Do sợ ngại các biện pháp trả đũa từ Nga cũng như những rủi ro pháp lý phát sinh, Bỉ kiên quyết không ủng hộ kế hoạch sử dụng tài sản của Moskva nhằm viện trợ cho Kiev theo đề xuất của Liên minh châu Âu.
Trong tuần qua, nỗ lực của các nhà lãnh đạo châu Âu nhằm tìm cách giải phóng khoảng 246 tỷ USD tài sản Nga đang bị phong tỏa để hỗ trợ Ukraine đã tạo ra sức ép lớn đối với ít nhất một quốc gia thành viên EU.
“Ai có thể tin rằng Tổng thống Vladimir Putin sẽ thản nhiên chấp nhận việc tài sản của Nga bị tịch thu? Moskva đã khẳng định rõ, nếu điều đó xảy ra, Bỉ và cá nhân tôi sẽ phải gánh chịu những hệ quả lâu dài. Nghe có vẻ như một viễn cảnh kéo dài rất nhiều năm”, Thủ tướng Bỉ Bart De Wever chia sẻ với báo chí.
Trước khi lên cầm quyền vào tháng 2, ông De Wever một chính trị gia mang khuynh hướng dân tộc chủ nghĩa chưa phải là cái tên quá được chú ý. Song hiện nay, Thủ tướng Bỉ đang ở vào thế “đầu sóng ngọn gió” khi chịu sức ép từ Nga, nhằm buộc Liên minh châu Âu (EU) từ bỏ kế hoạch chuyển đổi các tài sản bị đóng băng của Moskva thành nguồn vốn cho Ukraine.
Theo đánh giá của các quan chức khu vực, việc thông qua kế hoạch này là bước đi then chốt, không chỉ để duy trì khả năng phòng thủ của Ukraine trong cuộc chiến, mà còn nhằm bảo đảm vai trò và ảnh hưởng của châu Âu trong các quyết định ở tầm toàn cầu.
“Đừng tự đánh lừa chính mình. Nếu chúng ta không đạt được kết quả, năng lực hành động của EU sẽ bị tổn hại nghiêm trọng trong nhiều năm, thậm chí còn lâu hơn,” Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhấn mạnh. “Khi đó, thế giới sẽ thấy rằng tại thời điểm mang tính bước ngoặt này, châu Âu không đủ đoàn kết và quyết đoán để bảo vệ trật tự chính trị của chính mình ngay trên lục địa châu Âu.”
Những ý kiến khác còn thể hiện lập trường gay gắt hơn. Nathalie Tocci, người đứng đầu Viện Quan hệ Quốc tế Italy, cho rằng nếu nỗ lực này thất bại, “điều đó sẽ đồng nghĩa với việc chúng ta không còn đủ nguồn lực để duy trì hỗ trợ kinh tế và quân sự cho Ukraine trong năm 2026 và cả giai đoạn sau đó.”
“Về thực chất, kịch bản đó sẽ khiến Ukraine buộc phải đầu hàng và đồng thời mở đường cho nguy cơ xung đột lan rộng sang các quốc gia châu Âu khác,” bà cảnh báo.
Trước đây, Liên minh châu Âu từng thận trọng trước phương án sử dụng nguồn dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương Nga đang bị đóng băng tại Bỉ theo các lệnh trừng phạt của phương Tây, do lo ngại những hệ lụy pháp lý và tài chính khi tạo ra tiền lệ tịch thu tài sản quốc gia.
Tuy vậy, khi chính quyền Tổng thống Donald Trump đã chấm dứt viện trợ tài chính cho Ukraine và áp lực kinh tế ngày một gia tăng đối với châu Âu, phương án dùng nguồn tiền này làm tài sản bảo đảm cho các khoản vay dành cho Ukraine đang được xem là ngày càng cấp bách.
Tin rằng sự ủng hộ của châu Âu đối với Ukraine sẽ dần suy giảm, Nga được cho là đã chuyển sang một chiến lược gây sức ép trên nhiều mặt, trong đó cảnh báo sẵn sàng theo đuổi các vụ kiện kéo dài “hàng thập kỷ” nếu tài sản của mình bị tịch thu, đồng thời tuyên bố sẽ có phản ứng cứng rắn nếu Brussels tiến hành những gì Moskva coi là “hành động thù địch”.
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga Dmitry Medvedev còn đưa ra phát ngôn đe dọa rằng Bỉ có thể “biến mất” trong trường hợp Nga thử nghiệm thiết bị lặn không người lái Poseidon, loại vũ khí được cho là có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.
