EU lựa chọn cách tiếp cận thiện chí trong đàm phán, song đồng thời chuẩn bị sẵn gói biện pháp đáp trả và tăng cường nội lực để đối phó với áp lực thuế quan từ ông Trump.
Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick ngày 20/7 cho biết vẫn còn nhiều khả năng đạt được thỏa thuận, sau cuộc điện đàm với các nhà đàm phán thương mại châu Âu vào buổi sáng cùng ngày.
“Chúng tôi là hai đối tác thương mại hàng đầu thế giới và đang trong quá trình đàm phán. Tôi tin tưởng rằng sẽ có một thỏa thuận được ký kết”, ông phát biểu trong chương trình “Face the Nation” của CBS.
Trước đó, vào ngày 12/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công bố bức thư gửi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, thông báo áp mức thuế 30% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Liên minh châu Âu bắt đầu từ ngày 1/8. Hiện tại, EU đang chịu mức thuế phổ quát 10%, thuế 25% đối với ôtô và 50% đối với thép, nhôm khi xuất khẩu sang Mỹ.
Gần đây, ông Trump cũng thông báo áp thuế 50% đối với mặt hàng đồng và đe dọa đánh thuế bổ sung lên dược phẩm và chất bán dẫn kể từ tháng sau. Theo ước tính của EU, tổng số thuế mà Mỹ áp đặt hiện đã ảnh hưởng đến khoảng 380 tỷ euro (tương đương 442 tỷ USD), chiếm khoảng 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của khối này sang thị trường Mỹ.
Mỹ và EU hiện là đối tác thương mại và đầu tư song phương lớn nhất thế giới, chiếm gần 30% tổng thương mại hàng hóa và dịch vụ toàn cầu, cùng với 43% GDP toàn cầu. Riêng trong năm ngoái, kim ngạch thương mại xuyên Đại Tây Dương đạt 1.960 tỷ USD. Tổng thống Trump nhiều lần chỉ trích mối quan hệ này là thiếu công bằng, viện dẫn thâm hụt thương mại hàng hóa với EU, mặc dù Mỹ lại có thặng dư trong lĩnh vực dịch vụ.
Trong kịch bản cơ sở được Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đưa ra hồi tháng 6, cơ quan này cho rằng EU đang ở “vị thế thuận lợi”, với giả định mức thuế Mỹ áp chỉ ở mức 10% và kịch bản tiêu cực nhất là 20%. Tuy nhiên, theo ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan), việc tăng thuế lên 30% sẽ gây tổn thất nghiêm trọng hơn đối với nền kinh tế eurozone.
“Đồng euro tăng giá cùng với các mối đe dọa thuế quan mới đang làm gia tăng nguy cơ giảm phát trong khu vực eurozone, khiến lạm phát có thể giảm xuống dưới mục tiêu đề ra và buộc ECB phải xem xét cắt giảm lãi suất thêm trong thời gian tới,” ông Carsten Brzeski, Trưởng bộ phận phân tích kinh tế vĩ mô toàn cầu tại ING, nhận định.
Michal Baranowski, Thứ trưởng Bộ Phát triển Kinh tế và Công nghệ Ba Lan, đánh giá EU là “mối quan hệ kinh tế quan trọng nhất” đối với Mỹ, đồng thời nhấn mạnh rằng Washington cũng hưởng lợi hoặc chịu thiệt từ mối quan hệ này không kém gì châu Âu. Trong bối cảnh hai bên vẫn đang đàm phán thỏa thuận thương mại, ông cho biết EU đang triển khai chiến lược gồm 4 phần.
Trước hết, EU tiến hành đàm phán thiện chí với các quan chức Mỹ, với một trong những mục tiêu là tái thương lượng thuế ôtô. Theo Financial Times, phái đoàn đàm phán của Ủy ban châu Âu đang đề xuất Mỹ hạ thuế nhập khẩu ôtô từ mức 25% hiện nay xuống dưới 20%, đổi lại EU sẽ giảm thuế đối với xe hơi Mỹ xuống còn 10%.
