Chiến hạm Iran bị đánh chìm ngay sau khi rời cuộc tập trận do Ấn Độ đăng cai, khiến hình ảnh “người bảo vệ Ấn Độ Dương” mà New Delhi xây dựng phần nào bị lung lay.
Trong cuộc diễn tập vào cuối tháng 10/2025, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã tới thăm các binh sĩ trên tàu sân bay INS Vikrant và tuyên bố rằng hải quân Ấn Độ là lực lượng bảo vệ khu vực Ấn Độ Dương. Ông nhấn mạnh vùng biển này có ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với Ấn Độ, bởi đây là tuyến hàng hải quan trọng với khối lượng thương mại và năng lượng rất lớn đi qua.
Cũng vì tầm quan trọng đó, Ấn Độ đã tổ chức cuộc tập trận hải quân đa quốc gia MILAN 2026 từ ngày 19 đến 25/2. Cuộc diễn tập có sự tham gia của 42 tàu chiến, 29 máy bay và lực lượng đến từ 72 quốc gia, trong đó có Iran, Mỹ, Đức và UAE, nhằm tăng cường khả năng phối hợp tác chiến trên biển cũng như củng cố an ninh khu vực.
Chỉ khoảng một tuần sau khi cuộc diễn tập kết thúc, Ấn Độ lại rơi vào tình huống khó xử khi không thể bảo đảm an toàn cho một chiến hạm Iran từng được mời tham gia hoạt động này. Sau khi hoàn tất chương trình tập trận, tàu hộ vệ IRIS Dena của Iran rời cảng Ấn Độ để quay trở về nước, mà không biết rằng đó sẽ là chuyến hải trình cuối cùng của con tàu.
Sáng 4/3, chiến hạm này bị tàu ngầm tấn công nhanh của United States phóng ngư lôi đánh chìm tại khu vực ngoài khơi, cách miền nam Sri Lanka khoảng 81 km. Vụ tấn công khiến ít nhất 84 thủy thủ trên tàu thiệt mạng. Sự việc xảy ra ngay tại vùng biển lâu nay được xem là khu vực ảnh hưởng truyền thống của hải quân Ấn Độ.
Iran đã bày tỏ sự phẫn nộ mạnh mẽ trước vụ tấn công này. Ngoại trưởng Abbas Araghchi cho biết tàu hộ vệ IRIS Dena khi đó đang được xem là “khách của hải quân Ấn Độ”, đồng thời lên án tàu ngầm của United States đã tiến hành một hành động mà ông gọi là “tàn bạo” nhằm vào thủy thủ đoàn.
“Cứ nhớ những gì tôi nói: Mỹ rồi sẽ phải trả giá cho tiền lệ mà họ vừa tạo ra,” Ngoại trưởng Abbas Araghchi tuyên bố.
Hiện tàu hộ vệ IRIS Dena đã nằm dưới đáy Indian Ocean, nhưng theo nhận định của một số quan chức hải quân và các nhà phân tích, không chỉ con tàu bị mất mà hình ảnh “lực lượng bảo vệ Ấn Độ Dương” của India cũng phần nào bị tổn hại. Vụ tấn công nhằm vào Dena được cho là đã phơi bày những giới hạn về sức mạnh và tầm ảnh hưởng của New Delhi ngay tại khu vực vốn được coi là “sân sau” chiến lược của nước này.
Ấn Độ Dương dần mất đi sự an toàn
Phó Đô đốc Shekhar Sinha, nguyên Phó tham mưu trưởng Hải quân Ấn Độ, cho rằng Ấn Độ Dương khu vực giữ vai trò trọng yếu đối với an ninh chiến lược và nguồn cung năng lượng của quốc gia đông dân nhất thế giới trước đây vốn được xem là vùng biển khá an toàn. Tuy nhiên, sau vụ tấn công nhằm vào tàu Dena, nhận định đó đã bắt đầu thay đổi.
Ông Sinha, người có hơn 40 năm phục vụ trong hải quân Ấn Độ, cảnh báo rằng cuộc xung đột tại Trung Đông hiện nay đã lan tới ngưỡng cửa của Ấn Độ, khiến New Delhi không khỏi lo ngại. Theo ông, mức độ tự do hoạt động mà Ấn Độ từng có ở Ấn Độ Dương dường như đang dần bị thu hẹp.
