Phát biểu rằng Ukraine có thể lấy lại toàn bộ lãnh thổ từ Nga, ông Trump dường như muốn gửi tín hiệu cứng rắn tới Moskva nhằm thúc đẩy tiến trình hòa bình.
Hôm 23/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố ông tin Ukraine có thể lấy lại toàn bộ lãnh thổ do Nga kiểm soát, đồng thời kêu gọi Kiev hành động ngay khi Moskva đang gặp khủng hoảng kinh tế lớn.
Ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng, sau khi nghiên cứu kỹ tình hình quân sự và kinh tế của Ukraine và Nga, cũng như chứng kiến những khó khăn kinh tế mà Moskva đang đối mặt, ông tin Ukraine cùng với sự hậu thuẫn từ Liên minh châu Âu (EU) đang ở vị thế thuận lợi để chiến đấu và giành lại toàn bộ lãnh thổ ban đầu.
Tổng thống Mỹ cho rằng Nga đã “tham chiến một cách vô nghĩa” suốt ba năm rưỡi qua trong cuộc xung đột mà theo ông lẽ ra “chỉ cần chưa đầy một tuần là có thể giành chiến thắng”. Ông nhấn mạnh thêm, thực tế này không khiến Nga trở nên nổi bật hay đáng nể.
Ông khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục cung cấp vũ khí để NATO “toàn quyền sử dụng”, hàm ý cơ chế mới cho phép châu Âu mua khí tài từ Washington và chuyển sang cho Ukraine, trong bối cảnh Kiev đang thiếu hụt nghiêm trọng vũ khí giữa cuộc xung đột dữ dội với Moskva.
Phát biểu mới đây của Tổng thống Trump cho thấy sự thay đổi hoàn toàn trong lập trường của ông, trái ngược với những tuyên bố trước đó trong năm qua khi nhiều lần khẳng định Ukraine không thể chiến thắng và khó có khả năng lấy lại lãnh thổ từ Nga.
Trong một cuộc trao đổi căng thẳng tại Phòng Bầu dục vào tháng 2, Tổng thống Trump từng nói với người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky rằng Kiev “không có đủ lợi thế” để giành chiến thắng trước Moskva. Đến tháng 8, ông thậm chí còn gợi ý Ukraine có thể phải “chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ” để đổi lấy một nền hòa bình bền vững.
Khi tiến trình hòa đàm Nga – Ukraine rơi vào bế tắc, Tổng thống Trump tỏ ra ngày càng thiếu kiên nhẫn. Ông nhiều lần đe dọa sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc hơn đối với Moskva, song đến nay vẫn chưa thực hiện bất kỳ động thái cụ thể nào, dù Điện Kremlin liên tục phớt lờ những tối hậu thư mà ông đưa ra.
Theo phân tích của Anthony Zurcher (BBC), tuyên bố của ông Trump không nhất thiết cho thấy Mỹ thay đổi chính sách đối với Nga và Ukraine, mà có thể chỉ là một bước đi trong chiến thuật ngoại giao khó đoán của Tổng thống Mỹ nhằm tạo thêm sức ép lên Moskva.
Sự khó đoán từ lâu đã trở thành nét đặc trưng trong chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump. Phát biểu liên quan đến vấn đề lãnh thổ Ukraine lần này dường như là một phần trong nỗ lực của ông nhằm thổi luồng sinh khí mới vào tiến trình hòa đàm đã đình trệ hơn một tháng, kể từ sau cuộc gặp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại hội nghị thượng đỉnh ở Alaska.
Zurcher nhận xét, “Điểm đáng chú ý nhất trong bài đăng có lẽ nằm ở đoạn kết, khi ông Trump cam kết Mỹ sẽ tiếp tục bán vũ khí cho NATO, để từ đó liên minh này có thể chuyển giao cho Ukraine”. Ông cho rằng, dù cam kết này không phải là sự “hỗ trợ gần như vô hạn” như cách chính quyền cựu tổng thống Joe Biden từng áp dụng, nhưng đây vẫn được xem là bước tiến rất đáng kể từ chính Tổng thống Trump.
Theo một quan chức cấp cao của chính quyền, bài đăng của Tổng thống Trump được coi là động thái nhằm “gia tăng áp lực công khai tối đa đối với Nga để thúc đẩy họ tham gia đàm phán chấm dứt chiến sự”. Vị này cho biết thêm, các bước tiếp theo sẽ tùy thuộc vào phản ứng từ Moskva.
