EU hiện nắm giữ khoảng 8.000 tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu của Mỹ, được đánh giá là đòn bẩy chiến lược còn mạnh hơn cả thuế quan nếu khối này muốn thể hiện lập trường cứng rắn với Ông Trump.
Cuối tuần qua, sau tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc áp mức thuế 10% và có thể nâng lên 25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ 8 quốc gia châu Âu gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan, liên quan đến vấn đề Greenland, một số chính trị gia châu Âu đã lên tiếng về khả năng đưa ra các biện pháp đáp trả về kinh tế.
Trong phản ứng ban đầu, một số nghị sĩ Nghị viện châu Âu đề cập khả năng “đóng băng” việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại với Mỹ. Ở lập trường cứng rắn hơn, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết sẽ đề xuất kích hoạt “công cụ chống cưỡng ép” (Anti-Coercion Instrument).
Được coi là “bazooka” trong lĩnh vực thương mại, biện pháp này đến nay vẫn chưa từng được EU kích hoạt và được thiết kế để trừng phạt những đối tác tìm cách gây sức ép lên khối. Theo đó, EU có thể hạn chế hàng hóa và dịch vụ tiếp cận thị trường 450 triệu dân của 27 quốc gia thành viên, đồng thời siết đầu tư, thu hẹp quyền tham gia các chương trình mua sắm công và giới hạn bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.
Đáp trả thương mại vẫn chưa phải là “lá bài” cứng rắn nhất mà EU có thể sử dụng nếu buộc phải đối đầu với Mỹ. Theo ông George Saravelos, Trưởng bộ phận nghiên cứu ngoại hối tại Deutsche Bank, Washington đang tồn tại một điểm yếu mang tính chiến lược. “Châu Âu không chỉ nắm quyền kiểm soát Greenland mà còn sở hữu khối lượng lớn trái phiếu kho bạc Mỹ”, ông chỉ ra.
Hiện EU là chủ nợ lớn nhất của nền kinh tế số một thế giới. Trong bối cảnh thâm hụt thương mại kéo dài, Mỹ phụ thuộc đáng kể vào dòng vốn từ bên ngoài. Song song đó, Bộ Tài chính Mỹ vẫn phải liên tục phát hành thêm nợ để bù đắp thâm hụt ngân sách, với phần lớn được bán cho các nhà đầu tư nước ngoài.
Tổng thể, các quốc gia châu Âu hiện nắm giữ khoảng 8.000 tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu của Mỹ, con số gần gấp đôi lượng sở hữu của toàn bộ phần còn lại của thế giới cộng lại. Trong bối cảnh nền tảng ổn định địa kinh tế của khối phương Tây đang đứng trước những rủi ro lớn, ông George Saravelo đặt câu hỏi vì sao châu Âu vẫn tiếp tục chấp nhận vai trò là chủ nợ lớn như vậy đối với Mỹ.
Thực tế cho thấy, vào mùa hè năm ngoái, khi ông Trump đưa ra cảnh báo áp thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ châu Âu, các quỹ hưu trí tại Đan Mạch đã tiên phong thu hẹp mức độ phụ thuộc vào USD và chuyển dòng vốn trở về trong nước, khởi nguồn cho xu hướng được gọi là “bán tài sản Mỹ” (sell America).
“Do mức độ nắm giữ USD tại châu Âu vẫn còn rất lớn, các diễn biến trong những ngày gần đây có thể tiếp tục đẩy nhanh quá trình điều chỉnh, giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng tiền này”, ông cho biết. Ông Saravelos cũng cho rằng EU đang sở hữu thêm lợi thế trước thềm bầu cử giữa kỳ của Mỹ, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump tập trung giải quyết bài toán chi phí sinh hoạt.
Trong trường hợp đó, những thay đổi trong dòng vốn từ EU có thể tác động đáng kể đến lợi suất trái phiếu kho bạc và lạm phát tại Mỹ. Hiện mức độ liên thông giữa thị trường tài chính châu Âu và Mỹ đã đạt ngưỡng cao kỷ lục. Theo ông George Saravelos, chính việc “vũ khí hóa” dòng vốn chứ không phải thương mại mới là yếu tố có khả năng gây biến động lớn nhất cho thị trường.
Cho đến thời điểm hiện tại, các nhà lãnh đạo châu Âu liên tục phát đi thông điệp cứng rắn rằng chủ quyền của Greenland là “giới hạn đỏ” không thể thương lượng, trong khi chính quyền Tổng thống Donald Trump vẫn giữ nguyên lập trường, không có dấu hiệu lùi bước.
Dù vậy, việc EU sẽ phản ứng đến đâu trên phương diện kinh tế vẫn đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng. Theo đánh giá của giới phân tích, các mức thuế mà Tổng thống Donald Trump đe dọa áp lên 8 quốc gia châu Âu mang nhiều ý nghĩa biểu tượng chính trị hơn là tác động kinh tế thực chất.
Ông Neil Shearing, Kinh tế trưởng của Capital Economics cho rằng việc áp thuế ở mức 10–25% chỉ tạo ra ảnh hưởng rất hạn chế đối với nền kinh tế hai bờ Đại Tây Dương. Theo tính toán của ông, GDP các quốc gia NATO có thể giảm từ 0,1–0,3 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tại Mỹ tăng thêm khoảng 0,1–0,2 điểm phần trăm. Cùng quan điểm, ING cho rằng nếu thuế tăng thêm 25%, GDP của châu Âu sẽ sụt giảm khoảng 0,2 điểm phần trăm.
Ông Neil Shearing nhấn mạnh tác động chính trị của các biện pháp này sẽ lớn hơn nhiều so với ảnh hưởng kinh tế. ING cũng cảnh báo rằng trong kịch bản leo thang thành một cuộc chiến thương mại toàn diện, cả EU và Mỹ đều sẽ là bên chịu thiệt. Bên cạnh đó, ngân hàng này lưu ý kinh nghiệm từ 12 tháng qua cho thấy không nên phản ứng thái quá, bởi không phải mọi tuyên bố cứng rắn hay gây chú ý đều được đưa vào thực tế.
