Tại Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ và Indonesia, người dân có thể đem vàng đến ngân hàng để ký gửi, bảo quản hoặc tham gia các chương trình nhận lãi từ tài sản kim loại quý.
Vàng từ lâu được xem là kênh trú ẩn an toàn mỗi khi kinh tế và xã hội biến động. Tuy nhiên, không ít chuyên gia cho rằng đây là loại tài sản “nằm yên”, ít tạo ra giá trị cho hoạt động sản xuất hay tăng trưởng kinh tế, cả ở quy mô cá nhân lẫn quốc gia. Quan điểm này đặc biệt phổ biến tại những nước có nhu cầu tiêu thụ vàng lớn như Ấn Độ.
Ngày 10/5, phát biểu tại một sự kiện ở Hyderabad, Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi đã kêu gọi người dân hạn chế mua vàng, giảm tổ chức đám cưới ở nước ngoài và tiết kiệm chi tiêu cho du lịch nhằm bảo toàn nguồn ngoại tệ. Lời kêu gọi được đưa ra khi nền kinh tế Ấn Độ đang đối mặt nhiều áp lực, trong đó có khủng hoảng năng lượng liên quan căng thẳng Trung Đông khiến dự trữ ngoại hối và đồng rupee chịu sức ép lớn.
Ấn Độ hiện là quốc gia tiêu thụ vàng lớn thứ hai thế giới, đồng thời nằm trong nhóm những nước nhập khẩu vàng nhiều nhất toàn cầu. Trên India Today, ông Akshat Garg, Giám đốc Nghiên cứu và Sản phẩm của Choice Wealth Private, cho biết kim ngạch nhập khẩu vàng của Ấn Độ trong năm tài khóa 2025 ước đạt khoảng 58-60 tỷ USD, thuộc mức cao nhất từ trước đến nay. Nhu cầu ngoại tệ, đặc biệt là USD, phục vụ nhập khẩu vàng gia tăng được cho là sẽ tạo thêm áp lực lên đồng rupee.
Trong nhiều năm, chính phủ Ấn Độ đã triển khai hàng loạt biện pháp nhằm giảm tích trữ vàng trong dân. Đáng chú ý là Chương trình Tiền tệ hóa vàng (Gold Monetisation Scheme – GMS) được công bố vào năm 2015. Theo Bộ Tài chính Ấn Độ, chương trình hướng tới việc huy động lượng vàng nhàn rỗi từ hộ gia đình và các tổ chức để đưa vào sử dụng hiệu quả hơn, đồng thời về lâu dài giảm sự phụ thuộc vào vàng nhập khẩu. GMS được xây dựng trên cơ sở hợp nhất và điều chỉnh từ hai chương trình trước đó gồm Gold Deposit Scheme và Gold Metal Loan.
Theo cơ chế của chương trình, người sở hữu vàng có thể mang vàng đến các Trung tâm Thu nhận và Kiểm định được Cục Tiêu chuẩn Ấn Độ (BIS) cấp phép để xác minh độ tinh khiết. Sau khi hoàn tất kiểm định, ngân hàng sẽ phát hành chứng chỉ tiền gửi quy đổi theo vàng có độ tinh khiết 99,5%, với mức gửi tối thiểu từ 10 gram. Hiện chỉ có 8 ngân hàng được lựa chọn tham gia triển khai chương trình này.
Chứng chỉ tiền gửi vàng được chia thành ba nhóm kỳ hạn gồm ngắn hạn từ 1-3 năm, trung hạn 5-7 năm và dài hạn 12-15 năm. Với kỳ hạn ngắn, các ngân hàng trực tiếp quản lý và vận hành trên tài khoản của mình. Trong khi đó, các khoản gửi trung và dài hạn được các ngân hàng thực hiện thay mặt cho Chính phủ Ấn Độ.
Người tham gia chương trình gửi vàng sẽ nhận được khoản lãi định kỳ trong suốt thời hạn gửi. Với các khoản gửi ngắn hạn, lãi suất do ngân hàng tham gia chương trình tự quy định và thanh toán. Đối với kỳ hạn trung và dài hạn, mức lãi do Chính phủ Ấn Độ quyết định sau khi tham khảo Ngân hàng Trung ương Ấn Độ (RBI). Năm ngoái, lãi suất áp dụng cho hai nhóm kỳ hạn này dao động khoảng 2,25-2,5% mỗi năm.
