Dù khối ngoại đã rút ròng hơn 3 tỷ USD trong nửa đầu năm, nhiều chuyên gia cho rằng dòng vốn này có thể đảo chiều và quay lại thị trường từ tháng 9, khi chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng.
Theo số liệu từ Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng gần 80.000 tỷ đồng (tương đương khoảng 3 tỷ USD) trong 6 tháng đầu năm. Mức độ tham gia của khối ngoại cũng giảm rõ rệt khi tỷ trọng giao dịch chỉ còn 12,15% tổng giá trị thanh khoản của toàn thị trường.
Xu hướng bán ròng của khối ngoại kéo dài xuyên suốt 6 tháng đầu năm, dù cường độ không diễn ra đồng đều. Trao đổi với VnExpress, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc Cấp cao Nghiên cứu Chiến lược Thị trường tại Công ty Chứng khoán HSC, cho biết có hai giai đoạn dòng vốn ngoại rút mạnh nhất.
Đợt đầu tiên xuất hiện khi căng thẳng tại Trung Đông bùng phát, khiến áp lực lên tỷ giá trên thị trường tự do gia tăng mạnh vào đầu tháng 3 và kích hoạt làn sóng bán ròng. Đợt thứ hai diễn ra vào cuối tháng 5, khi lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều nền kinh tế phát triển tăng cao do lo ngại về lạm phát và nợ công, thúc đẩy nhà đầu tư nước ngoài đẩy nhanh quá trình rút vốn khỏi thị trường Việt Nam.
Theo đánh giá của chuyên gia HSC, cường độ bán ròng của khối ngoại thường gia tăng khi VN-Index bứt phá lên các vùng đỉnh mới. Mỗi nhịp tăng mạnh của chỉ số đều đi kèm áp lực chốt lời từ nhà đầu tư nước ngoài. Minh chứng là ngay sau khi VN-Index xác lập mức cao kỷ lục 1.927 điểm vào giữa tháng 5, khối ngoại đã có ba phiên liên tiếp bán ròng với giá trị vượt 1.000 tỷ đồng mỗi phiên.
Xét theo nhóm ngành, khối ngoại tập trung bán ròng mạnh nhất ở cổ phiếu ngân hàng, bất động sản và công nghệ, chiếm khoảng 97% tổng giá trị bán ròng trong nửa đầu năm. Đây đều là những lĩnh vực đang chịu tác động từ những thay đổi lớn của môi trường kinh doanh. Trong đó, nhóm ngân hàng và bất động sản chịu ảnh hưởng từ chính sách tiền tệ, mặt bằng lãi suất và tăng trưởng tín dụng, còn nhóm công nghệ, với FPT là cổ phiếu dẫn dắt, đối mặt áp lực thích ứng khi làn sóng AI đang nhanh chóng làm thay đổi nhu cầu cũng như mô hình phát triển của ngành phần mềm.
Chứng khoán Việt Nam đang chịu áp lực rút vốn thuộc nhóm lớn nhất Đông Nam Á, hiện tượng này không phải là vấn đề riêng của thị trường trong nước.
Lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ duy trì ở mức cao, trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) có thể tiếp tục theo đuổi chính sách tiền tệ thắt chặt nếu lạm phát vẫn kéo dài. Diễn biến này khiến dòng vốn quốc tế có xu hướng thu hẹp tỷ trọng tại các thị trường mới nổi và cận biên, đồng thời chuyển sang các tài sản an toàn hoặc thị trường phát triển. Là một thị trường có độ mở lớn, chứng khoán Việt Nam thường nhạy cảm hơn trước xu hướng giảm khẩu vị rủi ro của giới đầu tư toàn cầu.
Các chuyên gia HSC cho rằng, sự thận trọng của nhà đầu tư nước ngoài hiện tại không phản ánh việc dòng vốn ngoại rời bỏ thị trường Việt Nam. Nhiều quỹ đầu tư vẫn đang quan sát và chờ đợi, trong bối cảnh triển vọng nâng hạng thị trường tiếp tục là yếu tố hỗ trợ quan trọng về trung hạn. Dù vậy, trước thời điểm FTSE Russell dự kiến nâng hạng Việt Nam vào ngày 21/9/2026, khối ngoại được dự báo vẫn duy trì xu hướng bán ròng và chưa có nhiều khả năng đảo chiều sang mua ròng.