Thời gian qua, nhiều vụ xâm nhập không phận bằng máy bay không người lái chưa rõ nguồn gốc đã khiến hoạt động tại hàng loạt sân bay ở châu Âu bị gián đoạn. Các cơ quan chức năng địa phương cho rằng đây là một phần trong chiến dịch gây bất ổn của Nga, dù Moskva kiên quyết phủ nhận liên quan.
“Nga đang dò xét phản ứng của chúng ta trong ‘vùng xám’ bằng những biện pháp nằm dưới ngưỡng xung đột trực tiếp”, ông Blaise Metreweli, Giám đốc cơ quan tình báo MI6 của Anh, nhận định, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc châu Âu phải hiểu rõ các nỗ lực này từ phía Moskva.
Vấn đề xử lý khối tài sản của Nga đang bị phong tỏa cũng được đưa vào kế hoạch hòa bình 28 điểm do Mỹ đề xuất sau các cuộc trao đổi với Moskva. Theo đề xuất này, khoảng 100 tỷ USD tài sản Nga sẽ được sử dụng cho các hoạt động tái thiết và đầu tư tại Ukraine do Washington dẫn dắt, trong khi phần còn lại được chuyển vào một quỹ đầu tư chung giữa Mỹ và Nga.
Theo các quan chức châu Âu, kể từ thời điểm đó, Thủ tướng De Wever cùng nhiều lãnh đạo khác trong khu vực đã liên tục chịu sức ép từ phía chính quyền Mỹ.
“Nga không chỉ gia tăng sức ép mà còn tìm cách khiến Nhà Trắng tin rằng họ có thể tiếp cận được khối tài sản này”, một cựu giám đốc ngân hàng phương Tây từng làm việc tại Moskva cho biết. “Họ tin rằng có thể thuyết phục Mỹ hỗ trợ lấy lại tài sản từ châu Âu bằng cách chia cho Washington một phần”.
Theo hai nguồn tin nắm rõ tình hình, phía châu Âu đã nhận được những tín hiệu rõ ràng rằng chính quyền Mỹ muốn tận dụng số tài sản này cho một thỏa thuận dàn xếp, qua đó làm gia tăng nguy cơ nảy sinh căng thẳng giữa Washington và EU.
“Trước đây đã có rất nhiều tranh cãi xoay quanh việc tịch thu tài sản có nên hay không, nhưng hiện tại câu hỏi đặt ra là nếu EU không hành động thì Mỹ sẽ làm”, bà Agathe Demarais, chuyên gia thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, nhận định. “Do đó, vấn đề không còn nằm ở chỗ có tịch thu hay không, mà là ai sẽ là bên thực hiện, và theo tôi, điều này đang làm thay đổi hoàn toàn trọng tâm của cuộc tranh luận”.
Theo các phân tích, Moskva đang tìm cách khai thác những rạn nứt sẵn có trong nội bộ Liên minh châu Âu, tập trung vào những nhà lãnh đạo như Thủ tướng De Wever những người còn dè dặt với ý tưởng tịch thu tài sản hoặc chịu ảnh hưởng của xu hướng dân túy. Gần đây, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni, đồng minh của Tổng thống Trump, cùng Bulgaria, Cộng hòa Czech và Malta đã bày tỏ sự do dự đối với kế hoạch này, trong khi Hungary và Slovakia, những quốc gia có quan hệ thân cận với Nga, đã công khai phản đối.
Đến thời điểm hiện tại, Thủ tướng De Wever vẫn giữ quan điểm cứng rắn và tiếp tục bác bỏ kế hoạch này. Trả lời phỏng vấn tờ La Libre của Bỉ, ông cho rằng việc tin Nga có thể thất bại tại Ukraine là một suy nghĩ “hoàn toàn phi thực tế”.
Ông đồng thời lên án mọi nỗ lực sử dụng tài sản của Nga, cho rằng đó chẳng khác nào hành vi chiếm đoạt, với cách diễn đạt trùng lặp quan điểm từ Điện Kremlin. Theo Thủ tướng Bỉ, việc tước đoạt các tài sản bị phong tỏa của một quốc gia khác, đặc biệt là nguồn quỹ tài sản quốc gia, là điều chưa từng xuất hiện trong tiền lệ quốc tế.
Bỉ lâu nay luôn đòi hỏi các bảo đảm cụ thể rằng nếu phát sinh tranh chấp pháp lý, các nước EU lân cận sẽ cùng chia sẻ rủi ro, đồng thời những quốc gia khác cũng phải cam kết xử lý phần tài sản Nga đang bị phong tỏa trên lãnh thổ của mình.
