Ông Trump kêu gọi các đồng minh hỗ trợ tại eo biển Hormuz, song nhiều quốc gia từng bị Mỹ chỉ trích trước đó tỏ ra thận trọng và chưa sẵn sàng tham gia vào nỗ lực khôi phục hoạt động tại tuyến hàng hải chiến lược.
Tổng thống nhiều lần khẳng định chiến dịch quân sự với Iran đang diễn biến tích cực. Tuy nhiên, việc ông phải kêu gọi các đồng minh và nhiều quốc gia khác tham gia xử lý khủng hoảng tại eo biển Hormuz lại được xem là dấu hiệu mới khiến dư luận đặt nghi vấn về tính nhất quán trong những tuyên bố này.
“Sẽ rất tốt nếu các quốc gia khác cùng tham gia tuần tra khu vực”, ông nói với báo giới trên chuyên cơ Không lực Một ngày 15/3. “Chúng tôi luôn sát cánh cùng NATO, hỗ trợ họ tại Ukraine. Điều đó không ảnh hưởng trực tiếp đến chúng tôi nhưng chúng tôi vẫn làm. Vì vậy, giờ hãy xem những quốc gia nào không sẵn sàng hỗ trợ chúng tôi trong nỗ lực tương đối nhỏ là duy trì hoạt động thông suốt của eo biển này.”
Sau đó, trong cuộc họp tại Nhà Trắng ngày 16/3, Donald Trump tiếp tục chỉ trích gay gắt các đồng minh lâu năm mà ông cho rằng chưa hỗ trợ Mỹ đủ tích cực.
“Có những quốc gia mà chúng ta đã giúp đỡ trong suốt nhiều năm, thậm chí bảo vệ họ trước những mối đe dọa nghiêm trọng từ bên ngoài, nhưng họ lại không tỏ ra quá nhiệt tình”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh rằng “mức độ sẵn sàng hợp tác là điều rất quan trọng” đối với ông.
Tổng thống cho biết đã nhận được “một số phản hồi tích cực” sau khi liên hệ với các quốc gia, nhưng không nêu rõ đồng minh nào đã cam kết triển khai tàu chiến tới eo biển Hormuz để đối phó với Iran.
Trên thực tế, nhiều đồng minh của Mỹ cũng công khai khẳng định không có kế hoạch điều tàu chiến hộ tống tàu dầu đi qua eo biển Hormuz như đề xuất từ phía ông Trump.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi ngày 16/3 cho biết Tokyo không có kế hoạch điều tàu hải quân hộ tống tàu thuyền tại Trung Đông. Theo bà, Nhật Bản đang cân nhắc những biện pháp có thể thực hiện “một cách độc lập và trong khuôn khổ pháp luật”.
Người phát ngôn của Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng căng thẳng tại Trung Đông bắt nguồn từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, đồng thời nhấn mạnh tình hình này “không liên quan đến NATO” và “không phải là cuộc chiến của NATO”.
Dù là một trong những đồng minh thân cận nhất của Mỹ và từng phối hợp trong nhiều chiến dịch quân sự ở nước ngoài, Anh hiện vẫn giữ thái độ dè dặt. Theo truyền thông nước này ngày 15/3, Thủ tướng Keir Starmer trong cuộc điện đàm với Tổng thống Donald Trump cho biết ông “chưa sẵn sàng” chấp thuận đề xuất triển khai tàu chiến.
Các chuyên gia cho rằng việc nhiều đồng minh do dự trước kế hoạch khai thông Eo biển Hormuz do ông Trump đưa ra phần nào bắt nguồn từ cách tiếp cận thiếu gắn kết, thậm chí có lúc mang tính xa cách của ông đối với các đối tác.
Ngay cả trong thời gian gần đây, Tổng thống Donald Trump vẫn cho thấy xu hướng xem nhẹ vai trò của các đồng minh.
Cụ thể, ngày 3/3, sau khi Tây Ban Nha không chấp thuận cho Mỹ sử dụng các căn cứ không quân phục vụ chiến dịch nhằm vào Iran, ông Trump tuyên bố Washington không cần đến sự hỗ trợ từ quốc gia này.
“Tôi đã nói với ông ấy rằng chúng tôi không muốn điều đó, Tây Ban Nha không có gì chúng tôi cần,” ông Donald Trump phát biểu. “Họ có người dân tuyệt vời, nhưng giới lãnh đạo thì không.”
Đến ngày 7/3, khi Anh cân nhắc triển khai tàu sân bay tới khu vực, ông Trump tiếp tục cho rằng sự hỗ trợ này là không cần thiết, đồng thời nhấn mạnh chiến thắng đã nằm trong tầm tay.
“Không sao đâu, Thủ tướng Starmer, chúng tôi không cần những điều đó,” Tổng thống Donald Trump viết trên mạng xã hội. “Nhưng chúng tôi sẽ ghi nhớ việc này. Mỹ không cần những người chỉ tham gia khi chúng tôi đã giành chiến thắng!”.
Đến ngày 9/3, ông Trump cho biết việc bảo vệ Eo biển Hormuz là “vinh dự của tôi”, đồng thời nhấn mạnh phần lớn nguồn cung dầu đi qua tuyến hàng hải chiến lược này chủ yếu phục vụ lợi ích của các quốc gia khác, trong đó có Trung Quốc.
Ngày 13/3, Tổng thống Donald Trump cho biết trong cuộc trao đổi với người dẫn chương trình phát thanh Brian Kilmeade của Fox News rằng “chúng tôi không cần hỗ trợ trong việc chống lại UAV”. Phát biểu này được đưa ra nhằm phản hồi đề xuất từ Ukraine về việc cử lực lượng hỗ trợ Mỹ và Israel đối phó với máy bay không người lái Iran, dựa trên kinh nghiệm thực chiến của họ.
