Một giáo sư tại Mỹ cho rằng nhiều tỷ phú lựa chọn nhận mức lương 1 USD và thế chấp cổ phiếu giúp các tỷ phú vừa tăng tài sản, có tiền chi tiêu, vừa giảm đáng kể số thuế phải nộp.
Theo Bloomberg Billionaires Index, Mark Zuckerberg đang xếp thứ sáu trong bảng xếp hạng người giàu nhất hành tinh, với giá trị tài sản ước tính 235 tỷ USD. Thế nhưng trong năm 2024, ông lại là người nhận lương thấp nhất tại Meta khi mức thu nhập chỉ vỏn vẹn 1 USD.
Người sáng lập Facebook không phải ngoại lệ ở Mỹ. Thực tế, nhiều tỷ phú khác như Elon Musk, Larry Page hay Sergey Brin cũng ưa chuộng việc hưởng mức lương tượng trưng, thay vì thu nhập cao từ tiền công.
Ray Madoff, giáo sư luật tại Boston University, cho rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở thuế. Bà là tác giả cuốn The Second Estate: How the Tax Code Made an American Aristocracy (tạm dịch: Đẳng cấp thứ hai: Hệ thống thuế đã tạo ra tầng lớp quý tộc Mỹ như thế nào).
Tại Mỹ, người lao động phải gánh cả thuế thu nhập lẫn thuế tiền lương. Chẳng hạn, một người làm việc tự do kiếm 60.000 USD mỗi năm có thể phải nộp hơn 13.000 USD cho hai loại thuế này. Trong khi đó, người có thu nhập cao với mức lương khoảng 400.000 USD thường phải dành xấp xỉ 30% thu nhập để đóng thuế thu nhập và thuế tiền lương.
“Vì vậy, bước đầu tiên để giảm gánh nặng thuế là hạn chế nhận lương. Đây chính là chiến lược mà những người Mỹ giàu có nhất thường áp dụng”, bà nói.
Năm 2024, Elon Musk không nhận bất kỳ khoản lương nào từ Tesla. Trước đó, vào năm 2021, Jeff Bezos chỉ nhận 81.840 USD tiền lương, mức thu nhập đủ thấp để đủ điều kiện hưởng các ưu đãi thuế dành cho con cái. Trong số các tỷ phú, Warren Buffett được xem là người có thu nhập cao hơn tương đối, song tổng lương và tiền thưởng hằng năm của ông cũng chỉ khoảng 100.000 USD.
Chiến lược chung của họ là hạ thấp tiền lương để giảm gánh nặng thuế. Thay vì nhận thu nhập trực tiếp, phần lớn giá trị tài sản đến từ việc cổ phiếu tăng giá. Riêng trong năm 2024, tài sản của Jeff Bezos tăng thêm khoảng 80 tỷ USD, Mark Zuckerberg tăng 113 tỷ USD, còn Elon Musk tăng tới 213 tỷ USD. Với cách này, họ có thể hưởng trọn mức tăng tài sản mà không phải đóng thuế thu nhập hay thực hiện nghĩa vụ kê khai ngay lập tức.
Trong quá khứ, hệ thống thuế của Mỹ từng được xem như một “lá chắn” nhằm hạn chế sự tích tụ tài sản quá mức. Tuy nhiên, theo bà Ray Madoff, trong khoảng bốn thập kỷ gần đây, hàng loạt thay đổi về chính sách đã mở ra những kẽ hở lớn, giúp giới giàu có gần như né được thuế đối với các khoản đầu tư và tài sản thừa kế.
Thực tế này thể hiện rõ trong lĩnh vực đầu tư cổ phiếu. Trước năm 1982, doanh nghiệp chỉ có thể phân phối lợi nhuận cho cổ đông thông qua cổ tức và khoản thu nhập này chịu mức thuế cao. Nhưng kể từ năm 1982, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) đã cho phép các công ty thực hiện mua lại cổ phiếu của chính mình trên thị trường mở, tạo ra một cơ chế phân phối giá trị hoàn toàn khác.
