Trong thời gian tới, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực khoa học công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo dù chưa phát sinh lợi nhuận vẫn có thể được xem xét niêm yết trên HoSE, nhưng sẽ giao dịch tại một bảng riêng.
Tại tọa đàm diễn ra chiều 5/1 do báo Tuổi Trẻ tổ chức, ông Johan Nyvene, Chủ tịch HĐQT Công ty Chứng khoán TP HCM (HSC), kiến nghị nghiên cứu cơ chế cho phép một số doanh nghiệp dù chưa có lãi vẫn được niêm yết và giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP HCM (HoSE).
Theo ông Nyvene, đề xuất này nhằm tạo ra không gian phù hợp cho nhóm nhà đầu tư quan tâm đến các doanh nghiệp mang tính đặc thù, thay vì buộc các công ty phải rời sàn khi không đáp ứng tiêu chí lợi nhuận hoặc phát sinh lỗ lũy kế. Cách tiếp cận này càng trở nên cần thiết trong bối cảnh Việt Nam đang xúc tiến xây dựng các Trung tâm tài chính quốc tế (IFC).
Theo quy định hiện hành, HoSE về nguyên tắc không cho phép doanh nghiệp đang thua lỗ thực hiện niêm yết mới. Điều kiện niêm yết yêu cầu doanh nghiệp phải có lợi nhuận trong hai năm liên tiếp trước thời điểm đăng ký và không được có lỗ lũy kế. Đối với các doanh nghiệp đã niêm yết, nếu phát sinh thua lỗ vẫn được tiếp tục giao dịch, nhưng cổ phiếu có thể bị đưa vào diện cảnh báo hoặc kiểm soát. Trong trường hợp kết quả kinh doanh suy giảm kéo dài, như thua lỗ ba năm liên tục, vốn chủ sở hữu âm hoặc lỗ lũy kế vượt quá vốn điều lệ đã góp, cổ phiếu có thể bị buộc hủy niêm yết.
Ông Johan dẫn ví dụ từ thị trường Mỹ, nơi nhiều doanh nghiệp công nghệ hoặc các ngành mới được chấp thuận niêm yết dựa trên triển vọng tăng trưởng, dù chưa tạo ra lợi nhuận ngay. Trên thực tế, sàn Nasdaq không cấm các công ty thua lỗ lên sàn. Thay vì yêu cầu bắt buộc phải có lãi, Nasdaq tập trung vào các tiêu chí định lượng khác như mức vốn chủ sở hữu tối thiểu, giá trị vốn hóa thị trường, giá cổ phiếu tối thiểu (thường từ 4 USD khi niêm yết, hoặc thấp hơn nếu đáp ứng điều kiện thay thế), số lượng cổ đông, thanh khoản cổ phiếu cũng như các chuẩn mực về quản trị và công bố thông tin.
Vì vậy, không ít doanh nghiệp công nghệ hoặc startup có tốc độ tăng trưởng cao vẫn được phép niêm yết trên Nasdaq dù chưa ghi nhận lợi nhuận. Tuy nhiên, sau khi lên sàn, nếu giá cổ phiếu rơi xuống dưới mức quy định, vốn chủ sở hữu suy giảm hoặc không tuân thủ các yêu cầu về công bố thông tin, cổ phiếu vẫn có thể bị đưa vào diện cảnh báo và buộc hủy niêm yết.
Ở góc nhìn của một thành viên thị trường, ông Nguyễn Thành Trung, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư FinSuccess, cho rằng các quy định hiện hành đang trở thành rào cản đối với những doanh nghiệp đang trong giai đoạn hình thành và phát triển. Trong khi đó, các kênh hỗ trợ vốn cho nhóm doanh nghiệp này tại Việt Nam, như quỹ đầu tư mạo hiểm (venture capital), vẫn còn hạn chế, khiến việc không được niêm yết làm giảm đáng kể khả năng tiếp cận nguồn vốn.
Vì vậy, việc nới rộng cơ chế cho phép các doanh nghiệp này lên sàn được kỳ vọng sẽ mở thêm cánh cửa huy động vốn cho họ, đồng thời mang đến cho nhà đầu tư nhiều lựa chọn hàng hóa hơn trên thị trường chứng khoán.
Trao đổi về nội dung này, bà Phạm Thị Thùy Linh – Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết Chính phủ đã giao Bộ Tài chính xây dựng một nghị định riêng nhằm hướng dẫn hoạt động giao dịch đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Theo bà, các doanh nghiệp khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thường phải bỏ chi phí đầu tư ban đầu rất lớn, nên khó đáp ứng điều kiện có lãi theo chuẩn niêm yết hiện hành.
Song song với việc điều chỉnh, nới lỏng các quy định niêm yết cho một số nhóm đối tượng đặc thù, bà Thùy Linh cho biết trong chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, cơ quan quản lý định hướng phát triển thị trường theo hướng hài hòa giữa mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng. SSC xác định trọng tâm là gia tăng số lượng hàng hóa, sản phẩm và dịch vụ có chất lượng, tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư, đồng thời cải thiện chất lượng hoạt động của các công ty đại chúng và tăng cường minh bạch thông tin trên thị trường.
Trong định hướng phát triển thị trường giai đoạn hậu nâng hạng, đại diện SSC cho biết cơ quan này đang khẩn trương xúc tiến triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Hiện khuôn khổ pháp lý cho mô hình này đã được hoàn thiện, tuy nhiên việc đưa vào vận hành trên thực tế vẫn cần thêm thời gian và nỗ lực về kỹ thuật, quy trình vận hành cũng như sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể liên quan.
Theo kế hoạch, khi CCP đi vào hoạt động ổn định, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục triển khai các nghiệp vụ như bán chứng khoán chờ về và giao dịch trong ngày (T0). Điều này giúp thị trường chứng khoán Việt Nam từng bước tiếp cận chuẩn mực của các thị trường phát triển, đồng thời bảo đảm an toàn và nâng cao mức độ minh bạch của hệ thống.
