Giới chuyên gia cho rằng kế hoạch thay thuế thu nhập bằng thuế quan của ông Trump khó khả thi, vì nguồn thu không đủ đáp ứng ngân sách và còn kéo theo nguy cơ gây bất ổn kinh tế cũng như gia tăng bất bình đẳng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump từ lâu coi thuế quan là công cụ then chốt giúp gia tăng thịnh vượng cho nền kinh tế lớn nhất thế giới. Ngay từ thời điểm vận động tranh cử, ông đã nêu ý tưởng dùng nguồn thu từ thuế quan để thay thế thuế thu nhập liên bang.
Trong tuần qua, ông hai lần khẳng định lại quan điểm rằng thuế quan có thể tạo ra đủ nguồn thu để xóa bỏ hoàn toàn thuế thu nhập liên bang. Phát biểu này được ông lặp lại trong bài diễn văn Lễ Tạ ơn tại Mar-a-Lago và tiếp tục nhấn mạnh tại cuộc họp nội các ngày 2/12.
Thuế thu nhập liên bang được thiết lập từ Tu chính án thứ 16 ban hành năm 1913, bao gồm hai phần chính: thuế thu nhập cá nhân và thuế doanh nghiệp. Đây hiện là một trong những nguồn đóng góp lớn nhất cho ngân sách liên bang. “Số tiền chúng ta có thể thu được là rất lớn. Tôi tin rằng trong vài năm tới hoàn toàn có thể giảm mạnh và tiến tới loại bỏ thuế thu nhập,” ông Trump nói.
Tại một cuộc họp nội các ở Nhà Trắng vào tháng 8, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết Mỹ có thể thu khoảng 500 tỷ USD từ thuế nhập khẩu trong năm nay. Riêng trong tháng 10, nguồn thu từ thuế quan đạt 34,2 tỷ USD.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai cho biết Tổng thống Trump kỳ vọng thu về hàng nghìn tỷ USD cho ngân sách liên bang trong những năm tới nhờ thuế quan, mà theo ông sẽ do các nhà xuất khẩu nước ngoài chi trả. Desai cũng nói rằng chính sách thuế quan đã thúc đẩy “hàng nghìn tỷ USD cam kết đầu tư” từ nhiều quốc gia vào Mỹ.
Tuy nhiên, các chuyên gia đánh giá kế hoạch này khó khả thi. Họ nhận định nguồn thu từ thuế quan thiếu ổn định và loại thuế này có thể gây tổn hại cho tăng trưởng kinh tế, đồng thời ảnh hưởng nặng hơn đến nhóm thu nhập thấp.
Brandon DeBot, cố vấn pháp lý cấp cao kiêm Giám đốc chính sách tại Trung tâm Luật Thuế thuộc Đại học New York, cho rằng đề xuất này hoàn toàn không thực tế về mặt số học lẫn kinh tế. “Các chuyên gia từ nhiều quan điểm khác nhau đều chung nhận định. Ngay cả mức thuế quan cao kỷ lục trong năm nay mức cao nhất kể từ giai đoạn hậu chiến vẫn không thể tạo ra nguồn thu tiệm cận thuế thu nhập,” ông nói.
Trong năm tài chính vừa qua, Bộ Tài chính Mỹ ghi nhận tổng thu từ thuế thu nhập liên bang đạt 5.230 tỷ USD. Riêng thuế thu nhập cá nhân đóng góp khoảng 2.660 tỷ USD, còn thuế thu nhập doanh nghiệp đạt 452 tỷ USD, phần còn lại đến từ các khoản thu khác. Trái lại, thuế quan chỉ mang về gần 195 tỷ USD.
Trong tháng đầu của năm tài chính hiện tại, dữ liệu cũng cho thấy xu hướng tương tự. Khoản thu từ thuế thu nhập cá nhân đạt khoảng 217 tỷ USD trên tổng số 404 tỷ USD nguồn thu. Trong khi đó, thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế nhập khẩu lần lượt đóng góp khoảng 15 tỷ USD và 31 tỷ USD.
Ngay cả trong kịch bản doanh thu từ thuế quan được mở rộng đến mức có thể thay thế thuế thu nhập liên bang, hàng loạt hệ lụy tiêu cực vẫn sẽ xuất hiện, bao gồm nguy cơ bị các quốc gia khác đáp trả và tình trạng khan hiếm hàng nhập khẩu. Trên thực tế, nguồn thu từ thuế quan có thể giảm khi mức thuế tăng cao. Bên cạnh đó, mức độ ổn định của khoản thu này cũng rất khó dự đoán, đặc biệt trong bối cảnh chính sách của ông Trump thường xuyên thay đổi.
Steve Wamhoff, Giám đốc chính sách liên bang tại Viện Thuế và Chính sách Kinh tế, nhận định rằng việc dùng thuế quan để thay thế thuế thu nhập là “không thực tế”. Ông cho biết từng có giai đoạn ngân sách liên bang dựa chủ yếu vào thuế quan, nhưng đó là thời mà người dân còn di chuyển bằng xe ngựa chứ không phải ôtô – một bối cảnh hoàn toàn khác so với hiện nay.
Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia nhấn mạnh rằng người thực sự chi trả thuế quan là các nhà nhập khẩu tức doanh nghiệp Mỹ mua hàng từ nước ngoài. Những doanh nghiệp này thường cộng khoản chi phí bổ sung đó vào giá bán, khiến người tiêu dùng phải gánh mức giá cao hơn. Điều này có thể đẩy chi phí sinh hoạt lên, gây áp lực lớn cho các hộ gia đình có thu nhập thấp.
Michael Graetz, giáo sư luật thuế tại Đại học Yale, nhận định rằng kịch bản này có thể khiến khoảng cách giàu nghèo nới rộng hơn. Theo ông, thật khó chấp nhận việc giảm nghĩa vụ thuế cho nhóm giàu nhất trong xã hội, trong khi tầng lớp trung lưu lại phải gánh thêm, đặc biệt trong bối cảnh số người sở hữu tài sản triệu, tỷ đô ngày càng tăng.
Ông cũng chỉ ra rằng thuế áp lên hàng hóa nhập khẩu không có mức độ linh hoạt như thuế thu nhập vốn có thể được điều chỉnh theo mục tiêu chính sách. Đồng thời, loại thuế này không hỗ trợ các ưu đãi như khấu trừ từ thiện hay tín dụng thuế cho trẻ em.
Về nguồn thu được kỳ vọng từ các cam kết đầu tư của những quốc gia và tập đoàn nước ngoài vào Mỹ dưới tác động của chính sách thuế quan, nhiều chuyên gia bày tỏ sự nghi ngờ. Họ cho rằng các thỏa thuận đầu tư hiện chưa được công bố đầy đủ, thiếu chi tiết, và một số con số cam kết vẫn còn mập mờ hoặc đang gây tranh cãi về cách tính.
Ngoài ra, Tổng thống Trump cũng chưa đưa ra bản kế hoạch cụ thể về việc loại bỏ thuế thu nhập liên bang. Bất kỳ nỗ lực nào theo hướng này đều phải được quốc hội thông qua nếu ông thực sự muốn triển khai.