Dù theo lý thuyết, việc FTSE Russell công bố lộ trình nâng hạng thường tạo động lực để các quỹ đầu tư chủ động (active funds) giải ngân sớm, đón đầu dòng vốn từ các quỹ đầu tư thụ động (passive funds) trước thời điểm nâng hạng chính thức, nhưng bối cảnh hiện nay lại có nhiều khác biệt. Môi trường vĩ mô toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, khiến dòng vốn quốc tế ưu tiên các tài sản mang tính phòng thủ và thu hẹp phân bổ vào các thị trường mới nổi, cận biên, bao gồm cả Việt Nam trong giai đoạn chuẩn bị nâng hạng.
Theo ông Dũng, trước thời điểm Việt Nam chính thức được nâng hạng, dòng vốn ngoại, đặc biệt là từ các quỹ đầu tư chủ động, khó có khả năng quay trở lại mạnh. Trong bối cảnh tâm lý “risk-off” vẫn chi phối thị trường, nhà đầu tư nước ngoài nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì sự thận trọng và bán ròng, dù cường độ có thể thay đổi theo từng giai đoạn.
Trong khi đó, SSI kỳ vọng triển vọng sẽ tích cực hơn sau khi FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam. Theo ước tính của công ty này, các quỹ đầu tư thụ động có thể giải ngân khoảng 1,4 tỷ USD trong bốn đợt từ năm 2026 đến 2027. Quy mô dòng vốn dự kiến này tương đương khoảng một nửa giá trị bán ròng của khối ngoại trong 6 tháng đầu năm, qua đó được kỳ vọng sẽ góp phần giảm đáng kể áp lực rút vốn khỏi thị trường.
Trong thời gian chờ FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, lực cầu từ nhà đầu tư trong nước, đặc biệt thông qua nguồn vốn vay ký quỹ (margin), đang đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ lượng cổ phiếu mà khối ngoại bán ra. Theo phân tích của Công ty Chứng khoán SSI, dư nợ margin đã tăng khoảng 241.000 tỷ đồng kể từ năm 2023 đến nay, tương đương gần 98% tổng giá trị bán ròng lũy kế của nhà đầu tư nước ngoài trong cùng giai đoạn.
SSI cũng lưu ý rằng việc đòn bẩy tài chính được sử dụng ở mức cao khiến thị trường trở nên nhạy cảm hơn với các biến động về thanh khoản. Nếu xu hướng bán ròng của khối ngoại tiếp tục kéo dài, nguy cơ xuất hiện các cú sốc thanh khoản và biến động mạnh trên thị trường sẽ gia tăng.
Theo nhóm phân tích, thị trường vẫn duy trì xu hướng đi lên nhờ nền tảng cơ bản tích cực. Tuy nhiên, việc khối ngoại tiếp tục rút vốn đang tạo thêm áp lực, khiến VN-Index gặp nhiều trở ngại hơn khi tiến sát các vùng đỉnh. Khả năng chỉ số chinh phục các mốc cao mới sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến của môi trường tiền tệ trong nước cũng như sự quay trở lại của dòng vốn quốc tế.
Về dài hạn, áp lực bán ròng của khối ngoại có thể dần hạ nhiệt. Sau giai đoạn bán ròng kéo dài từ năm 2022 đến nay, tỷ lệ sở hữu nước ngoài trên thị trường chứng khoán đã giảm xuống mức thấp mới, dưới 14%, bao gồm cả phần nắm giữ của cổ đông chiến lược ngoại. Diễn biến này cho thấy dư địa để nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục bán ra không còn lớn như trước.
Sau khi vượt qua “bài kiểm tra” của FTSE Russell, thị trường đang kỳ vọng chứng khoán Việt Nam sẽ tiến tới những cột mốc cao hơn, qua đó tạo động lực để dòng vốn ngoại quay trở lại một cách bền vững. Phát biểu tại một hội nghị diễn ra vào cuối tháng 6, ông Micheal Kokalari, chuyên gia kinh tế của Quỹ đầu tư VinaCapital, nhận định Việt Nam ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư quốc tế. Theo ông, để thu hút mạnh hơn nguồn vốn ngoại, Việt Nam cần sớm hoàn tất mục tiêu được MSCI nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi.
“Hiện có nhiều quỹ đầu tư quốc tế với quy mô tài sản lên tới hàng trăm tỷ USD đang theo dõi chặt chẽ thị trường Việt Nam. Khi các điều kiện cần thiết được hoàn tất và Việt Nam chính thức được MSCI nâng hạng, thị trường sẽ có cơ hội đón nhận một lượng vốn ngoại rất lớn”, ông Kokalari nói.
