảm thuế và cắt giảm chi tiêu công.
Trước sự thay đổi trong tâm lý cử tri, cả Reform UK và Công đảng đều điều chỉnh thông điệp nhằm tiếp cận những cộng đồng cảm thấy bị bỏ lại phía sau. Hai đảng tập trung nhiều hơn vào các vấn đề địa phương và những mối quan tâm gắn liền với đời sống hằng ngày của người dân.
Burnham cho rằng Công đảng đã đánh mất khả năng thấu hiểu những khát vọng của giai cấp công nhân. Theo ông, đảng cần đứng ra bảo vệ những người vốn cảm thấy bị bỏ quên trong suốt 25 năm qua.
Blackpool, thị trấn ven biển ở tây bắc nước Anh, được xem là một trong những nơi phản ánh rõ sự dịch chuyển trong xu hướng chính trị của cử tri. Khu nghỉ dưỡng nổi tiếng này từng ủng hộ mạnh mẽ Brexit và là thành trì của đảng Bảo thủ dưới thời cựu Thủ tướng Boris Johnson. Dù đã chuyển sang ủng hộ Công đảng trong cuộc tổng tuyển cử gần nhất, nhiều người cho rằng xu hướng này khó được duy trì ở kỳ bầu cử tiếp theo.
Ông Peter Flynn, 54 tuổi, một thợ điện địa phương và từng bỏ phiếu cho đảng Bảo thủ, nhận định sự nổi lên của Reform UK giống như cuộc khởi nghĩa nông dân năm 1381, khi những người bất mãn kéo đến Tháp London để phản đối giới cầm quyền.
“Đó chính là điều đang diễn ra hiện nay. Những người dân bình thường đã thực sự đứng lên để đòi hỏi sự thay đổi”, ông nói.
Năm ngoái, Flynn cùng một đối tác kinh doanh đã mua lại Talbot, câu lạc bộ sinh hoạt lâu đời của đảng Bảo thủ, rồi tiến hành cải tạo toàn diện. Sau khi được nâng cấp, tòa nhà hai tầng được sơn màu xanh ngọc gam màu gắn liền với đảng Reform UK. Bên trong, nhiều tờ rơi mang hình Nigel Farage cùng thông điệp “Reform cần bạn” được trưng bày nổi bật.
Theo Flynn, đã đến lúc cử tri Anh từ bỏ thói quen trung thành vô điều kiện với hai chính đảng truyền thống và cân nhắc những lựa chọn chính trị mới.
Trong cuộc bầu cử địa phương diễn ra vào tháng 5, Reform UK lần đầu tiên sau 25 năm giành quyền lãnh đạo hội đồng hạt Essex từ tay đảng Bảo thủ. Sau chiến thắng này, đảng đã bắt đầu rà soát các kế hoạch chi ngân sách của địa phương, đặc biệt là những khoản liên quan đến các chương trình khí hậu.
Reform UK cũng cam kết cắt bỏ các khoản chi mà họ cho là không cần thiết trong bộ máy chính quyền địa phương, với mục tiêu hạn chế gánh nặng tài chính và tránh việc tăng thuế đối với người dân.
Bên ngoài trụ sở hội đồng Basildon thuộc hạt Essex, ông Tony Hall, 70 tuổi, chủ một quầy hàng địa phương, cho biết ông sẵn sàng trao cơ hội cho Reform UK. “Mọi thứ đã thay đổi quá nhanh”, ông chia sẻ.