Ngay khi đăng ký gửi vàng, khách hàng phải lựa chọn phương thức nhận lại tài sản khi đáo hạn. Đến cuối kỳ, người gửi có thể nhận lại vàng hoặc tiền mặt tương ứng với giá trị vàng theo thị trường tại thời điểm thanh toán. Riêng, phần lãi phát sinh sẽ được chi trả hoàn toàn bằng tiền mặt.
Tuy nhiên, theo Chính phủ Ấn Độ, đến tháng 3/2025, tổng lượng vàng huy động được thông qua chương trình GMS mới đạt khoảng 37,8 tấn. Con số này vẫn rất khiêm tốn nếu so với lượng vàng mà các hộ gia đình tại Ấn Độ đang nắm giữ, ước tính vào khoảng 23.000-25.000 tấn theo số liệu của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC).
Đà tăng kéo dài của giá vàng trong vài năm gần đây cũng khiến gánh nặng chi phí đối với Chính phủ Ấn Độ gia tăng đáng kể. Tháng 3/2025, Bộ Tài chính nước này đã quyết định ngừng chương trình gửi vàng kỳ hạn trung và dài hạn sau khi đánh giá lại hiệu quả triển khai cũng như sự thay đổi của điều kiện thị trường.
Theo Times of India, sức hút hạn chế của chương trình chủ yếu xuất phát từ ý nghĩa tinh thần mà vàng mang trong văn hóa Ấn Độ, đặc biệt với các món trang sức gia truyền được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Số vàng tham gia chương trình sẽ bị nấu chảy nên không thể bảo toàn hình dáng ban đầu. Các chuyên gia cho rằng GMS chỉ phù hợp với những người sở hữu vàng nhàn rỗi hoặc trang sức hư hỏng và không còn nhu cầu sử dụng.
Nhằm hạn chế nhu cầu nắm giữ vàng vật chất, năm 2015, Ấn Độ cũng triển khai chương trình Trái phiếu Vàng Quốc gia (SGB). Theo cơ chế này, nhà đầu tư dùng tiền mặt để mua trái phiếu do Ngân hàng Trung ương Ấn Độ phát hành thay vì mua vàng trực tiếp. Giá trị của trái phiếu được neo theo giá vàng, với mức đầu tư tối thiểu tương đương 1 gram vàng.
Nhà đầu tư tham gia SGB được nhận lãi suất định kỳ hai lần mỗi năm. Khi trái phiếu đến hạn, họ sẽ được thanh toán bằng tiền mặt dựa trên mức giá đóng cửa trung bình của vàng 999 trong ba ngày làm việc gần nhất, theo dữ liệu do Hiệp hội Vàng và Trang sức Ấn Độ (IBJA) công bố. Tính đến cuối tháng 3/2025, chương trình đã huy động lượng vốn tương đương khoảng 146,96 tấn vàng.
Trái phiếu SGB có thời hạn 8 năm, song nhà đầu tư được phép tất toán sớm kể từ năm thứ 5. Loại trái phiếu này cũng có thể được mua bán trên thị trường chứng khoán.
Tuy nhiên, đà tăng mạnh của giá vàng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị đã khiến chi phí huy động vốn của chính phủ Ấn Độ qua chương trình SGB leo thang. Đến tháng 5 năm nay, giá trị của lô trái phiếu phát hành vào năm 2020 đã tăng gấp 3 lần.
Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia nằm ở khu vực Trung Đông, cũng triển khai chương trình huy động lượng vàng nhàn rỗi trong dân cư. Tháng 2/2022, chính phủ nước này công bố chính sách khuyến khích người dân chuyển đổi vàng sang đồng lira và đưa nguồn tiền vào hệ thống tài chính. Bộ trưởng Tài chính Nureddin Nebati cho biết từ tháng 3/2022, người dân có thể dễ dàng quy đổi vàng tiết kiệm thông qua các ngân hàng cùng khoảng 1.500 cửa hàng kim hoàn trên toàn quốc.
Khi đó, chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ ước tính các hộ gia đình đang nắm giữ khoảng 5.000 tấn vàng, trị giá khoảng 250-350 tỷ USD. Giới chức kỳ vọng sẽ thu hút được một phần lượng tài sản này vào hệ thống ngân hàng. Theo ông Nebati, động thái trên cũng góp phần hỗ trợ nhu cầu ngoại tệ của ngân hàng trung ương.
