Cuộc gặp thượng đỉnh tại Bắc Kinh phản ánh cách tiếp cận thực dụng của ông Trump và ông Tập, khi cả hai đều nhận thức rằng Mỹ và Trung Quốc cần kiểm soát cạnh tranh để ngăn nguy cơ căng thẳng leo thang ngoài tầm kiểm soát.
Từ những tuyên bố về việc sáp nhập Greenland và Canada, áp thuế lên hàng loạt quốc gia, triển khai chiến dịch nhằm vào Venezuela cho đến phát động xung đột với Iran, Tổng thống Donald Trump liên tục thể hiện hình ảnh một nhà lãnh đạo khó đoán và sẵn sàng đưa ra các quyết định mạnh tay, táo bạo.
Tuy nhiên, trong cuộc hội đàm với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh hồi tuần trước, Tổng thống Donald Trump lại thể hiện một hình ảnh khá khác biệt so với thường thấy. Ông cho thấy thái độ tôn trọng, đôi lúc mang tính nhún nhường và liên tục đề cao mối quan hệ cá nhân giữa hai bên. Trái lại, ông Tập vẫn duy trì phong thái điềm đạm, chuẩn mực và không quá cởi mở, theo đánh giá của Fareed Zakaria.
Theo Fareed Zakaria, những gì Tổng thống Donald Trump thể hiện trong chuyến thăm Trung Quốc kéo dài ba ngày phản ánh sự nhạy bén về chiến lược cùng cách tiếp cận thực dụng trong việc xử lý quan hệ giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.
Là một chính trị gia đề cao quyền lực và nhiều lần nhắc đến “nghệ thuật đàm phán” của mình, Tổng thống Donald Trump thường tìm cách dò xét, nhận diện điểm yếu của đối phương để khai thác tối đa lợi thế. Vì vậy, ông không ngần ngại công khai phê phán các đồng minh châu Âu, cho rằng nhiều quốc gia đã phụ thuộc quá lớn vào sự bảo trợ an ninh và tài chính từ Mỹ.
trong tay tiềm lực rất lớn về kinh tế, công nghệ, công nghiệp lẫn quân sự và biết cách khai thác hiệu quả những lợi thế đó, theo nhận định của hai chuyên gia Thomas Kwan và Shawn Balakrishnan thuộc tổ chức tư vấn Penta Group có trụ sở tại Washington.
Cũng vì vậy, với tư duy thực dụng vốn có, ông Trump được cho là đã lựa chọn cách tiếp cận thận trọng và tính toán hơn, kết hợp giữa cạnh tranh và hợp tác trong một chiến lược mang màu sắc thực tế hơn, điều mà quan hệ Mỹ – Trung lúc này có thể đang rất cần.
Trung Quốc hiện là nền kinh tế lớn thứ hai toàn cầu, đồng thời giữ vai trò đối tác thương mại quan trọng với hơn 120 quốc gia. Bắc Kinh cũng vươn lên thành cường quốc công nghệ ở nhiều lĩnh vực như xe điện, pin, máy bay không người lái (UAV) và trí tuệ nhân tạo (AI). Quy mô sản xuất công nghiệp của nước này thậm chí vượt tổng sản lượng của Mỹ, Nhật Bản và Đức cộng lại.
Theo Zakaria, ông Trump hiểu rằng việc đẩy căng thẳng lên thành một cuộc đối đầu toàn diện với Trung Quốc sẽ không chỉ tác động đến hai nước mà còn có nguy cơ gây xáo trộn nghiêm trọng đối với toàn bộ nền kinh tế thế giới.
Theo Zakaria, nếu cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trên các mặt trận công nghệ, kinh tế và thương mại bùng phát mạnh hơn, người tiêu dùng Mỹ sẽ sớm phải đối mặt với áp lực lạm phát cùng những đứt gãy chuỗi cung ứng. Đây được xem là yếu tố có thể gây bất lợi cho đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ diễn ra vào tháng 11.
Ông cũng cảnh báo rằng doanh nghiệp Mỹ có thể đánh mất quyền tiếp cận thị trường Trung Quốc, trong khi các trường đại học Mỹ sẽ khó thu hút nguồn sinh viên quốc tế chất lượng cao. Theo Zakaria, điều đáng lo ngại không chỉ là thiệt hại kinh tế, mà còn là nguy cơ thế giới bị chia thành hai khối công nghệ và địa chính trị đối nghịch, khiến căng thẳng đối đầu ngày càng sâu sắc hơn.
Mỹ và Trung Quốc chắc chắn vẫn sẽ là những đối thủ cạnh tranh lớn của nhau, với cuộc đua trên các lĩnh vực kinh tế, quân sự và chiến lược được dự báo còn kéo dài trong nhiều thập kỷ tới. Tuy nhiên, theo Zakaria, cạnh tranh giữa hai siêu cường không đồng nghĩa với việc cắt đứt hoàn toàn quan hệ hay đối đầu toàn diện.