Hơn một ngày sau khi tàu Dena bị trúng ngư lôi, Hải quân Ấn Độ mới đưa ra thông báo chính thức. Theo cơ quan này, họ đã nhận được tín hiệu cấp cứu từ chiến hạm Iran và quyết định huy động lực lượng để hỗ trợ. Tuy nhiên, phía Ấn Độ cho biết Hải quân Sri Lanka khi đó đã tiếp nhận tình huống và đảm nhận vai trò chủ trì trong hoạt động cứu hộ.
Cả chính phủ và Hải quân Ấn Độ đều không đưa ra bình luận chỉ trích nào về việc Mỹ đánh chìm chiến hạm Iran. Thủ tướng Narendra Modi chỉ khẳng định rằng Ấn Độ sẽ “tiếp tục ủng hộ các nỗ lực nhằm giải quyết căng thẳng bằng biện pháp hòa bình”.
Mallikarjun Kharge, Chủ tịch đảng đối lập Indian National Congress, đã chỉ trích Narendra Modi vì cho rằng ông đã “bỏ qua lợi ích chiến lược và lợi ích quốc gia” khi không đứng ra bảo vệ các vị khách đang có mặt tại Ấn Độ.
Ấn Độ rơi vào tình thế khó
Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát cho rằng vụ tấn công đã đặt Ấn Độ vào thế khó khi phải đứng giữa Iran với Mỹ, Israel và các quốc gia Vùng Vịnh. Trong những năm gần đây, New Delhi đều duy trì quan hệ đối tác gần gũi với tất cả các bên này.
Chỉ hai ngày trước khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã thăm Israel và phát biểu trước quốc hội nước này. Tại đây, ông ôm Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, người gọi ông là “anh em”.
Iran, dưới thời cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, từng duy trì quan hệ hữu nghị với Ấn Độ, khi New Delhi đã triển khai nhiều khoản đầu tư chiến lược, hoạt động thương mại và hỗ trợ nhân đạo tại quốc gia này. Tuy vậy, sau vụ ám sát ông Khamenei, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi không đưa ra tuyên bố chia buồn công khai nào.
Trong bối cảnh đó, phản ứng của Ấn Độ đối với vụ tấn công tàu Dena đã bị theo dõi và phân tích rất kỹ. Nhiều câu hỏi được đặt ra: liệu New Delhi có biết trước kế hoạch tấn công của Mỹ hay không, hay họ đã bị “qua mặt” khi một tàu ngầm hạt nhân Mỹ hoạt động ngay tại vùng biển vốn lâu nay được coi là “sân sau” chiến lược của mình.
Đô đốc Arun Prakash, cựu tham mưu trưởng hải quân Ấn Độ, nói với Al Jazeera rằng nếu New Delhi thực sự bị qua mặt trong vụ việc, đó sẽ là điều đáng quan ngại. “Nếu đây là hành động diễn ra mà không có bất kỳ thông báo nào trước, thì đó là vấn đề nghiêm trọng đối với quan hệ đối tác chiến lược giữa chúng ta và Mỹ”, ông cho biết.
Ngược lại, nếu Ấn Độ đã được thông báo trước về các cuộc tấn công, nhiều bên có thể cho rằng New Delhi đang ngầm đứng về phía Mỹ và Israel trong cuộc đối đầu với Iran, theo nhận định của các nhà quan sát.
Những hệ quả tiềm ẩn
Dù câu trả lời là gì, ông C. Uday Bhaskar cựu sĩ quan hải quân và hiện là giám đốc Hiệp hội Nghiên cứu Chính sách tại New Delhi cho rằng việc Mỹ đánh chìm chiến hạm Iran đã làm tổn hại hình ảnh của Ấn Độ, đồng thời làm suy giảm uy tín của New Delhi trong vai trò bảo đảm an ninh tại khu vực Ấn Độ Dương.
Srinath Raghavan, nhà sử học quân sự và chuyên gia phân tích chiến lược của Ấn Độ, cho rằng sự việc này đã bộc lộ những “giới hạn rõ ràng” trong năng lực quản lý cũng như kiểm soát hệ quả của New Delhi giữa bối cảnh xung đột.
Ông cũng cho rằng Ấn Độ phần nào tự đặt mình vào vị thế nghiêng về phía Mỹ và Israel, thể hiện qua chuyến thăm Israel ngay trước khi chiến sự nổ ra và việc không đưa ra tuyên bố lên án cuộc xung đột.
“Những diễn biến này đã phần nào làm suy giảm hình ảnh cường quốc khu vực của Ấn Độ và có thể kéo theo các hệ lụy cả trước mắt lẫn lâu dài đối với lợi ích của New Delhi tại Trung Đông”, Raghavan nói.
