Việc rời khỏi 66 tổ chức quốc tế phản ánh sự điều chỉnh trong ưu tiên chiến lược của Mỹ, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm vị thế dẫn dắt toàn cầu của Washington.
Ngày 7/1, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ chấm dứt tham gia 66 cơ quan và thể chế đa phương, trong bối cảnh Washington thu hẹp vai trò trong hợp tác quốc tế ở nhiều lĩnh vực. Trong số này, có 31 tổ chức hay đơn vị liên kết với Liên Hợp Quốc.
Thông báo của Nhà Trắng khẳng định Mỹ sẽ rút hoàn toàn và ngừng tài trợ bởi cho rằng hoạt động của những tổ chức này “không phục vụ lợi ích quốc gia, an ninh, thịnh vượng kinh tế và chủ quyền của Mỹ”.
Danh sách các cơ quan bị rút khỏi bao gồm nhiều tổ chức quan trọng, như Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC) nơi cung cấp dữ liệu khoa học và định hướng chính sách khí hậu toàn cầu, cùng Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC), nền tảng của toàn bộ thỏa thuận quốc tế chủ chốt về khí hậu.
Mỹ sẽ rời khỏi Diễn đàn Toàn cầu về Di cư và Phát triển, cơ chế từng đóng vai trò then chốt trong việc hình thành Thỏa thuận Toàn cầu về Di cư của Liên Hợp Quốc năm 2018. Đây cũng là văn bản mà chính quyền ông Trump từng phản đối trong nhiệm kỳ trước, cho rằng nội dung thỏa thuận làm tổn hại chủ quyền quốc gia.
Bên cạnh đó, Washington dự kiến rút khỏi UN Women tổ chức thúc đẩy bình đẳng giới và tăng quyền cho phụ nữ cùng Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), cơ quan chủ lực trong hỗ trợ chăm sóc sức khỏe sinh sản trên phạm vi toàn cầu. Trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, chính phủ Mỹ đã dừng toàn bộ đóng góp cho UNFPA, sau khi một bộ phận ý kiến trong nước cáo buộc tổ chức này “hỗ trợ phá thai”..
“Dường như Mỹ đang rút chân khỏi những tổ chức đóng vai trò thúc đẩy luật lệ quốc tế, tăng trưởng kinh tế, hợp tác khí hậu và quyền bình đẳng giới”, Richard Gowan, Giám đốc chương trình Liên Hợp Quốc thuộc Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG) tại Bỉ, đánh giá.
Gowan cho biết kể từ khi ông Trump quay lại chính trường và tiếp quản Nhà Trắng vào tháng 1/2025, Washington đã ngày càng giảm ưu tiên cho các sáng kiến về môi trường và phát triển kinh tế, đồng thời liên tục phê phán những hoạt động nhằm thúc đẩy vai trò của phụ nữ.
Một số cơ quan mà Washington tuyên bố rút lui chưa được công chúng chú ý nhiều, chẳng hạn Ủy ban Cố vấn Bông Quốc tế một tổ chức quy tụ các nước trồng bông, đặt trụ sở tại thủ đô Mỹ và đã tồn tại gần 9 thập kỷ.
Ngoại trưởng Marco Rubio hoan nghênh bước đi của chính quyền Trump, nhận định rằng nhiều thể chế toàn cầu đang theo đuổi các mục tiêu có thể “hạn chế chủ quyền” nước Mỹ. Ông Rubio người đứng sau quá trình chấm dứt hoạt động của USAID năm trước nói chính sách mới nhằm vào “hệ thống tổ chức phi chính phủ” và “mạng lưới giới tinh hoa” điều phối chúng.
Tuy nhiên, các nhà vận động nhân quyền lên tiếng bác bỏ quan điểm này. Amanda Klasing, giám đốc chương trình dân chủ Mỹ thuộc Human Rights Watch, cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy chính quyền Mỹ đang áp dụng cách tiếp cận chọn lọc hơn đối với các vấn đề nhân quyền.
Klasing cho rằng chính quyền Trump vẫn đang theo đuổi con đường “làm suy yếu trật tự toàn cầu” mà Washington xây dựng sau Thế chiến II, với mục tiêu bảo vệ quyền lợi của mọi cá nhân, không phân biệt quốc tịch hay vị trí.
Diễn biến mới nhất này được đưa ra gần một năm sau khi ông Trump tuyên bố rút Mỹ khỏi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc. Khi đó, ông lập luận rằng các cơ quan này bị những nước vi phạm nhân quyền lợi dụng để tránh bị kiểm soát.
Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhiều lần va chạm với hệ thống Liên Hợp Quốc, đặc biệt trong các vấn đề di cư và biến đổi khí hậu. Tại phiên họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tháng 9/2025, ông từng chất vấn: “Liên Hợp Quốc tồn tại để làm gì?”, cho rằng tổ chức này dù có tiềm năng lớn nhưng thường chỉ dừng lại ở “phát biểu suông”.
Dù chưa tiến tới bước rút Mỹ khỏi Liên Hợp Quốc, ông Trump đã đẩy tổ chức này vào tình thế khủng hoảng bằng việc cắt hàng tỷ USD hỗ trợ và yêu cầu cơ quan này cải tổ phương thức vận hành.
