Ông Trump đã sử dụng biện pháp đe dọa áp thuế để gây sức ép, buộc Campuchia và Thái Lan chấp thuận tham gia đàm phán, hướng tới giải quyết căng thẳng giữa hai bên.
Căng thẳng giữa Thái Lan và Campuchia đã bùng phát thành xung đột vào sáng 24/7, khi lực lượng hai bên đấu súng tại khu vực gần đền Ta Moan Thom đang có tranh chấp. Cuộc đụng độ nhanh chóng lan rộng ra nhiều điểm dọc tuyến biên giới, với việc cả hai bên liên tục sử dụng hỏa lực hạng nặng để tấn công lẫn nhau, khiến ít nhất 30 người thiệt mạng và hơn 200.000 người buộc phải sơ tán khỏi nơi ở.
Malaysia, với vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN năm 2025, đã sớm đứng ra làm trung gian hòa giải giữa hai nước thành viên, khi Thủ tướng Anwar Ibrahim tiến hành các cuộc điện đàm với lãnh đạo Campuchia và Thái Lan ngay từ những ngày đầu xảy ra căng thẳng.
Tính đến ngày 26/7, tình hình giữa Thái Lan và Campuchia vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho hay phía Thái Lan ban đầu đã đồng thuận với đề xuất ngừng bắn do Malaysia đưa ra, song sau đó lại thay đổi lập trường. Trong khi đó, Ngoại trưởng Thái Lan Maris Sangiampongsa tuyên bố rằng xung đột hiện tại “không cần đến sự trung gian của bất kỳ bên thứ ba nào”.
Một nguồn tin cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định tham gia vào nỗ lực giải quyết căng thẳng Thái Lan – Campuchia từ ngày 26/7, sau khi cuộc họp khẩn của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc diễn ra một ngày trước đó không đạt được đồng thuận về nghị quyết kêu gọi ngừng bắn.
Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu vai trò trung gian hòa giải bằng cuộc điện đàm với Thủ tướng Campuchia Hun Manet. Sau đó, ông đăng loạt bài viết trên nền tảng Truth Social, gọi đây là các cuộc gọi “ngoại giao qua mạng xã hội” – cách tiếp cận ông từng sử dụng trong nỗ lực xoa dịu căng thẳng giữa Israel và Iran vào tháng 6.
“Vừa trao đổi với Thủ tướng Campuchia về việc kết thúc chiến sự với Thái Lan. Tôi sẽ sớm gọi cho quyền Thủ tướng Thái Lan để đề xuất một lệnh ngừng bắn và chấm dứt giao tranh. Thật trùng hợp, Mỹ đang đàm phán thương mại với cả hai quốc gia, nhưng điều đó sẽ không tiếp tục nếu tình hình xung đột còn kéo dài”, ông Trump viết lúc 22h28 ngày 26/7 theo giờ Bangkok. Đáng chú ý, ông sử dụng thuật ngữ “chiến tranh”, trong khi Thái Lan và Campuchia đều gọi đây là “xung đột” và chưa bên nào tuyên bố chiến tranh chính thức.
Chỉ 11 phút sau, ông Trump tiếp tục cập nhật nội dung cuộc gọi với quyền Thủ tướng Thái Lan Phumtham Wechayachai, cho biết phía Bangkok cũng bày tỏ mong muốn đạt được lệnh ngừng bắn và thiết lập hòa bình. “Tôi sẽ ngay lập tức chuyển lời tới phía Campuchia. Ngừng bắn, hòa bình và thịnh vượng sẽ là kết quả tất yếu. Chúng ta sẽ sớm thấy điều đó”, Tổng thống Mỹ viết.
Đến 23h23, ông Trump đăng bài viết thứ ba, thông báo rằng lãnh đạo Campuchia và Thái Lan đã đồng ý tổ chức cuộc gặp nhằm “hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn và hòa bình ngay lập tức”. Ông cũng một lần nữa nhấn mạnh vai trò của các cuộc đàm phán thương mại như một đòn bẩy nhằm gây sức ép thúc đẩy tiến trình hòa giải.
“Phía họ cũng bày tỏ mong muốn nối lại các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ. Tuy nhiên, theo chúng tôi, hiện chưa phải là thời điểm thích hợp, chừng nào xung đột còn chưa kết thúc”, ông cho biết.
Tổng thống Mỹ nhấn mạnh ông cảm thấy “vinh hạnh khi được hợp tác với hai quốc gia có bề dày lịch sử và văn hóa”. Ông bày tỏ kỳ vọng rằng hai bên sẽ tìm được tiếng nói chung và cùng nhau duy trì quan hệ tốt đẹp trong tương lai. “Khi hòa bình được thiết lập, tôi mong chờ sớm hoàn tất các thỏa thuận thương mại với cả hai nước”, ông nói.