Tiếp theo, EU cũng chuẩn bị sẵn các phương án đối phó nếu các cuộc đàm phán không đạt kết quả. “Chúng tôi đã có sẵn biện pháp ứng phó với thuế thép, nhôm và một gói đáp trả ban đầu trị giá 72 tỷ euro,” ông Baranowski chia sẻ trong chương trình “Europe Early Edition” của CNBC ngày 18/7. Gói này chủ yếu nhắm đến các mặt hàng công nghiệp như máy bay Boeing, ôtô và rượu bourbon.
Châu Âu cũng đã thông qua gói biện pháp đáp trả liên quan đến thuế kim loại mà ông Trump áp đặt. Gói này trị giá 21 tỷ euro, nhắm vào các bang có tính nhạy cảm chính trị tại Mỹ, bao gồm đậu nành từ bang Louisiana – quê nhà của Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson – cùng với các mặt hàng nông sản khác, gia cầm và xe máy.
Bên cạnh đó, theo Bloomberg, ngày càng nhiều quốc gia thành viên EU ủng hộ việc kích hoạt công cụ chống cưỡng ép thương mại (ACI) nếu các cuộc đàm phán thất bại. Cơ chế ACI cho phép EU áp thuế lên các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ hoặc áp dụng các biện pháp hạn chế có mục tiêu, chẳng hạn như giới hạn quyền tiếp cận thị trường nhất định hoặc cấm tham gia đấu thầu hợp đồng mua sắm công.
Thứ ba, EU tiếp tục theo dõi diễn biến đàm phán thuế quan giữa Mỹ và các quốc gia khác. “Không phải để phối hợp hành động, mà để hiểu rõ các nước đồng minh đang đứng ở đâu trên mặt trận này,” ông Baranowski cho biết.
Ở bước thứ tư, Liên minh châu Âu hướng tới việc nâng cao năng lực cạnh tranh tổng thể, không chỉ trong lĩnh vực kinh tế. Tuần trước, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đề xuất một gói ngân sách trị giá 2.000 tỷ euro – được đánh giá là tham vọng nhất từ trước tới nay và vượt xa mọi kỳ vọng trước đó.
“Đây là một ngân sách mang tính chiến lược, linh hoạt và minh bạch hơn. Chúng ta đang gia tăng đầu tư vào khả năng ứng phó cũng như củng cố quyền tự chủ của chính mình,” bà nói.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu cho biết, loạt khủng hoảng trong những năm gần đây đã trở thành động lực để xây dựng kế hoạch ngân sách lần này. Trong 6 năm làm việc tại Brussels, bà đã liên tục đối mặt với đại dịch Covid-19, cuộc chiến tại Ukraine, giá năng lượng leo thang, lạm phát cao kỷ lục, sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc, các thảm họa thiên nhiên nghiêm trọng, tấn công mạng, và mới đây là căng thẳng thuế quan do Tổng thống Donald Trump khơi mào.
Những biến động nối tiếp nhau này đã tạo ra áp lực lớn chưa từng thấy đối với ngân sách chung của EU, buộc bà von der Leyen phải đề xuất 27 nguyên thủ quốc gia thông qua một khoản bổ sung tài chính ngay trong nhiệm kỳ đầu.
“Trong mỗi cuộc khủng hoảng, việc phản ứng nhanh và huy động đủ tài chính luôn là thách thức lớn,” bà von der Leyen chia sẻ. Bà lưu ý rằng hiện tại có đến 90% ngân sách đã được phân bổ cố định, khiến khả năng linh hoạt gần như không còn.
Tuy nhiên, để gói ngân sách mới được thông qua, cần sự đồng thuận tuyệt đối từ cả 27 quốc gia thành viên điều dự kiến sẽ kéo theo các cuộc đàm phán căng thẳng. “Không quốc gia nào hoàn toàn ủng hộ ngân sách như hiện tại,” Bộ trưởng Đan Mạch Marie Bjerre nhận xét.
Trong vai trò Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, Đan Mạch sẽ chủ trì các cuộc đàm phán liên quan đến gói ngân sách mới cho đến cuối năm nay. “Chúng ta sẽ còn phải trao đổi trong thời gian dài, vì rõ ràng vẫn tồn tại nhiều quan điểm trái chiều về cách thiết kế ngân sách. Đây chắc chắn sẽ là một tiến trình phức tạp. Nhưng châu Âu cần một ngân sách,” bà nói.
