Tại Trung Quốc, tỷ phú Elon Musk vừa là nhân vật được nhiều người yêu mến, vừa thường xuyên trở thành tâm điểm tranh cãi và chỉ trích.
Tỷ phú Elon Musk cùng hơn 12 CEO và lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ đã tháp tùng Tổng thống Donald Trump tới Bắc Kinh trong các ngày 14-15/5 để tham dự hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Đoàn doanh nhân còn có sự góp mặt của Tim Cook (Apple) và Jensen Huang (Nvidia). Phần lớn doanh nghiệp kỳ vọng chuyến đi này sẽ giúp tháo gỡ những vướng mắc với phía Trung Quốc.
Phát biểu với báo giới sau khi rời Đại lễ đường Nhân dân, Elon Musk cho biết ông mong muốn đạt được “nhiều kết quả tích cực” tại thị trường Trung Quốc. Dù Tesla đang chịu áp lực cạnh tranh mạnh về giá và công nghệ từ các hãng nội địa, hãng xe điện này cùng cá nhân Musk vẫn giữ được tầm ảnh hưởng đáng kể tại Trung Quốc.
Kyle Chan – nhà nghiên cứu về công nghệ Trung Quốc tại Brookings Institution cho rằng một phần lý do Elon Musk được chú ý tại Trung Quốc là bởi định hướng công nghệ của ông khá tương đồng với các ưu tiên chiến lược của Bắc Kinh. Theo Chan, nhiều lĩnh vực Musk theo đuổi như xe điện, công nghệ tự lái, AI, robot hình người hay vệ tinh đều nằm trong nhóm ngành được Trung Quốc đặc biệt quan tâm phát triển.
Ông cũng cho biết công nghệ lái tự động của Tesla hiện vẫn được xem là một trong những chuẩn mực hàng đầu của ngành tại thị trường Trung Quốc.
Trong cuộc trao đổi với Reuters hồi tháng trước, Chủ tịch hãng xe điện Chery Yin Tongyue cho biết doanh nghiệp này đang học hỏi từ Tesla và Toyota. Theo ông, Chery muốn kết hợp khả năng đổi mới công nghệ của Tesla với tiêu chuẩn chất lượng nổi tiếng của hãng xe Nhật Bản. Hiện Chery cũng đang đẩy mạnh mở rộng hoạt động tại thị trường châu Âu.
Năm 2018, Tesla trở thành hãng xe nước ngoài đầu tiên được Trung Quốc cho phép xây dựng nhà máy ôtô mà không cần hợp tác liên doanh với doanh nghiệp nội địa. Theo Hiệp hội Xe du lịch Trung Quốc, hãng đã tiêu thụ khoảng 626.000 xe tại thị trường này trong năm ngoái, đứng thứ 5 về doanh số xe điện và hybrid. Dữ liệu từ Tesla cũng cho thấy Trung Quốc đóng góp khoảng 20% tổng doanh thu của hãng trong năm 2025.
Felipe Munoz chuyên gia phân tích lâu năm trong ngành ôtô cho biết việc Tesla chú trọng vào công nghệ pin và phần mềm đã trở thành nguồn cảm hứng lớn đối với nhiều hãng xe Trung Quốc. Ông cho biết trong giai đoạn đại dịch, khi các hãng xe truyền thống gặp khó vì phong tỏa và thiếu chip, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc đã mổ xẻ các mẫu xe Tesla để phát triển sản phẩm mang dấu ấn riêng của mình.
Tuy nhiên, Trung Quốc lại có quan điểm dè chừng với những lĩnh vực khác trong hệ sinh thái kinh doanh của Elon Musk. Sự thống lĩnh của SpaceX trong mảng vệ tinh quỹ đạo thấp, cùng việc Starlink được sử dụng trong xung đột Nga – Ukraine, đã khiến Bắc Kinh gia tăng lo ngại và thúc đẩy phát triển các hệ thống thay thế trong nước.