Trong bối cảnh AI, chiến tranh mạng và vũ khí hạt nhân ngày càng phát triển, việc duy trì các kênh liên lạc và hợp tác giữa các cường quốc trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Hai nước có thể tiếp tục cạnh tranh quyết liệt, nhưng vẫn cần duy trì đối thoại, thương mại và phối hợp ở những vấn đề mang tính toàn cầu như ổn định hạt nhân, an toàn AI, dịch bệnh hay khủng hoảng tài chính.
Theo William Yang, chuyên gia phân tích cấp cao về Đông Bắc Á tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế (ICG), việc hiểu rõ những thực tế hiện nay có thể khiến ông Trump lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt hơn trong quan hệ Mỹ – Trung. Theo đó, ông nhiều khả năng sẽ tách riêng từng lĩnh vực hợp tác và cạnh tranh, nhằm thúc đẩy các nội dung còn có thể phối hợp mà không để căng thẳng địa chính trị chi phối toàn bộ quan hệ song phương.
Ở phía Trung Quốc, Bắc Kinh cũng đang theo đuổi một cách tiếp cận mang tính thực dụng, theo nhận định của Chuchen Feng, đồng sáng lập công ty nghiên cứu Hutong Research có trụ sở tại Bắc Kinh. Dù vẫn tồn tại nhiều bất đồng với Washington, Trung Quốc được cho là đang ưu tiên thiết lập một “giới hạn an toàn” cho quan hệ hai nước, đồng thời xây dựng các cơ chế nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra những diễn biến bất ngờ hoặc leo thang vượt tầm kiểm soát.
Việc lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc cùng thống nhất hướng tới một mối quan hệ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” được xem là một phần trong nỗ lực đó. Joe Mazur, chuyên gia phân tích địa chính trị tại công ty tư vấn Trivium China có trụ sở ở Bắc Kinh, cho rằng cụm từ này mang ý nghĩa mới và phản ánh mong muốn của Bắc Kinh trong việc thiết lập thêm các cơ chế kiểm soát nhằm tạo giới hạn an toàn cho quan hệ Mỹ – Trung, cả trong cạnh tranh lẫn hợp tác.
Đài ABC của Australia cũng nhận thấy tín hiệu thay đổi đáng chú ý trong cách hai cường quốc tiếp cận quan hệ song phương. Thay vì rơi vào “bẫy Thucydides” – khái niệm mô tả nguy cơ xung đột giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một cường quốc thống trị – ABC cho rằng cả Tổng thống Trump lẫn Chủ tịch Tập Cận Bình đều hiểu rằng không bên nào đủ khả năng chịu đựng hậu quả nếu xảy ra một cuộc đối đầu trực diện giữa Mỹ và Trung Quốc.
Dù khả năng đạt được một thỏa thuận thương mại lớn hay ban hành tuyên bố chung là không cao trong bối cảnh hiện tại, cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập vẫn có thể tạo ra ảnh hưởng đáng kể nếu hai bên thiết lập được khuôn khổ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” cho quan hệ Mỹ – Trung.
Theo ABC nhận định thế giới có thể đang bước vào một trật tự mới, nơi Mỹ và Trung Quốc không còn được nhìn nhận đơn thuần là đối thủ hay đối tác theo cách truyền thống. Thay vào đó, hai siêu cường đang tồn tại trong một mối quan hệ phức tạp hơn: vừa cạnh tranh quyết liệt, vừa phụ thuộc sâu sắc vào nhau về kinh tế và cấu trúc toàn cầu, nên buộc phải lựa chọn kiểm soát căng thẳng thay vì để đối đầu vượt khỏi tầm kiểm soát.
Dù vậy, Myron Brilliant, cố vấn cấp cao tại DGA Group, cho rằng một chuyến thăm cấp cao khó có thể ngay lập tức xóa nhòa sự thiếu tin tưởng đã tồn tại nhiều thập kỷ giữa Washington và Bắc Kinh.
Ông cho rằng chuyến công du của Tổng thống Trump có ý nghĩa lớn khi lãnh đạo của hai nền kinh tế quyền lực nhất thế giới trực tiếp trao đổi về hàng loạt vấn đề quan trọng. Tuy nhiên, theo Brilliant, hiệu quả của hội nghị thượng đỉnh không nên chỉ được đánh giá qua vài ngày gặp gỡ, mà phải dựa trên khả năng duy trì đối thoại và cải thiện quan hệ song phương trong dài hạn.
Theo Myron Brilliant, với cách tiếp cận mang tính thực dụng của hai nhà lãnh đạo, Mỹ và Trung Quốc nhiều khả năng vẫn sẽ cạnh tranh quyết liệt trong các lĩnh vực như AI, công nghệ và cuộc đua mở rộng ảnh hưởng toàn cầu. Tuy nhiên, hai bên cũng sẽ cố gắng duy trì hợp tác ở một số lĩnh vực nhất định. Dù vậy, hiệu quả của những nỗ lực này cần thêm thời gian để kiểm chứng.
Ông cho rằng phải chờ thêm vài tháng hoặc thậm chí một năm sau cuộc gặp mới có thể đánh giá liệu Washington và Bắc Kinh có đạt được tiến triển thực chất hay không, cũng như liệu họ có thể xử lý được những bất đồng cốt lõi trong quan hệ song phương hay không.
