Theo chuyên gia, mức tăng của cổ phiếu không phải yếu tố duy nhất để quyết định mua vào. Nhà đầu tư cần xem xét đà tăng giá có phù hợp với giá trị doanh nghiệp và triển vọng lợi nhuận.
Tôi đang quan tâm đến một số cổ phiếu đã tăng khoảng 30–40% kể từ đầu năm và được kỳ vọng tiếp tục hưởng lợi từ quá trình nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, do giá đã đi lên đáng kể nên tôi vẫn chưa quyết định mua.
Nếu doanh nghiệp còn nhiều triển vọng, nhà đầu tư nên giải ngân ở vùng giá hiện tại hay chờ cổ phiếu điều chỉnh? Làm thế nào để nhận biết cổ phiếu tăng nhờ kết quả kinh doanh tích cực hay chủ yếu do dòng tiền đẩy giá? Mong chuyên gia tư vấn.
Chuyên gia tư vấn:
Việc cổ phiếu đã tăng 30-40% từ đầu năm chưa đủ để khẳng định doanh nghiệp không còn dư địa đi lên. Nhà đầu tư cần so sánh mức tăng của thị giá với sự cải thiện trong giá trị và khả năng tạo lợi nhuận của doanh nghiệp.
Nếu giá cổ phiếu tăng 40% trong khi lợi nhuận cũng tăng tương ứng, mức định giá về cơ bản không thay đổi. Ngược lại, nếu thị giá tăng 40% nhưng lợi nhuận chỉ cải thiện 10%, phần chênh lệch phản ánh mức giá mà thị trường đang trả thêm cho kỳ vọng tăng trưởng trong tương lai.
Thời gian gần đây, triển vọng nâng hạng đang trở thành chất xúc tác đáng chú ý của thị trường. Tuy nhiên, yếu tố này chỉ nên được xem là cơ sở hỗ trợ thanh khoản và mặt bằng định giá, thay vì lý do duy nhất để quyết định mua cổ phiếu.
FTSE Russell đã xác nhận Việt Nam sẽ được nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, chính thức có hiệu lực từ ngày 21/9. Do đó, giá cổ phiếu có thể đã phản ánh một phần kỳ vọng trước khi dòng vốn ngoại thực sự được giải ngân. Việc nâng hạng được kỳ vọng thu hút thêm vốn quốc tế, cải thiện thanh khoản và hỗ trợ định giá cho một số nhóm ngành. Dù vậy, trong dài hạn, diễn biến giá vẫn phụ thuộc chủ yếu vào năng lực tăng trưởng lợi nhuận và tạo dòng tiền của từng doanh nghiệp.
Để phân biệt cổ phiếu tăng giá nhờ kết quả kinh doanh hay chủ yếu do dòng tiền, tôi thường xem xét ba yếu tố: tốc độ tăng EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu) so với mức tăng của thị giá; định giá hiện tại so với lịch sử và các doanh nghiệp cùng ngành; chất lượng tăng trưởng lợi nhuận, tức lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi hay các khoản thu nhập chỉ phát sinh một lần.
Trong ba yếu tố trên, EPS là chỉ báo giúp nhà đầu tư đánh giá nhanh nhất. Chẳng hạn, nếu giá cổ phiếu tăng 40% trong khi EPS dự phóng cũng cải thiện khoảng 35–40%, mức tăng này chưa hẳn khiến cổ phiếu trở nên quá đắt. Ngược lại, nếu EPS chỉ tăng 10% nhưng thị giá đã tăng 40%, nhà đầu tư cần xem xét nguyên nhân tạo nên khoảng chênh lệch. Thị trường có thể đang phản ánh trước một chu kỳ tăng trưởng mới, nhưng cũng có khả năng giá cổ phiếu đã bao gồm quá nhiều kỳ vọng.
Yếu tố tiếp theo là đối chiếu mức định giá hiện tại với dữ liệu lịch sử và các doanh nghiệp cùng ngành. Mỗi công ty có chu kỳ hoạt động riêng, trong khi biên lợi nhuận chịu tác động khác nhau từ biến động giá đầu vào và đầu ra. Vì vậy, sự so sánh này giúp nhà đầu tư đánh giá mức định giá hợp lý hơn.
Yếu tố cuối cùng là chất lượng lợi nhuận, tiêu chí quan trọng khi đánh giá bất kỳ doanh nghiệp nào. Lợi nhuận tăng nhờ hoạt động kinh doanh cốt lõi thường tạo nền tảng tăng trưởng bền vững hơn. Ngược lại, nếu mức tăng chủ yếu đến từ hoàn nhập dự phòng, bán tài sản, đánh giá lại khoản đầu tư hoặc các nguồn thu bất thường, nhà đầu tư khó có thể dựa vào đó để kỳ vọng giá cổ phiếu duy trì ở mức cao trong dài hạn.
Cách tiếp cận này cũng giúp hạn chế tình trạng nhà đầu tư nhận thấy một doanh nghiệp có nền tảng tốt nhưng vẫn chờ cổ phiếu điều chỉnh 20–30%, để rồi bỏ lỡ cơ hội khi giá tiếp tục tăng. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là phải giải ngân toàn bộ ngay lập tức. Khi định giá đã lên mức tương đối cao, nhà đầu tư có thể chia nhỏ khoản vốn và mua từng phần để xây dựng vị thế an toàn.
Trong bối cảnh hiện nay, lợi nhuận toàn thị trường trong nửa đầu năm tăng khoảng 41,2% so với cùng kỳ năm 2025, qua đó tạo nền tảng khá tích cực cho chứng khoán. Điều này cho thấy đà tăng của nhiều cổ phiếu không hoàn toàn do dòng tiền thúc đẩy mà còn được hỗ trợ bởi sự cải thiện thực chất trong kết quả kinh doanh. Dù vậy, triển vọng của mỗi doanh nghiệp không giống nhau, nên nhà đầu tư vẫn cần xem xét cụ thể nền tảng hoạt động và mức định giá của từng cổ phiếu.