Phó đại sứ Nga tại Liên Hợp Quốc Dmitry Polyanskiy tỏ ra nghi ngờ trước phát biểu của Tổng thống Trump và lưu ý: “Không nên quá phấn khích với mỗi bài đăng của ông ấy”.
Hiện nay, các đồng minh không cho rằng phát biểu của ông Trump sẽ nhanh chóng chuyển thành hành động cụ thể từ phía Mỹ, chẳng hạn như áp đặt thêm lệnh trừng phạt lên Nga hay tung ra gói viện trợ vũ khí mới cho Ukraine. Tuy vậy, điều tích cực là Ukraine ít nhiều có thể được động viên khi Tổng thống Mỹ không đổ lỗi, trút giận lên họ, cũng như không đề nghị họ phải nhường lại lãnh thổ.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho hay ông bất ngờ trước quan điểm vừa được ông Trump đưa ra, đồng thời gọi đó là một “sự thay đổi đáng kể”.
“Moscow đã suy yếu, đó là điều chúng tôi vẫn khẳng định,” một quan chức phương Tây thuộc quốc gia thành viên của “Liên minh Thiện chí” ủng hộ Ukraine cho biết. “Các lệnh trừng phạt đã gây tác động tiêu cực lớn hơn so với những gì nhiều người hình dung. Vì vậy, chúng tôi hoàn toàn đồng tình với nhận định của Tổng thống Trump.”
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, sau khi gặp ông Trump bên lề hội nghị Liên Hợp Quốc chiều 23/9, đã bày tỏ sự ủng hộ đối với tuyên bố của Tổng thống Mỹ. Ông nói: “Đó là một nhận định rất đúng. Nếu chúng ta đoàn kết hỗ trợ Ukraine trong lúc kinh tế Nga suy yếu, tôi tin rằng đây có thể là cơ hội để hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn”.
Thượng nghị sĩ Lindsey Graham, thành viên đảng Cộng hòa thuộc Ủy ban Chuẩn chi Quốc hội Mỹ, đánh giá sự thay đổi lập trường của Tổng thống Trump là một “yếu tố thay đổi cuộc chơi”.
Trên mạng xã hội, ông cho rằng việc Mỹ duy trì cam kết bán vũ khí cho NATO, từ đó hỗ trợ Ukraine, sẽ làm thay đổi rõ rệt cán cân quân sự trước Nga. Ông Graham khẳng định Tổng thống Trump đã có đánh giá đúng khi cho rằng kinh tế Nga đang lâm vào khó khăn, và nhấn mạnh nếu Washington áp trừng phạt đối với các nước mua dầu khí Nga, tình thế của Moskva sẽ càng “tồi tệ hơn”.
Mykola Murskyj, Giám đốc vận động chính sách tại tổ chức Razom for Ukraine – một nhóm vận động ở Mỹ ủng hộ Ukraine, cho rằng những phát biểu của Tổng thống Trump dường như là cách ông khẳng định sức mạnh và lập trường cứng rắn, đồng thời gửi thông điệp tới Nga rằng ông sẵn sàng có hành động quyết liệt nếu Moskva không chịu nhượng bộ.
Theo nhà bình luận kỳ cựu Tom Nichols của tạp chí Atlantic, Tổng thống Trump từng kỳ vọng mối quan hệ cá nhân thân thiện với Tổng thống Nga sẽ giúp ông dễ dàng giải quyết xung đột Ukraine. Thế nhưng, diễn biến thực tế lại chứng minh đây đang là một trong những trở ngại lớn nhất cho tham vọng giành giải Nobel Hòa bình của ông.
Giáo sư danh dự Lawrence Freedman, chuyên ngành nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Hoàng gia London, cho rằng động lực khiến ông Trump đưa ra thông điệp trên xuất phát từ sự thất vọng trước việc Nga dường như không thực sự quan tâm đến giải pháp chấm dứt xung đột, mà chỉ đưa ra những điều kiện “phi thực tế” nhằm đóng băng chiến sự.
Nichols nhấn mạnh rằng Tổng thống muốn gửi đi thông điệp tới Điện Kremlin: ông cũng có những giới hạn riêng mà phía Nga không nên vượt qua.