Thông điệp “vừa mang tính răn đe vừa thể hiện sự thuyết phục” từ Tổng thống Mỹ đã nhận được phản ứng tích cực. Vào lúc 2h sáng ngày 27/7, Thủ tướng Hun Manet đăng tải trên Facebook về cuộc điện đàm với ông Trump, khẳng định Campuchia mong muốn “thiết lập một lệnh ngừng bắn ngay lập tức và đạt được hòa bình giữa hai quốc gia”.
Cùng ngày, quyền Thủ tướng Thái Lan Phumtham cho biết ông đã trao đổi với Tổng thống Mỹ, bày tỏ sự đồng thuận về nguyên tắc đối với việc ngừng bắn. Ông cũng đề nghị Tổng thống Trump chuyển lời tới phía Campuchia rằng các cuộc đàm phán nên được xúc tiến trong thời gian sớm nhất, đồng thời nhấn mạnh mong muốn thấy được “thiện chí thực sự” từ phía Phnom Penh.
Theo giới phân tích, thương mại từng được ông Trump xem như một “đòn bẩy” để thúc đẩy Ấn Độ và Pakistan ngồi vào bàn đàm phán, nhằm tìm giải pháp cho căng thẳng biên giới hồi tháng 5. Ngày 2/4, Tổng thống Mỹ công bố danh sách áp thuế đối ứng với các đối tác thương mại toàn cầu, khiến thị trường tài chính thế giới biến động mạnh. Tuy nhiên, việc thực thi đã được tạm hoãn 90 ngày nhằm tạo không gian cho quá trình đàm phán.
Ban đầu, Mỹ dự kiến áp mức thuế 36% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Thái Lan và 49% với hàng hóa từ Campuchia. Đến đầu tháng 7, ông Trump gửi thư thông báo điều chỉnh mức thuế mới, trong đó cả hai quốc gia đều chịu mức 36%, có hiệu lực từ ngày 1/8. Đây là mức thuế cao, khiến Thái Lan và Campuchia chủ động tìm cách thương lượng với Washington nhằm hạ thấp trước khi chính sách chính thức được triển khai.
Tờ Nation Thailand cho rằng áp lực từ phía ông Trump xuất hiện vào thời điểm mang tính bước ngoặt đối với Thái Lan, khi nước này vừa gửi đề xuất thuế quan tới Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) vào tuần trước và “đang đặt nhiều kỳ vọng vào việc đạt được một thỏa thuận thương mại trước thời hạn ngày 1/8”.
Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Tài chính Thái Lan, ông Pichai Chunhavajira, từng bày tỏ hy vọng rằng mức thuế áp lên hàng hóa Thái Lan sẽ được điều chỉnh sao cho tương đồng với các quốc gia ASEAN khác. Ngày 27/7, ông tiếp tục chia sẻ thông điệp này trên mạng xã hội.
Một nguồn tin từ chính phủ Thái Lan xác nhận phía Mỹ đã chỉ thị nhóm đàm phán thương mại đình chỉ toàn bộ cuộc trao đổi với Bangkok và Phnom Penh cho đến khi hai nước đạt được thỏa thuận ngừng bắn, cho thấy Tổng thống Mỹ không chỉ đơn thuần đưa ra lời cảnh báo.
“Thái Lan có thể sẽ buộc phải chấp nhận tạm thời mức thuế 36% cho đến khi căng thẳng tại khu vực biên giới được giải quyết ổn thỏa”, nguồn tin cho biết.
Trong cuộc đàm phán diễn ra hôm nay, bên cạnh phái đoàn của Campuchia và Thái Lan, hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc cũng cử đại diện tham dự. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết các quan chức nước này hiện đang có mặt tại Malaysia để hỗ trợ tiến trình hòa đàm, trong khi phía Trung Quốc cũng cử đoàn tham gia đàm phán.
Ông Gregory Poling, chuyên gia về Đông Nam Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá rằng việc Tổng thống Trump góp phần thúc đẩy tiến trình ngừng bắn là tín hiệu tích cực, song cũng cảnh báo về những hệ quả tiềm tàng có thể phát sinh.
“Campuchia và Thái Lan khó có thể hài lòng nếu thương mại bị biến thành công cụ gây sức ép nhằm đạt mục tiêu chính trị. Ngay cả khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn, nhưng không nhận được cam kết thương mại từ Mỹ trước thời hạn 1/8, một hoặc cả hai bên có thể sẽ coi đây là dấu hiệu của sự thất tín,” ông Poling chia sẻ với Reuters.