Thay vì phân phối lợi nhuận bằng cổ tức, doanh nghiệp có thể tiến hành mua lại cổ phiếu, từ đó hỗ trợ giá cổ phiếu tăng lên. Cách làm này giúp cổ đông vẫn thu được lợi ích từ việc giá trị cổ phiếu đi lên mà không cần bán ra, đồng nghĩa không phải đóng thuế cho phần lợi nhuận phát sinh trên giấy tờ.
Nhiều người cho rằng các tỷ phú cuối cùng cũng phải bán cổ phiếu để có tiền chi tiêu và khi đó sẽ phải nộp thuế. Tuy vậy, trên thực tế họ có một phương án khác. Những nhân vật như Larry Ellison hay Elon Musk thường vay các khoản tiền rất lớn để phục vụ cuộc sống, dùng cổ phiếu làm tài sản bảo đảm. Hoạt động vay này không chịu thuế và thường được áp dụng mức lãi suất ưu đãi.
“Đặc biệt trong những năm gần đây, tốc độ tăng giá cổ phiếu thường vượt xa số tiền lãi phải trả. Để thanh toán lãi và đáo hạn các khoản vay, họ đơn giản là tiếp tục đi vay mới”, bà Ray Madoff phân tích.
Các tỷ phú cũng có nhiều cách để giảm thiểu tối đa nghĩa vụ thuế khi chuyển tài sản cho con cái. Tại Mỹ, những khoản tài sản có giá trị từ 15 triệu USD trở lên khi được chuyển giao dưới dạng quà tặng hoặc thừa kế có thể chịu thuế suất lên tới 40%. Tuy nhiên, theo bà Ray Madoff, thuế thừa kế trên thực tế lại kém hiệu quả do tồn tại nhiều quy định ưu ái và bảo vệ cho các doanh nghiệp gia đình.
“Trên lý thuyết, thuế thừa kế vẫn đang tồn tại, nhưng trong suốt 35 năm qua, Quốc hội Mỹ không thông qua bất kỳ quy định nào nhằm khép lại các kẽ hở. Hệ quả là hàng loạt lỗ hổng được duy trì, cho phép giới giàu có bảo vệ tài sản khỏi nghĩa vụ thuế”, bà cho biết.
Vì vậy, dù nhóm 1% người Mỹ giàu nhất đang nắm giữ khoảng 50.000 tỷ USD tài sản, số thu từ thuế thừa kế trong năm 2024 chỉ vào khoảng 30 tỷ USD một con số tương đương mức tài sản mà Elon Musk có thể tăng hoặc giảm chỉ trong một ngày.
Theo nhận định của bà Ray Madoff, thuế thừa kế ngày nay chủ yếu mang tính hình thức đối với tầng lớp siêu giàu. Sự tồn tại của sắc thuế này khiến nhiều người tin rằng các tỷ phú vẫn đang đóng góp nghĩa vụ tài chính, trong khi thực tế họ lại là nhóm hưởng lợi nhiều nhất từ các quy định hiện hành.
Khi những người giàu nhất chỉ nộp thuế ở mức rất thấp, câu hỏi đặt ra là ai sẽ gánh phần còn lại. Theo giới chuyên gia, áp lực này rơi vào nhóm có thu nhập từ tiền lương, với mức thu nhập hàng năm lên tới hàng trăm nghìn USD. Những người này có thể phải trích tới một nửa thu nhập để nộp thuế tiền lương và thuế thu nhập, bao gồm các CEO làm thuê, giới chuyên môn và bác sĩ.
Bà Ray Madoff cho rằng công chúng đôi khi hiểu sai các số liệu về những nhóm đóng thuế nhiều nhất. Chẳng hạn, việc một số báo cáo nêu rằng nhóm 1% đứng đầu về thu nhập đóng góp tới 40% tổng thuế thu nhập có thể tạo ra cách nhìn lệch lạc. Nguyên nhân là bởi nhóm 1% này được xác định dựa trên thu nhập chịu thuế, chủ yếu đến từ tiền lương và tiền thưởng, chứ không phản ánh nhóm giàu nhất nếu xét theo khối lượng tài sản mà họ đang sở hữu.