Trong nhiệm kỳ của ông, Washington từ chối đóng khoản nghĩa vụ cho ngân sách thường niên năm 2024 của Liên Hợp Quốc. Chính phủ Trump cũng đình chỉ khoảng một tỷ USD tiền tài trợ cho ngân sách năm 2025 và cho lực lượng gìn giữ hòa bình, dù các khoản này đã được Quốc hội thông qua.
Ảnh hưởng cụ thể của quyết định mới vẫn chưa được xác định. Thực tế, ngay từ năm ngoái ông Trump đã gần như ngừng sự tham gia của Mỹ tại nhiều cơ quan, bao gồm cả Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC).
Mỹ cho đến nay vẫn chưa rời khỏi một số cơ quan từng được giới phân tích cảnh báo có thể nằm trong danh sách mục tiêu của Washington, bao gồm các tổ chức LHQ chuyên hỗ trợ người tị nạn và di cư, cùng Cơ quan Năng lượng Quốc tế nơi chính quyền Trump nhiều lần công kích vì các báo cáo thúc đẩy năng lượng sạch.
Một quan chức LHQ không công bố danh tính cho biết phần lớn các đơn vị Mỹ rút lui là những cơ quan mà Washington vốn không phải thành viên chính thức hoặc chỉ tham dự rất hạn chế. Nhiều trong số đó liên quan đến phát triển, vấn đề phụ nữ hay môi trường những lĩnh vực mà chính quyền Trump từ lâu tuyên bố không xem là trọng tâm.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng chuỗi hành động này khiến vị thế của Mỹ trên trường quốc tế bị suy yếu.
“Vậy ai sẽ được hưởng lợi?” Gowan đặt câu hỏi. “Nhiều khả năng là Trung Quốc. Bắc Kinh đã kiên trì tăng ảnh hưởng tại các cơ quan của LHQ, đặc biệt trong lĩnh vực phát triển, và lúc này Mỹ đã rời khỏi bàn chơi.”
Một ngày sau tuyên bố của ông Trump, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho hay các cơ quan trong hệ thống Liên Hợp Quốc đã đóng vai trò duy trì ổn định – hòa bình toàn cầu, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời bảo đảm quyền bình đẳng cho mọi dân tộc.
Bà cho rằng ý nghĩa của những tổ chức quốc tế không phải nằm ở việc phục vụ “lợi ích riêng” của bất kỳ cường quốc nào, mà ở sứ mệnh đại diện cho toàn thể các quốc gia thành viên.
“Những diễn biến hiện nay cho thấy hệ thống LHQ vận hành hiệu quả là tấm lá chắn chống lại ‘luật rừng’, ngăn chặn trật tự toàn cầu bị điều khiển bởi tư duy ‘kẻ mạnh tạo ra công lý’ hay ‘sức mạnh là lẽ phải’,” Mao Ninh nhấn mạnh. “Trung Quốc sẽ tiếp tục bảo vệ chủ nghĩa đa phương, ủng hộ vai trò then chốt của Liên Hợp Quốc và hướng tới một trật tự toàn cầu công bằng và bình đẳng.”
Tại nội địa Mỹ, nghị sĩ Dân chủ Raja Krishnamoorthi thành viên chủ chốt của Ủy ban Hạ viện chuyên xử lý vấn đề cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc lên tiếng cảnh báo rằng việc rời bỏ 66 cơ quan quốc tế chẳng khác nào “trao lợi thế vào tay Bắc Kinh”.
Ông cho rằng động thái rút lui khiến Washington tự nhường vai trò dẫn dắt và sức ảnh hưởng cho các đối thủ, đặc biệt là Trung Quốc, đồng thời làm các đồng minh lẫn đối tác nghi ngại về mức độ đáng tin cậy của Mỹ.
“Đây là một bước thoái lui nguy hiểm khỏi vị trí dẫn dắt toàn cầu. Nó sẽ làm suy yếu sức mạnh an ninh, kinh tế cũng như tầm ảnh hưởng của nước Mỹ,” Krishnamoorthi khẳng định.
Ông bổ sung rằng hệ quả không chỉ dừng lại ở chính sách đối ngoại, mà còn tác động trực tiếp tới người dân Mỹ, bởi hợp tác đa phương là yếu tố quan trọng để bảo vệ an toàn quốc gia.
Ông cho rằng bước đi này đồng nghĩa với việc Mỹ từ bỏ các cơ chế hợp tác chống khủng bố vốn giúp ngăn chặn nguy cơ tấn công cực đoan, rời khỏi các mạng lưới y tế toàn cầu hỗ trợ phát hiện và kiểm soát dịch bệnh, cũng như rút khỏi những nỗ lực gìn giữ ổn định nhằm hạn chế xung đột và khủng hoảng nhân đạo trước khi chúng lan tới lãnh thổ Mỹ.
Krishnamoorthi nhấn mạnh rằng nếu các định chế quốc tế cần cải cách, điều đúng đắn phải là dẫn dắt và tăng cường trách nhiệm, chứ không phải rút chân khỏi cuộc chơi. “Quay lưng với thế giới không phải là America First, mà là biến nước Mỹ thành kẻ đơn độc – America Alone,” ông nói.
