Ngay sau khi có thông tin nâng hạng, các chỉ số đại diện thị trường thường đi lên, trong khi thanh khoản tạm thời suy giảm, rồi bật tăng mạnh trở lại sau khoảng 6 tháng đến 1 năm.
Theo đề án mới được Chính phủ phê duyệt, Việt Nam đặt mục tiêu sớm được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp theo chuẩn đánh giá của FTSE Russell ngay trong năm nay. Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết vào giữa tháng này, Việt Nam đã nỗ lực hoàn thiện các tiêu chí cần thiết để đáp ứng yêu cầu nâng hạng của FTSE. Kết quả đánh giá chính thức sẽ được tổ chức này công bố vào ngày 7/10 tới.
Theo đánh giá của nhiều nhóm phân tích trong nước, việc thị trường được nâng hạng sẽ trở thành động lực quan trọng giúp VN-Index duy trì xu hướng tăng trong những tháng cuối năm. Đồng thời, sự kiện này được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội thu hút mạnh mẽ dòng vốn ngoại vào thị trường chứng khoán Việt Nam.
Tuy nhiên, kinh nghiệm từ nhiều thị trường trên thế giới cho thấy sau khi được nâng hạng, diễn biến chỉ số và thanh khoản thường không đồng nhất, có thể tăng hoặc giảm. Do đó, việc nâng hạng không có nghĩa là thị trường sẽ bùng nổ ngay lập tức.
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) là một ví dụ điển hình, khi được MSCI công bố nâng hạng vào tháng 9/2010. Sau sự kiện này, chỉ số đại diện cho thị trường UAE tăng 4,6% trong tháng đầu tiên và tiếp tục cộng thêm 3,4% ở tháng kế tiếp. Tuy vậy, thanh khoản sụt giảm đã khiến đà tăng chững lại trong ba tháng sau đó. Giá trị giao dịch bình quân lao dốc liên tục và chỉ hồi phục mạnh mẽ trở lại sau khoảng nửa năm kể từ thời điểm công bố nâng hạng.
Tương tự, thị trường chứng khoán Qatar cũng ghi nhận tác động tích cực trong ngắn hạn sau khi được nâng hạng vào tháng 6/2013. Chỉ số Qatar Exchange tăng 1,83% trong tháng đầu tiên và tiếp tục cộng thêm 4,1% ở tháng kế tiếp. Sau nửa năm kể từ ngày công bố nâng hạng, chỉ số này đã tăng gần 12%. Ngược lại, thanh khoản lại đi xuống, duy trì ở mức thấp hơn so với thời điểm nâng hạng trong suốt 4 tháng, rồi dần cải thiện nhưng với tốc độ chậm.
Số liệu của Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho thấy các thị trường khác cũng có diễn biến tương đồng. Tại Arab Saudi, sau khi được FTSE nâng hạng vào tháng 3/2018, chỉ số đại diện tăng gần 5,7% trong quý đầu tiên. Sau một năm, mức tăng đạt 8,8% nhưng sau đó giảm sâu do khủng hoảng giá dầu và dịch Covid-19.
Tháng 9/2019, Romania được FTSE nâng hạng thị trường. Trong quý đầu tiên, chỉ số chứng khoán nước này tăng khoảng 3,3%. Sau đó, dịch bệnh khiến thị trường có lúc lao dốc tới 25%, nhưng nhanh chóng phục hồi và ghi nhận mức tăng 27,6% sau một năm kể từ khi quyết định có hiệu lực.
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam, việc nâng hạng thị trường thường giúp tạo ra hiệu ứng tích cực trong ngắn hạn. Dù vậy, diễn biến dài hạn còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, từ bối cảnh vĩ mô như chính trị, chính sách tiền tệ, dịch bệnh cho đến sức mạnh nội tại của thị trường.
Theo chuyên gia của BSC, các thị trường được FTSE hay MSCI nâng hạng thường ghi nhận điểm chung là thanh khoản sôi động hơn trong khoảng bốn tháng trước khi có thông báo chính thức. Trong tháng công bố kết quả, dòng vốn ngoại thường gia tăng mua ròng, nhưng sau đó xu hướng này dần thu hẹp lại hoặc thậm chí đảo chiều sang bán ròng.
Tuy vậy, các nhóm phân tích nhận định rằng trong trung và dài hạn, phần lớn những thị trường sau khi được nâng hạng đều ghi nhận sự bứt phá rõ rệt về giá trị giao dịch, chủ yếu nhờ sức hút mạnh mẽ từ dòng vốn ngoại.
Ông Trần Hoàng Sơn, Giám đốc chiến lược thị trường tại Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), cho biết lượng vốn ngoại chảy vào các thị trường này thường cao gấp 5–7 lần so với mức bình quân trước thời điểm nâng hạng.
Ông Trần Hoàng Sơn cho rằng khi quyết định nâng hạng có hiệu lực, Việt Nam có thể đón nhận dòng vốn ngoại từ 3–7 tỷ USD, trong khi chuyên gia của Chứng khoán Vietcap ước tính quy mô dòng vốn này vào khoảng 6–8 tỷ USD.
Theo đánh giá lạc quan hơn từ HSBC, việc FTSE nâng hạng có khả năng giúp Việt Nam thu hút tới 10,4 tỷ USD. Dù vậy, HSBC lưu ý rằng lượng vốn thực tế sẽ chỉ chảy vào từng bước và khiêm tốn hơn, do FTSE thường thông báo thay đổi phân loại thị trường trước khoảng nửa năm.
Để đạt được nâng hạng, Việt Nam cần đáp ứng đầy đủ 9 tiêu chí bắt buộc cùng với 2 tiêu chí tham khảo không bắt buộc. Việc đánh giá sẽ do tổ chức xếp hạng thị trường thực hiện, dựa trên trải nghiệm thực tế cũng như phản hồi tích cực từ các nhà đầu tư nước ngoài.
Một số nhóm phân tích ước tính có tới 90% khả năng Việt Nam sẽ được FTSE Russell công bố trở thành thị trường mới nổi ngay trong tháng 10. Ngược lại, một số ý kiến thận trọng hơn cho rằng xác suất này là 70% vào cuối năm nay, còn 30% sẽ rơi vào tháng 3/2026, trong trường hợp tổ chức xếp hạng cần thêm thời gian theo dõi về chênh lệch thời gian thanh toán, quy trình phân phối chứng khoán và cách xử lý các giao dịch thất bại.
