Châu Âu đang tìm cách phục hồi năng lực sản xuất trong khối và thúc đẩy mục tiêu giảm phát thải. Tuy nhiên, kế hoạch này gây nhiều tranh luận khi Pháp ủng hộ tăng cường bảo hộ, trong khi Đức lo ngại nguy cơ các đối tác thương mại đáp trả.
Vào mùa thu năm nay, các nhà lập pháp cùng đại diện các quốc gia thành viên EU sẽ bước vào vòng thảo luận cuối cùng về dự thảo Đạo luật Thúc đẩy Công nghiệp (IAA), nhằm hiện thực hóa tham vọng đưa khối này trở thành một “cường quốc công nghiệp sạch”.
Được công bố lần đầu vào tháng 3, dự luật hiện đang được Nghị viện châu Âu và Hội đồng EU xem xét. IAA tập trung củng cố năng lực sản xuất trong khối thông qua việc rút ngắn thời gian phê duyệt các dự án công nghiệp và đơn giản hóa thủ tục hành chính.
IAA đặt mục tiêu nâng tỷ trọng ngành sản xuất trong nền kinh tế EU từ khoảng 14% hiện nay lên 20% vào năm 2035. Song song đó, khối này muốn thúc đẩy quá trình xanh hóa công nghiệp bằng các chính sách ưu đãi đáng kể dành cho sản phẩm phát thải carbon thấp trong những lĩnh vực chiến lược.
Ví dụ, Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất yêu cầu một số dự án mua sắm công phải dành tỷ lệ tối thiểu cho các sản phẩm xanh được sản xuất trong EU, tức hàng hóa “made in Europe”.
Tuy nhiên, dự luật này cũng cho thấy sự chia rẽ trong nội bộ EU về mức độ bảo vệ các ngành công nghiệp của khối. Những quan điểm trái chiều đã làm bùng lên tranh luận gay gắt giữa Pháp và Đức về cách áp dụng IAA.
Theo ba nhà ngoại giao EU, Pháp ủng hộ tăng cường chính sách bảo hộ đối với hàng hóa “sản xuất tại châu Âu”. Trái lại, Đức, quốc gia có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, lo các biện pháp này có thể khiến những đối tác thương mại trả đũa.
Ông Stéphane Séjourné, Phó chủ tịch điều hành Ủy ban châu Âu (EC) phụ trách chiến lược công nghiệp, là nhân vật chủ chốt đứng sau dự luật IAA. Theo ông, văn kiện này thể hiện sự chuyển hướng trong chính sách, nhằm giúp các nhà sản xuất châu Âu ứng phó với sức ép từ hàng nhập khẩu giá rẻ ngoài khối.
Theo Politico, Pháp, quê hương của ông Séjourné, cũng theo đuổi lập trường mạnh mẽ trong việc bảo vệ và ưu tiên hoạt động sản xuất tại EU.
Hiệp hội Thép châu Âu (Eurofer) cũng bày tỏ lo ngại khi IAA yêu cầu 25% lượng thép sử dụng trong các dự án công phải thuộc nhóm phát thải carbon thấp, nhưng không quy định sản phẩm này phải được sản xuất tại EU.
Theo Eurofer, nếu thiếu những tiêu chí nghiêm ngặt về xuất xứ, thép nhập khẩu có thể chiếm phần lớn nguồn cung cho hoạt động mua sắm công và các chương trình hỗ trợ. Điều này có nguy cơ làm giảm hiệu quả của những khoản đầu tư nhằm khử carbon ngành thép châu Âu.
Theo một số nguồn tin từ Ủy ban châu Âu (EC), dự thảo không áp dụng yêu cầu về xuất xứ đối với “thép xanh” nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh căng thẳng thương mại với Mỹ và Ấn Độ. Dù vậy, lập trường do Eurofer đưa ra dường như đang nhận được sự đồng thuận ngày càng lớn.
Trong khi đó, Đức lo các chính sách bảo hộ có thể khiến EU đối mặt với những biện pháp đáp trả. Một nghị sĩ cho biết các đồng minh và đối tác thương mại bên ngoài khối đã bày tỏ quan ngại về một số điều khoản mang tính bảo hộ trong dự luật. Một nguồn tin tại Nghị viện châu Âu tiết lộ với Politico rằng lãnh đạo một số quốc gia đã gọi điện chất vấn, nhắc lại mong muốn duy trì quan hệ hữu nghị với EU.
Các bên hiện nỗ lực tìm kiếm phương án dung hòa. Trong bản dự thảo IAA mới nhất, Ireland, nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, đề xuất thay khái niệm “made in Europe” bằng một cơ chế có cơ sở pháp lý chặt chẽ hơn. Phương án này được xây dựng dựa trên các hiệp định thương mại và điều kiện tiếp cận thị trường áp dụng cho từng nhóm sản phẩm.
Dự thảo đồng thời đề nghị trao cho Ủy ban châu Âu quyền điều chỉnh hoặc miễn áp dụng hạn ngạch đối với vật liệu phát thải carbon thấp. Cơ chế này có thể được sử dụng nếu các yêu cầu làm tăng chi phí nguyên liệu, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của EU hoặc khi nguồn cung vật liệu carbon thấp không đáp ứng đủ nhu cầu.
Tại Nghị viện châu Âu, dự luật IAA được dự báo sẽ vấp phải nhiều chất vấn và tranh luận. Ba cơ quan cùng phụ trách thẩm tra văn kiện gồm Ủy ban Công nghiệp, Nghiên cứu và Năng lượng; Ủy ban Thị trường Nội địa và Bảo vệ Người tiêu dùng; cùng Ủy ban Thương mại Quốc tế.
Tương tự những bất đồng trong Hội đồng EU, trọng tâm tranh luận tại Nghị viện châu Âu sẽ là cách hỗ trợ ngành công nghiệp nội khối thực hiện mục tiêu khử carbon, đồng thời bảo đảm khả năng cạnh tranh và duy trì lợi nhuận.
Tại Nghị viện châu Âu, một liên minh ủng hộ việc củng cố ngành công nghiệp nội khối đang dần hình thành, gồm đảng Nhân dân châu Âu (EPP) nhóm lớn nhất Nghị viện cùng Renew Europe và nhóm Xã hội và Dân chủ (S&D). Các lực lượng này nhận định EU cần theo đuổi chiến lược công nghiệp mạnh mẽ hơn để tăng sức cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc.
Ở chiều ngược lại, đảng Xanh cảnh báo IAA có thể làm giảm mức độ ưu tiên dành cho các mục tiêu khí hậu, khi trọng tâm chính sách có nguy cơ chuyển từ khử carbon sang củng cố năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp.
