Elon Musk đang cân nhắc sáp nhập SpaceX và xAI thành công ty tư nhân lớn nhất thế giới, coi đây là bước đệm cho tham vọng mở rộng hoạt động liên sao. Tuy vậy, nhiều chuyên gia vẫn hoài nghi.
Đầu tháng 2, Elon Musk cho biết đã tiến hành hợp nhất hai công ty do ông sáng lập là SpaceX và xAI. Theo đó, doanh nghiệp phóng tên lửa với tham vọng chinh phục Mặt Trăng, sao Hỏa; dịch vụ Internet vệ tinh Starlink sở hữu khoảng 9.000 vệ tinh đang vận hành và tạo lợi nhuận; mạng xã hội X (trước đây là Twitter); cùng các trung tâm AI phát triển công cụ Grok sẽ cùng hoạt động trong một hệ thống chung.
Quyết định này cũng tạo ra công ty tư nhân có giá trị lớn nhất thế giới, ước tính khoảng 1.250 tỷ USD, theo Bloomberg. Mức này tương ứng với định giá trước đó của từng bên. Tháng 12/2025, SpaceX thông báo cho phép nhân viên bán cổ phần nội bộ dựa trên mức định giá 800 tỷ USD. Đến tháng 1, xAI cho biết đã huy động 20 tỷ USD, qua đó đưa mức định giá của công ty lên hơn 230 tỷ USD.
“SpaceX đã mua lại xAI để xây dựng hệ sinh thái đổi mới tích hợp theo chiều dọc tham vọng nhất trên (và ngoài) Trái Đất, kết hợp trí tuệ nhân tạo, tên lửa, Internet vệ tinh, kết nối trực tiếp tới thiết bị di động cùng nền tảng cung cấp thông tin thời gian thực và thúc đẩy tự do ngôn luận hàng đầu thế giới”, Elon Musk tuyên bố ngày 2/2.
Giải thích kỹ hơn về quyết định hợp nhất, tỷ phú Elon Musk cho biết ông đặt mục tiêu tận dụng công nghệ vũ trụ để đưa trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển lên một tầm cao mới. Theo ông, nhu cầu điện năng toàn cầu dành cho AI khó có thể được đáp ứng bằng các giải pháp đặt trên mặt đất, kể cả trong ngắn hạn, nếu không gây ảnh hưởng tới cộng đồng và môi trường.
Ông nhận định: “Theo ước tính của tôi, trong vòng hai đến ba năm tới, phương án rẻ nhất để tạo ra năng lực tính toán cho AI sẽ là triển khai ở ngoài không gian.”
Cụ thể, theo lập luận của ông, lợi thế của không gian nằm ở nguồn năng lượng mặt trời liên tục với cường độ cao hơn so với trên Trái Đất, đồng thời hoạt động trong môi trường có nhiệt độ tiệm cận mức không tuyệt đối. Gần đây, SpaceX đã đề xuất với Federal Communications Commission (FCC) về việc xin cấp phép phóng tới “một triệu” vệ tinh cho dự án được mô tả là “trung tâm dữ liệu quỹ đạo”.
Lưu lượng truy cập chatbot Grok của xAI vẫn tăng ổn định, nhưng mới chiếm khoảng 3,4% thị phần chatbot AI tạo sinh toàn cầu, theo số liệu đến tháng 1 của Similarweb. Con số này thấp hơn nhiều so với 64,5% của OpenAI với ChatGPT và 21,5% của Gemini thuộc Google. Vì vậy, theo ông, việc triển khai các hệ thống AI ngoài không gian là một hướng đi để xAI thu hẹp khoảng cách với OpenAI, Anthropic và Alphabet Inc..
Ngày 11/2, xAI công bố đợt tái tổ chức sau khi một số đồng sáng lập của công ty AI ba năm tuổi này rời đi, khiến hiện chỉ còn một nửa trong tổng số 12 đồng sáng lập tiếp tục ở lại. Trên nền tảng X, ông Elon Musk cho biết xAI cần được sắp xếp lại để hoạt động hiệu quả hơn. Ông nói thêm rằng khi quá trình này diễn ra, sẽ có những người phù hợp với giai đoạn khởi đầu nhưng không còn phù hợp ở giai đoạn phát triển tiếp theo.
Tại cuộc họp toàn công ty gần đây, Musk phác thảo kế hoạch xây dựng một doanh nghiệp AI toàn diện, cạnh tranh ở các lĩnh vực như mô hình ngôn ngữ lớn, hệ thống tạo ảnh và video, cũng như công cụ lập trình. Trong đó, mảng lập trình được xác định là ưu tiên.