Theo nhận định của các chuyên gia, những tuyên bố như vậy cho thấy ông Trump dường như chưa tính đến khả năng có lúc Mỹ sẽ cần tới sự hỗ trợ từ các đồng minh.
Khi xung đột với Iran bước sang tuần thứ hai và hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn, Tổng thống Donald Trump đã thể hiện lập trường khác hẳn. Ngày 16/3, ông cho biết “không hài lòng” với Thủ tướng Keir Starmer vì chưa nhanh chóng cam kết hỗ trợ lực lượng Mỹ tại khu vực này.
“Tôi đã nói rằng ‘ông không cần phải họp với đội ngũ của mình. Ông là Thủ tướng, ông hoàn toàn có thể tự đưa ra quyết định. Vậy tại sao lại phải tham vấn cấp dưới để cân nhắc việc có nên điều vài tàu quét mìn hay tàu chiến tới hỗ trợ chúng tôi hay không?’”, ông Trump phát biểu trước báo giới.
Trong phần lớn thời gian của hai nhiệm kỳ, Tổng thống Donald Trump được cho là đã nhiều lần làm gia tăng căng thẳng với các đồng minh những đối tác vốn có thể hỗ trợ Mỹ và điều này thậm chí còn rõ nét hơn trong nhiệm kỳ thứ hai.
Khoảng hai tháng trước, ông vẫn để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp quân sự nhằm kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch một đồng minh trong NATO. Thậm chí, ông còn tìm cách gây sức ép để Copenhagen cân nhắc việc chuyển giao hòn đảo này.
Tổng thống Donald Trump cũng nhiều lần đề cập khả năng sáp nhập Canada thành bang thứ 51 của Mỹ, khiến giới lãnh đạo tại Ottawa phản ứng gay gắt. Ông áp dụng các chính sách thuế quan đối với hàng loạt đồng minh, thậm chí có lúc thể hiện lập trường cứng rắn hơn cả với các đối thủ.
Ông thường xuyên đưa ra những phát biểu gây tranh cãi tại các diễn đàn quốc tế và có cách tiếp cận mang tính gây sức ép với đồng minh, thay vì tìm kiếm sự đồng thuận. Sau những tuyên bố này, ngày càng nhiều lãnh đạo châu Âu công khai cho rằng họ cần cân nhắc hướng đi giảm phụ thuộc vào Mỹ.
Vào cuối tháng 1, Tổng thống Donald Trump tiếp tục đưa ra những phát ngôn được đánh giá là “nhạy cảm” liên quan đến NATO liên minh mà ông nhiều lần bày tỏ sự hoài nghi, đồng thời chỉ trích phụ thuộc quá lớn vào Mỹ và từng cảnh báo khả năng cắt giảm mức đóng góp.
“Chúng tôi chưa từng cần đến họ. Thực tế, chúng tôi cũng chưa bao giờ yêu cầu họ bất cứ điều gì,” ông Trump nói. “Họ có thể nói rằng đã cử quân tới Afghanistan hay tham gia các nhiệm vụ khác. Điều đó là đúng, nhưng phần lớn họ đứng ở phía sau, cách khá xa tiền tuyến.”
Theo Aaron Blake, nhà phân tích kỳ cựu của CNN, ngay cả trong hoàn cảnh bình thường, những phát ngôn như vậy cũng đủ gây tổn hại sâu sắc tới quan hệ với các đồng minh, đặc biệt khi nhiều quốc gia trong số họ từng chịu tổn thất lớn về nhân mạng tại Afghanistan. Trên thực tế, binh sĩ liên quân thuộc NATO đã trực tiếp tham chiến ở tiền tuyến tại đây, với hơn 1.000 người thiệt mạng.
Đặt trong bối cảnh hiện nay, ông Donald Trump được cho là đang phải đối mặt với hệ quả từ chính những phát biểu cứng rắn từng nhằm vào các đồng minh, theo đánh giá của Blake.
“Tổng thống Donald Trump liên tục nói rằng không cần đến các đồng minh lâu năm của Mỹ, nhưng chưa đầy hai tháng sau lại đảo chiều, kêu gọi họ hỗ trợ trong một cuộc xung đột do chính ông khởi xướng. Ông đã không đánh giá đúng những hy sinh của họ, rồi sau đó lại yêu cầu họ tiếp tục trả giá thêm một lần nữa,” cây bút của CNN nhận định.
“Ít nhất, điều này cho thấy ông Trump dường như không lường trước việc mình sẽ rơi vào tình thế như hiện tại,” Aaron Blake nói thêm.
Đồng quan điểm, Dan Sabbagh chuyên gia phân tích quốc phòng và an ninh của The Guardian nhận định rằng “Nhà Trắng dường như đã không lường trước đầy đủ những hệ quả có thể xảy ra” sau khi phối hợp cùng Israel triển khai chiến dịch nhằm vào Iran.
Theo Aaron Blake, dù có thể không hài lòng với những phát ngôn trước đó của Tổng thống Donald Trump, nhiều đồng minh của Mỹ vẫn có khả năng sẽ tìm cách hỗ trợ, bởi tình trạng gián đoạn tại Eo biển Hormuz tiềm ẩn nguy cơ gây tác động tiêu cực kéo dài đối với kinh tế toàn cầu.
“Nhưng sự thay đổi lập trường đột ngột của Tổng thống Donald Trump dường như càng củng cố nhận định rằng ông đang phải đối mặt với một tình huống vượt quá những gì từng dự liệu,” Aaron Blake nhận định.