Dù mạng xã hội X hiện bị chặn tại Trung Quốc, Elon Musk vẫn thu hút khoảng 2,3 triệu người theo dõi trên Weibo. Trong các chuyến công du trước đây, truyền thông địa phương nhiều lần ca ngợi ông là “nhà tiên phong công nghệ” và “biểu tượng toàn cầu”. Không chỉ Musk, mẹ của ông cũng nhận được sự quan tâm lớn từ công chúng Trung Quốc.
Người giàu nhất thế giới vốn không xa lạ với những biến động trong môi trường kinh doanh tại Trung Quốc. Chuyến đi lần này diễn ra khi Tesla đang muốn mua khoảng 2,9 tỷ USD thiết bị sản xuất pin mặt trời từ các doanh nghiệp Trung Quốc. Tuy nhiên, kế hoạch có nguy cơ gặp trở ngại khi Bắc Kinh xem xét siết xuất khẩu các công nghệ tiên tiến sang Mỹ.
Tesla cũng đang chờ sự phê duyệt từ cơ quan quản lý Trung Quốc để mở rộng triển khai phần mềm hỗ trợ lái xe Full Self-Driving (FSD).
Elon Musk đến nay vẫn giữ thái độ khá dè dặt khi hoạt động kinh doanh tại Trung Quốc. Thị trường ôtô lớn nhất toàn cầu cùng hệ sinh thái chuỗi cung ứng quy mô lớn của nước này được xem là mắt xích quan trọng đối với các doanh nghiệp của ông.
Năm 2021, hãng xe điện của Elon Musk từng phải lên tiếng xin lỗi khách hàng Trung Quốc sau khi xử lý chậm trễ một vụ khiếu nại. Một nữ khách hàng đã trèo lên nóc xe Tesla tại Triển lãm Ôtô Thượng Hải để phản đối vấn đề liên quan đến lỗi phanh và cách công ty giải quyết sự việc. Hình ảnh nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, kéo theo làn sóng chỉ trích từ truyền thông trong nước.
Cũng trong giai đoạn đó, xe Tesla từng bị hạn chế xuất hiện tại các khu vực quân sự ở Trung Quốc do lo ngại liên quan đến vấn đề an ninh dữ liệu từ hệ thống camera trên xe. Đến sau chuyến thăm Trung Quốc của Elon Musk vào năm 2024, lệnh hạn chế này mới được gỡ bỏ khi hiệp hội ôtô nước này xác nhận Tesla đáp ứng các yêu cầu về quản lý dữ liệu.
Về lâu dài, thách thức lớn nhất đối với sức ảnh hưởng của Musk tại Trung Quốc có thể đến từ sự trỗi dậy mạnh mẽ của các hãng xe nội địa. Chang Yan – nhà sáng lập blog xe điện nổi tiếng Supercharged trên Weibo nhận định rằng khi doanh nghiệp Trung Quốc dần bắt kịp, thậm chí vượt qua các công ty công nghệ của Elon Musk, vị thế của tỷ phú Mỹ tại thị trường này có thể suy giảm theo thời gian.
“Tuy nhiên, ông ấy vẫn được xem là hình mẫu của ngành công nghệ Trung Quốc nhờ những thành tựu đã xây dựng được”, Yan cho biết.
Theo Forbes, Elon Musk hiện là người giàu nhất thế giới với khối tài sản khoảng 827 tỷ USD. Bên cạnh vai trò CEO của Tesla, ông còn lãnh đạo nhiều doanh nghiệp khác như SpaceX, The Boring Company và Neuralink. Đầu năm nay, Musk đã hợp nhất SpaceX với xAI để tạo ra công ty tư nhân lớn nhất thế giới. Sau đó, doanh nghiệp này được cho là âm thầm nộp hồ sơ IPO tại Mỹ với mức định giá tiềm năng vượt 1.750 tỷ USD.
