Tòa án Tối cao Mỹ đã chấp thuận xem xét vụ việc liên quan đến tính hợp pháp của các mức thuế nhập khẩu do Tổng thống Donald Trump ban hành trong thời gian trước đây.
Ngày 9/9, Tòa án Tối cao đã chấp nhận đơn kháng cáo do Bộ Tư pháp Mỹ đệ trình liên quan đến phán quyết trước đó của Tòa phúc thẩm liên bang khu vực Washington. Theo đó, cơ quan này sẽ xem xét tính hợp pháp của các chính sách thuế nhập khẩu được Tổng thống Mỹ Donald Trump ban hành trong nhiệm kỳ. Trước đó một tuần, chính phủ Mỹ đã kêu gọi tòa sớm đưa ra quyết định.
Tòa án Tối cao đã đưa vụ kiện vào diện xem xét khẩn cấp, với phiên tranh luận đầu tiên giữa các bên dự kiến diễn ra trong tuần đầu tháng 11.
Trước đó, ngày 29/8, Tòa Phúc thẩm Liên bang khu vực Washington phán quyết rằng các mức thuế nhập khẩu do ông Trump áp dụng dựa trên Đạo luật Quyền Kinh tế Khẩn cấp (IEEPA) là không hợp pháp. Tuy vậy, tòa vẫn cho phép các mức thuế này được duy trì đến ngày 14/10, tạo điều kiện để chính quyền Trump kháng cáo lên Tòa án Tối cao.
Vào tháng 5, Tòa án Thương mại Quốc tế (CIT) ở Manhattan cũng đưa ra phán quyết tương tự. Quyết định này xuất phát từ hai vụ kiện: một do năm doanh nghiệp nhập khẩu nhỏ khởi xướng và một do 12 bang của Mỹ đệ trình, bao gồm Arizona, Colorado, Connecticut, Delaware, Illinois, Maine, Minnesota, Nevada, New Mexico, New York, Oregon và Vermont.
Tòa án Tối cao Mỹ cũng đồng ý thụ lý một vụ kiện khác do công ty đồ chơi gia đình Learning Resources đệ trình, liên quan đến các mức thuế nhập khẩu dưới thời ông Trump.
Đạo luật Quyền Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) được Quốc hội Mỹ thông qua năm 1977, dưới thời Tổng thống Jimmy Carter. Văn bản này trao cho tổng thống thẩm quyền điều tiết thương mại khi ban bố tình trạng khẩn cấp để đối phó với “bất kỳ mối đe dọa bất thường nào đến an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại hoặc kinh tế Mỹ có nguồn gốc toàn bộ hoặc chủ yếu từ bên ngoài”. Theo quy định, tổng thống có thể “ngăn chặn giao dịch, phong tỏa tài sản để xử lý nguy cơ” và phải báo cáo cho Quốc hội mỗi 6 tháng. Trong trường hợp Mỹ bị tấn công, tổng thống còn được quyền tịch thu tài sản của quốc gia, tổ chức hay cá nhân bị cho là có liên quan hoặc hỗ trợ cuộc tấn công đó.
Ông Trump là vị tổng thống đầu tiên vận dụng IEEPA để áp thuế, viện dẫn lý do Mỹ rơi vào tình trạng thâm hụt thương mại, suy yếu năng lực sản xuất và cần ngăn chặn dòng ma túy xuyên biên giới. Tháng 4 vừa qua, ông đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia, cho rằng nước Mỹ liên tục nhập siêu trong nhiều thập kỷ.
Trong nhiệm kỳ này, thuế nhập khẩu trở thành công cụ trọng tâm trong chính sách của ông Trump. Đến nay, ông đã áp thuế từ 10% đến 50% đối với hầu hết các đối tác thương mại. Bên cạnh đó, Tổng thống Mỹ còn áp dụng thuế riêng cho một số mặt hàng như thép, nhôm, ôtô và linh kiện ôtô. Ông cho biết mục tiêu là tái cân bằng thương mại toàn cầu, thu hẹp thâm hụt của Mỹ và tạo sức ép buộc các đối tác phải nhượng bộ trên bàn đàm phán.
Người phát ngôn Nhà Trắng, ông Kush Desai, khẳng định: “Trên thực tế, Tổng thống Trump đã thực hiện đúng luật khi sử dụng IEEPA để áp thuế nhằm ứng phó tình trạng khẩn cấp quốc gia và bảo vệ an ninh cũng như kinh tế Mỹ. Chúng tôi tin tưởng sẽ giành thắng lợi cuối cùng tại Tòa án Tối cao.”
Luật sư Jeffrey Schwab của tổ chức Liberty Justice Center, đại diện cho các doanh nghiệp nhỏ đệ đơn kiện, cho rằng Tòa án Tối cao sẽ xác định tổng thống không thể tự ý áp thuế theo IEEPA.“Hiến pháp quy định quyền đánh thuế thuộc về Quốc hội, không phải tổng thống.” Ông nói.
Vài ngày trước, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo rằng nếu thua kiện, Washington sẽ phải hoàn trả một khoản tiền khổng lồ. Ông cho biết: “Tổng số thuế nhập khẩu dự kiến thu được vào khoảng 750 đến 1.000 tỷ USD cho tới tháng 6/2026, thời điểm Tòa án đưa ra phán quyết. Khi đó, việc hoàn trả sẽ gây ra những xáo trộn nghiêm trọng.”