Không chỉ chính phủ, nhiều ngân hàng tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng triển khai các chương trình huy động vàng từ người dân. Ngân hàng alBaraka cho phép khách hàng gửi trang sức vàng vào tài khoản sau khi quy đổi sang vàng 24 karat. Lịch tiếp nhận vàng được ngân hàng công bố định kỳ hằng tuần trên website chính thức.
Ngân hàng Ziraat cho phép người dân mang vàng đến chi nhánh hoặc các cửa hàng kim hoàn liên kết để thẩm định và xác định giá trị trước khi chuyển vào tài khoản. Khoản gửi này không được hưởng lãi suất và khi tất toán, khách hàng sẽ nhận lại bằng tiền mặt. Nếu muốn sinh lời, họ có thể tham gia chương trình Gold Time Deposit Account của ngân hàng. Với lượng gửi tối thiểu 200 gram vàng và kỳ hạn từ 30 đến 400 ngày, khách hàng được hưởng lãi suất 0,1%.
Tuy nhiên, theo Xinhua, giới phân tích cho rằng các nỗ lực trước đây của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm chuyển lượng vàng nắm giữ trong dân sang đồng nội tệ đều chưa đạt kết quả đáng kể. Nhà kinh tế Mustafa Sonmez nhận định chương trình mới nhiều khả năng cũng khó đạt hiệu quả như kỳ vọng, do người dân không tin các chính sách này có thể giải quyết được những vấn đề kinh tế hiện tại. Bên cạnh đó, lạm phát cao cùng đà tăng mạnh của giá vàng trong vài năm qua cũng khiến mức lãi suất từ các chương trình gửi vàng trở nên kém hấp dẫn.
Indonesia cũng là một trong những quốc gia có nhu cầu tích trữ và đầu tư vàng lớn, khi nhiều hộ gia đình nắm giữ vàng dưới dạng trang sức hoặc vàng miếng như một kênh tiết kiệm dài hạn. Tuy nhiên, phần lớn lượng vàng này được cất giữ trong nhà và chưa tham gia vào các hoạt động kinh tế tạo ra giá trị.
Tháng 2/2025, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto công bố thành lập hai ngân hàng vàng (bullion bank) nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp vàng trong nước, đồng thời giảm áp lực ngoại tệ bằng cách giữ toàn bộ chuỗi cung ứng vàng hoạt động trong nội địa.
Chính phủ Jakarta đã cấp phép hoạt động bullion bank cho Pegadaian – công ty cầm đồ trực thuộc ngân hàng quốc doanh Bank Rakyat Indonesia – cùng Bank Syariah Indonesia (BSI), ngân hàng Hồi giáo lớn nhất Indonesia. Hai đơn vị này cung cấp bốn dịch vụ chính gồm nhận vàng gửi tiết kiệm từ người dân, cho vay cầm cố bằng vàng, giao dịch vàng và lưu ký vàng hộ khách hàng.
Tháng 3/2026, Jakarta Globe cho biết số lượng khách hàng sử dụng dịch vụ tại các ngân hàng vàng đã tăng từ 3,2 triệu người vào tháng 2/2025 lên 5,7 triệu người hiện nay. Bộ trưởng Điều phối Các vấn đề Kinh tế Airlangga Hartarto cho biết lượng vàng cầm cố tại Pegadaian đã tăng lên 144,7 tấn, so với mức 94 tấn trước đó. Các khoản vay được bảo đảm bằng vàng cũng tăng thêm 38,5 tấn, tương đương khoảng 102.000 tỷ rupiah. Trong khi đó, lượng vàng được nắm giữ tại Bank Syariah Indonesia đã đạt 22 tấn.
Airlangga Hartarto cho biết nhu cầu tích trữ vàng tăng mạnh một phần do bất ổn kinh tế toàn cầu. Khi Indonesia triển khai mô hình ngân hàng vàng vào năm ngoái, giá vàng chỉ quanh 3.000 USD mỗi ounce, nhưng hiện đã tăng lên khoảng 4.500 USD. Ông cũng đánh giá việc người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ tài chính hơn đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của chương trình.
Theo Wisnu Setiadi Nugroho, nhà kinh tế học tại Gadjah Mada University, việc khuyến khích người dân gửi vàng vào ngân hàng không chỉ nhằm mục tiêu sinh lời mà còn giúp tăng niềm tin vào hệ thống tài chính, bảo đảm an toàn cho tài sản và nâng cao tính thanh khoản của vàng, qua đó hỗ trợ tốt hơn cho nền kinh tế.
