Ông Trump tuyên bố áp mức thuế 100% đối với chip và chất bán dẫn nhập khẩu, không chỉ với mục tiêu thúc đẩy sản xuất nội địa.
Mức thuế 100% của Mỹ được xem là biện pháp kinh tế mạnh, nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp công nghệ đưa hoạt động sản xuất về nước để tránh gánh nặng chi phí lớn. Động thái này của Tổng thống Mỹ diễn ra trong bối cảnh Apple thông báo kế hoạch rót thêm 100 tỷ USD vào thị trường nội địa giai đoạn 2025-2030.
Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ (SIA) cho biết, kể từ năm 2020, đã có hơn 130 dự án sản xuất chip với tổng vốn đầu tư khoảng 600 tỷ USD được công bố tại Mỹ, trong đó dẫn đầu là TSMC (165 tỷ USD), Nvidia (500 tỷ USD cho hạ tầng AI) và GlobalFoundries (16 tỷ USD), theo Reuters.
Tại một sự kiện ở Phòng Bầu dục, ông Trump khẳng định: “Sản xuất tại Mỹ sẽ không phải chịu thuế”. Cam kết này được xem như “củ cà rốt” nhằm thúc đẩy các tập đoàn lớn như TSMC, Samsung và SK Hynix mở rộng đầu tư vào các nhà máy tại Mỹ. Theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn (SIA), TSMC hiện xây dựng 3 nhà máy ở bang Arizona với tổng vốn 165 tỷ USD, dự kiến tạo ra khoảng 6.000 việc làm chất lượng cao. Apple khách hàng lớn nhất của TSMC cũng vừa công bố kế hoạch rót thêm 100 tỷ USD vào Mỹ trong 4 năm tới, nâng tổng mức cam kết trong nhiệm kỳ của ông Trump lên 600 tỷ USD.
Tuy nhiên, việc sản xuất chip tại Mỹ không hề dễ dàng. Theo Bernstein, chi phí tại các nhà máy Mỹ, như cơ sở của TSMC ở Arizona, cao hơn 20-30% so với tại Đài Loan. TSMC còn gặp trở ngại trong việc tuyển dụng nhân lực tay nghề cao, buộc phải điều động hàng nghìn kỹ sư từ Đài Loan sang hỗ trợ. Dù vậy, chính sách thuế này vẫn đang tạo lực đẩy mạnh mẽ, thúc đẩy các doanh nghiệp tái cấu trúc chuỗi cung ứng và đưa Mỹ tiến gần mục tiêu trở thành trung tâm sản xuất chip hàng đầu thế giới.
Sự phụ thuộc vào nguồn cung chip từ nước ngoài, đặc biệt là khu vực châu Á, được xem là điểm yếu chiến lược của Mỹ. Năm 2024, Mỹ chỉ sản xuất 12% lượng chip toàn cầu, giảm mạnh so với mức 40% vào năm 1990. Theo New York Times, TSMC của Đài Loan chiếm hơn 50% thị phần chip thế giới, trong khi Trung Quốc nắm phần lớn chuỗi cung ứng nguyên liệu thô và linh kiện. Căng thẳng địa chính trị tại eo biển Đài Loan cùng các hạn chế thương mại với Trung Quốc làm gia tăng lo ngại của Washington về nguy cơ gián đoạn nguồn cung.
Chính sách áp thuế 100% lên chip và chất bán dẫn nhập khẩu được ông Trump coi là bước đi quyết liệt nhằm giảm sự lệ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc và Đài Loan. Biện pháp này tạo áp lực tài chính, thúc đẩy các tập đoàn đưa sản xuất về Mỹ hoặc chuyển hướng đầu tư sang các quốc gia đồng minh.
Theo Reuters, Samsung và SK Hynix của Hàn Quốc đã cam kết đầu tư lần lượt 40 tỷ USD và 15 tỷ USD vào các nhà máy tại bang Texas và Indiana. Động thái này vừa giúp Mỹ hạn chế rủi ro trước cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, vừa củng cố quan hệ kinh tế với các đối tác như Hàn Quốc và Nhật Bản.
Tuy nhiên, chính sách này có thể gây tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc áp thuế với thiết bị sản xuất chip, như máy quang khắc của ASML (Hà Lan), có nguy cơ đẩy chi phí sản xuất lên cao và làm chậm tiến độ xây dựng các nhà máy mới tại Mỹ. Bên cạnh đó, Philippines và Malaysia lo ngại thuế quan sẽ khiến sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ đội giá, làm suy giảm sức cạnh tranh và thu hẹp thị phần.
Chip bán dẫn không chỉ là trụ cột của nền kinh tế số mà còn giữ vai trò thiết yếu trong lĩnh vực quốc phòng và trí tuệ nhân tạo (AI). Trước nguy cơ căng thẳng tại eo biển Đài Loan gia tăng, Mỹ lo sợ một cuộc khủng hoảng có thể làm đứt gãy nguồn cung chip, gây tổn hại lớn cho cả kinh tế và năng lực quốc phòng.
Giáo sư Martin Chorzempa, chuyên gia tại Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế, cho rằng: “Việc Mỹ chỉ đóng góp 12% sản lượng chip toàn cầu là một lỗ hổng chiến lược. Chính sách thuế quan mới được thiết kế để củng cố khả năng tự chủ trong những công nghệ trọng yếu.”
Việc áp thuế 100% cũng được xem là bước đi củng cố lợi thế của Mỹ trong cạnh tranh AI với Trung Quốc. Nvidia, hãng dẫn đầu về chip AI, dự kiến rót 500 tỷ USD vào hạ tầng AI tại Mỹ, chủ yếu thông qua hợp tác với TSMC ở Arizona. Kiểm soát chuỗi cung ứng chip giúp Washington vừa tăng cường an ninh quốc gia, vừa duy trì vị thế thống trị trong lĩnh vực AI được coi là mặt trận công nghệ tương lai.
Dù đặt kỳ vọng lớn, chính sách áp thuế 100% đối với chip và chất bán dẫn nhập khẩu vẫn đối mặt nhiều thách thức. Chi phí sản xuất chip tại Mỹ cao hơn so với châu Á có thể khiến giá thiết bị điện tử leo thang, tác động trực tiếp đến người tiêu dùng. Trong thời kỳ đại dịch Covid-19, tình trạng khan hiếm chip từng đẩy giá ôtô tăng 20-30%. Một kịch bản tương tự hoàn toàn có thể lặp lại, như một người dùng trên X bình luận: “Người tiêu dùng Mỹ sẽ phải gánh chi phí từ chính sách này.”
Bên cạnh đó, tính pháp lý của chính sách thuế 100% cũng là chủ đề gây tranh cãi. Ernie Tedeschi, Giám đốc kinh tế tại Budget Lab thuộc Đại học Yale, cho rằng quyền áp thuế thuộc về Quốc hội Mỹ, trong khi phạm vi áp dụng bao gồm chip thô, linh kiện hay sản phẩm hoàn chỉnh vẫn chưa được xác định rõ. Một số quốc gia như Philippines gọi đây là “thảm họa” đối với xuất khẩu của họ, còn Đài Loan và Hàn Quốc trấn an rằng các tập đoàn lớn sẽ được miễn thuế nhờ các khoản đầu tư vào Mỹ, theo Bloomberg.