Tỷ phú Elon Musk cho biết ông kỳ vọng Grok Code có thể đạt trình độ “hàng đầu thế giới” trong vòng hai đến ba tháng tới, trong bối cảnh OpenAI và Anthropic đều đang tăng cường đầu tư để đáp ứng nhu cầu cao trên thị trường. Ông cũng nhận định rằng có thể ngay vào cuối năm nay, công nghệ sẽ thay đổi đến mức con người thậm chí không cần tự viết mã, khi AI có khả năng trực tiếp tạo ra mã nhị phân.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, công ty được hợp nhất từ SpaceX và xAI đang đẩy mạnh tuyển dụng nhân tài. Musk nhấn mạnh họ tìm kiếm những người thông minh, xuất sắc và sẵn sàng làm việc với cường độ cao. Ông thừa nhận đây không phải môi trường dễ dàng, công việc rất áp lực, nhưng đổi lại là tham vọng chinh phục những mục tiêu mang tầm liên sao.
Kế hoạch dài hạn của Elon Musk là đưa các trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo với công suất ước tính khoảng 100–200 gigawatt mỗi năm. Các hệ thống này dự kiến vận hành ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và kết nối với nhau thông qua công nghệ truyền dẫn bằng laser. SpaceX cho biết đây sẽ là bước khởi đầu nhằm tiến tới khai thác năng lượng Mặt Trời ở quy mô lớn hơn để phục vụ các hoạt động công nghệ trong tương lai.
Tuy vậy, tham vọng và lập luận của Musk đối với công ty tư nhân lớn nhất thế giới vẫn vấp phải nhiều nghi ngại. Trang tin Electrek (Mỹ) cho rằng ý tưởng đặt hạ tầng AI trong không gian để mang lại lợi ích cho nhân loại mang màu sắc “chủ nghĩa tương lai kiểu Musk”. Theo quan điểm này, bản chất kế hoạch có thể được xem như một động thái nhằm “giải cứu” xAI.
Năm 2025, SpaceX đạt lợi nhuận khoảng 8 tỷ USD trên doanh thu xấp xỉ 16 tỷ USD. Trong khi đó, xAI lại đang chịu áp lực tài chính nặng nề khi phải chi tiêu khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng để duy trì và mở rộng hoạt động nhằm bắt kịp cuộc đua AI, theo Bloomberg. Electrek cho rằng động thái này cho thấy Elon Musk đang đứng ra “giải nguy” cho xAI – doanh nghiệp bị đánh giá đang chậm nhịp cả ở mảng nền tảng mạng xã hội lẫn lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Trước đây, vào năm 2016, Musk cũng từng hỗ trợ SolarCity khi để Tesla mua lại công ty năng lượng mặt trời do các anh em họ của ông sáng lập với giá 2,6 tỷ USD. Trong năm nay, SpaceX được cho là đang hướng tới kế hoạch huy động khoảng 50 tỷ USD vào tháng 6, trùng thời điểm sao Hỏa và sao Kim thẳng hàng và cũng là dịp sinh nhật của Musk. Nếu diễn ra, thương vụ này có thể trở thành đợt IPO lớn nhất lịch sử, vượt qua kỷ lục 29 tỷ USD mà Saudi Aramco xác lập năm 2019.
Tính đến nay, thương vụ được xem là tạo ra công ty tư nhân lớn nhất thế giới vẫn chưa tạo được sự phấn khích đáng kể từ phía các nhà đầu tư của SpaceX. Craig Moffett, chuyên gia phân tích tại Moffett Nathanson, đánh giá SpaceX có con đường lợi nhuận tương đối rõ ràng. Trong khi đó, ông cho rằng xAI là doanh nghiệp gia nhập thị trường muộn, đang phải cạnh tranh trong cuộc đua AI khốc liệt và liên tục tiêu tốn nguồn vốn lớn mà chưa thấy điểm dừng.
Ở góc nhìn khác, Dan Ives nhà phân tích thuộc Wedbush Securities cho rằng việc Elon Musk tái cấu trúc các công ty của mình dưới một mô hình holding để quản lý tập trung và hiệu quả hơn là điều dễ hiểu. Theo ông, mối liên hệ tài chính giữa các doanh nghiệp vốn đã chặt chẽ và phức tạp. Chẳng hạn, SpaceX từng rót 2 tỷ USD vào xAI trong năm 2025, và Tesla cũng cam kết đầu tư số tiền tương tự. Ngoài SpaceX (thành lập năm 2002) và xAI (ra đời giữa năm 2023), Musk hiện còn điều hành The Boring Company và Neuralink.