Thủ tướng De Wever dứt khoát bác bỏ quan điểm cho rằng ông đang đồng thuận với lập trường của Nga, khẳng định EU đã bắt đầu triển khai các biện pháp đáp ứng điều kiện mà Bỉ đưa ra, qua đó mở ra dư địa cho các cuộc thương lượng tiếp theo.
Việc ông tỏ ra dè dặt với kế hoạch của EU đã nhận được sự ủng hộ từ dư luận trong nước, khi các cuộc thăm dò cho thấy đa số người dân Bỉ không đồng tình với việc sử dụng tài sản Nga bị đóng băng.
Là một chính trị gia mang màu sắc dân túy, Thủ tướng De Wever từng lên tiếng hậu thuẫn các phong trào ly khai tại châu Âu. Đảng Liên minh Flanders Mới do ông lãnh đạo từ năm 2004 đã đề xuất biến Bỉ thành một nhà nước liên bang, đồng thời vận động cho khả năng tách vùng Flanders ở miền bắc khỏi quốc gia này.
Hiện nay, ông vẫn được xem là một nhân vật khó đoán trên chính trường châu Âu. “De Wever trước nay chủ yếu hoạt động ở cấp độ địa phương. Đây là lần đầu tiên ông phải đưa ra quyết định trong bối cảnh đối đầu đồng thời với Nga và Mỹ”, một cựu quan chức châu Âu từng công tác tại Bỉ cho biết.
Trong những tuần gần đây, Ủy ban châu Âu (EC) đã nỗ lực trấn an Thủ tướng De Wever rằng Bỉ sẽ không phải đơn phương gánh chịu bất kỳ vụ kiện hay biện pháp trả đũa nào từ Moskva.
Theo hai nhà ngoại giao EU, giới chức Bỉ từng bày tỏ sự không hài lòng với cách tiếp cận ban đầu của Ủy ban châu Âu, khi cho rằng EC mặc nhiên coi Bỉ sẽ chấp thuận phương án của khối mà chưa thực sự tìm cách giải tỏa những lo ngại mà Brussels nêu ra.
Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prévot cũng công khai nói về sự thất vọng trước truyền thông trong bối cảnh căng thẳng leo thang những tuần gần đây. Ông cho biết các quan ngại của Bỉ không được lắng nghe và bị xem nhẹ, đồng thời nhấn mạnh rằng nước này chỉ muốn tránh những hệ quả nghiêm trọng có thể xảy ra đối với một quốc gia thành viên bị yêu cầu thể hiện tinh thần đoàn kết nhưng lại không nhận được sự đáp lại tương tự.
Dù phản đối kế hoạch, Bỉ vẫn nằm trong nhóm 25 quốc gia thành viên EU đạt được thỏa thuận vào tuần trước về một bước đi then chốt, gồm việc đóng băng tài sản Nga không thời hạn và chấm dứt cơ chế bỏ phiếu nhất trí 6 tháng một lần, qua đó làm suy giảm quyền phủ quyết của Hungary.
Tại hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra ngày 18/12, các nước không thể thống nhất về phương án chuyển tài sản Nga cho Ukraine, do Bỉ yêu cầu phải có bảo đảm rõ ràng về việc chia sẻ trách nhiệm pháp lý giữa các thành viên trong trường hợp Nga khởi kiện. Những quốc gia khác cho rằng yêu cầu này vượt quá mức họ sẵn sàng chấp nhận.
Do đó, kế hoạch sử dụng tài sản Nga tạm thời được đưa vào trạng thái chờ. Thay thế cho phương án này, các nhà lãnh đạo EU đã thống nhất cho Ukraine vay 90 tỷ euro (hơn 105 tỷ USD) trong hai năm tới, với nguồn bảo đảm từ ngân sách chung của liên minh.
Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas gần đây nhấn mạnh rằng, dù quyết định chuyển tài sản Nga cho Ukraine có thể được thông qua bằng hình thức bỏ phiếu đa số để vượt qua sự phản đối của Bỉ, việc đạt được sự đồng thuận từ nước này vẫn hết sức quan trọng.
“Nếu thiếu Bỉ, mọi việc sẽ trở nên phức tạp hơn nhiều, bởi họ đang giữ phần lớn số tài sản và cần tham gia vào toàn bộ quá trình mà chúng ta triển khai,” bà Kallas cho biết.
