Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington có thể áp thuế nhập khẩu ở mức tối đa 100% đối với hàng hóa từ Canada nếu Ottawa xúc tiến ký kết một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc. Tuyên bố này được đưa ra không lâu sau khi ông Mark Carney cảnh báo rằng trật tự thế giới đang bước vào giai đoạn biến động sâu sắc.
Trong bài viết đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 24/1, ông Trump cáo buộc Thủ tướng Carney đang toan tính biến Canada thành một “trạm trung chuyển”, qua đó giúp hàng hóa Trung Quốc xâm nhập thị trường Mỹ. Sau quãng thời gian quan hệ giữa hai bên tương đối lắng dịu, phát ngôn này làm gia tăng nguy cơ bùng phát một vòng căng thẳng thương mại mới giữa hai quốc gia láng giềng Bắc Mỹ.
Sức ép leo thang trong bối cảnh Canada và Trung Quốc vừa đạt được thỏa thuận gỡ bỏ một số rào cản thương mại liên quan tới xe điện và hạt cải dầu, sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Carney và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào tuần trước. Theo Financial Times, chuyến công du này nằm trong chiến lược của Ottawa nhằm đa dạng hóa các mối quan hệ thương mại, khi quan hệ kinh tế với Mỹ xuất hiện những dấu hiệu xấu đi.
Đáng chú ý, chỉ ít ngày trước đó, ông Trump từng thể hiện sự ủng hộ việc Canada cải thiện quan hệ thương mại với Trung Quốc. Trong phát biểu ngày 20/1, ông cho rằng nếu Ottawa đạt được thỏa thuận với Bắc Kinh thì “cứ việc tiến hành”. Tuy nhiên, lập trường của Tổng thống Mỹ đã nhanh chóng thay đổi chỉ sau vài ngày.
Trong thông điệp mới đây, ông Trump tuyên bố rằng nếu Canada ký kết một thỏa thuận thương mại với Trung Quốc, toàn bộ hàng hóa Canada xuất khẩu sang Mỹ sẽ ngay lập tức bị áp thuế ở mức 100%. Ông nhấn mạnh, mọi động thái nhằm biến Canada thành cửa ngõ để hàng hóa Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ đều sẽ không được chấp nhận.
Trước cảnh báo từ Washington, Bộ trưởng phụ trách quan hệ thương mại Canada – Mỹ Dominic LeBlanc khẳng định Ottawa không theo đuổi việc ký kết một hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc. Theo ông, các thỏa thuận giữa Canada và Trung Quốc hiện chỉ xoay quanh việc giải quyết một số vấn đề cụ thể liên quan đến thuế quan. Ông LeBlanc cũng cho biết Canada và Mỹ có quan hệ đối tác kinh tế an ninh sâu rộng, và Ottawa tiếp tục ưu tiên duy trì mối quan hệ này nhằm mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người lao động của cả hai nước.
Những phát ngôn cứng rắn mới đây của ông Trump xuất hiện sau một tuần đầy biến động, khi ông từng đe dọa áp thuế mạnh đối với châu Âu liên quan tới vấn đề Greenland, rồi sau đó lại rút lại tuyên bố. Theo giới quan sát, cách tiếp cận “đe dọa rồi thoái lui” này đã trở thành mô thức quen thuộc trong các nhiệm kỳ của ông Trump, khi những tuyên bố về thuế quan thường được đưa ra ngoài giờ giao dịch và sau đó được điều chỉnh thông qua các cơ chế miễn trừ hoặc tạm đình chỉ.
Trước đó, ông Trump cũng từng đe dọa áp mức thuế cao đối với Canada và Mexico, song sau đó đã đưa ra các ngoại lệ, cho phép phần lớn hoạt động thương mại trong khuôn khổ hiệp định USMCA tiếp tục được duy trì bình thường.
Đối với quan hệ Mỹ – Trung, khoảng bốn tháng trước, ông Trump đã có cuộc gặp với Chủ tịch Tập Cận Bình tại Hàn Quốc và đạt được một thỏa thuận “đình chiến” trong cuộc chiến thương mại song phương. Tổng thống Mỹ dự kiến thăm Trung Quốc vào tháng 4 tới, trong bối cảnh thị trường kỳ vọng hai bên có thể tiến gần hơn tới một thỏa thuận thương mại mới.
Căng thẳng giữa ông Trump và Thủ tướng Carney cũng thể hiện rõ tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos. Tại sự kiện này, ông Carney nhận định trật tự quốc tế dựa trên luật lệ đang bị “đứt gãy”, phát biểu được xem là lời phê phán gián tiếp đối với các chính sách khó lường của Washington. Phản ứng lại, ông Trump tuyên bố Canada “tồn tại nhờ Mỹ”.
Trong bối cảnh Mỹ gần như khép chặt thị trường đối với xe điện Trung Quốc bằng các rào cản thuế quan, Canada lại lựa chọn hướng đi khác khi cho phép nhập khẩu 49.000 xe điện Trung Quốc mỗi năm với thuế suất 6,1%, giảm mạnh so với mức 100% trước đó. Quyết định này được cho là có thể làm gia tăng phức tạp trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Canada về việc rà soát hiệp định USMCA ký năm 2020.
Washington lo ngại các doanh nghiệp Trung Quốc đang sử dụng Mexico như một “cửa ngõ” để đưa hàng hóa vào Mỹ với mức thuế ưu đãi hơn. Trong bối cảnh này, việc Canada xích lại gần Trung Quốc được cho là có thể làm gia tăng những thách thức đối với quan hệ thương mại giữa Mỹ và Canada.
Thủ tướng Carney là lãnh đạo Canada đầu tiên thăm Bắc Kinh sau gần một thập kỷ, đồng thời đang thúc đẩy chiến lược tăng cường hợp tác kinh tế với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, hướng tới mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ trong mười năm tới.
