【12】Cặp tiền chính, cặp tiền phụ và cặp tiền ngoại lai trong Forex là gì?

Cặp tiền chính, cặp tiền phụ và cặp tiền ngoại lai là gì? Đây là một trong những kiến thức nền tảng mà bất kỳ ai khi bắt đầu tìm hiểu Forex cũng cần nắm rõ. Trong thị trường ngoại hối, không phải tất cả các cặp tiền đều có mức độ phổ biến, thanh khoản hay vai trò giống nhau. Có những cặp tiền được giao dịch liên tục với khối lượng rất lớn mỗi ngày, trong khi nhiều cặp tiền khác chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng giá trị giao dịch của thị trường.

Sự khác biệt đó hình thành nên cách phân loại các cặp tiền thành ba nhóm cơ bản gồm cặp tiền chính (Major Pairs), cặp tiền phụ (Minor Pairs hay Cross Pairs) và cặp tiền ngoại lai (Exotic Pairs). Đây là cách phân loại được sử dụng phổ biến trong thị trường Forex, giúp trader hiểu rõ vị trí của từng cặp tiền, mức độ phổ biến cũng như đặc điểm giao dịch của từng nhóm.

Việc nắm vững cách phân loại cặp tiền không nhằm xác định nhóm cặp tiền nào “tốt” hay “xấu”, mà giúp người học có cái nhìn tổng quan về cấu trúc của thị trường ngoại hối. Từ đó, bạn sẽ dễ dàng tiếp cận các kiến thức chuyên sâu hơn như vai trò của đồng USD, thanh khoản, spread, biến động giá và cách lựa chọn cặp tiền phù hợp trong quá trình học Forex.

1. Cơ sở phân loại cặp tiền trong Forex

Thị trường Forex là nơi diễn ra hoạt động mua bán và trao đổi giữa các đồng tiền của nhiều quốc gia trên thế giới. Do số lượng đồng tiền rất lớn nên không phải mọi cặp tiền đều được giao dịch với mức độ giống nhau. Có những cặp tiền xuất hiện trong phần lớn giao dịch toàn cầu, trong khi cũng có những cặp chỉ được giao dịch tại một số khu vực hoặc trong những điều kiện nhất định.

Để phản ánh đúng thực tế đó, thị trường Forex phân loại các cặp tiền thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên mức độ phổ biến, khối lượng giao dịch, thanh khoản và vai trò của các đồng tiền trong hệ thống tài chính quốc tế. Đây là cách phân loại được sử dụng thống nhất trong hầu hết tài liệu đào tạo Forex cũng như trên các nền tảng giao dịch hiện nay.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất là khối lượng giao dịch. Những cặp tiền được mua bán với khối lượng lớn mỗi ngày thường thu hút nhiều ngân hàng, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư, doanh nghiệp và trader cá nhân tham gia. Nhờ đó, các cặp tiền này luôn có tính thanh khoản cao và đóng vai trò quan trọng trong dòng chảy của thị trường ngoại hối.

Bên cạnh đó, thanh khoản cũng là tiêu chí không thể bỏ qua. Một cặp tiền có thanh khoản cao thường dễ dàng được mua hoặc bán với khối lượng lớn mà không làm giá biến động quá mạnh. Ngược lại, những cặp tiền có ít người giao dịch thường có thanh khoản thấp hơn và chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn khi xuất hiện các lệnh giao dịch lớn.

Ngoài ra, vai trò của từng đồng tiền trong nền kinh tế toàn cầu cũng ảnh hưởng trực tiếp đến cách phân loại. Những đồng tiền của các nền kinh tế phát triển như đô la Mỹ (USD), euro (EUR), yên Nhật (JPY), bảng Anh (GBP), đô la Úc (AUD), đô la Canada (CAD), franc Thụy Sĩ (CHF) hay đô la New Zealand (NZD) thường xuất hiện trong các nhóm cặp tiền được giao dịch nhiều nhất.

Từ những tiêu chí trên, thị trường Forex chia các cặp tiền thành ba nhóm chính:

• Cặp tiền chính (Major Pairs): gồm các cặp tiền có đồng USD và được giao dịch nhiều nhất trên thị trường.
• Cặp tiền phụ (Minor Pairs hoặc Cross Pairs): gồm các cặp tiền không chứa USD nhưng vẫn được tạo thành từ các đồng tiền mạnh.
• Cặp tiền ngoại lai (Exotic Pairs): gồm một đồng tiền mạnh kết hợp với đồng tiền của nền kinh tế mới nổi hoặc có quy mô nhỏ hơn.

Việc hiểu rõ cách phân loại này sẽ giúp trader dễ dàng hình dung cấu trúc của thị trường Forex, đồng thời tạo nền tảng để tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm của từng nhóm cặp tiền trong các phần tiếp theo.

2. Cặp tiền chính là gì?

Cặp tiền chính (Major Pairs) là nhóm cặp tiền được giao dịch nhiều nhất trên thị trường Forex. Điểm đặc trưng của nhóm này là đều có sự xuất hiện của đồng đô la Mỹ (USD) và đồng tiền còn lại thuộc các nền kinh tế phát triển hàng đầu thế giới.

Sở dĩ các cặp tiền này được gọi là “chính” vì chúng chiếm phần lớn tổng khối lượng giao dịch trên thị trường ngoại hối toàn cầu. Hầu hết các ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại, quỹ đầu tư, doanh nghiệp đa quốc gia và trader cá nhân đều tham gia giao dịch nhóm cặp tiền này mỗi ngày. Chính lượng giao dịch rất lớn đã giúp cặp tiền chính trở thành trung tâm của thị trường Forex.

Đồng USD xuất hiện trong tất cả các cặp tiền chính không phải ngẫu nhiên. Với vai trò là đồng tiền dự trữ quốc tế lớn nhất và được sử dụng rộng rãi trong thương mại, đầu tư cũng như thanh toán xuyên biên giới, USD luôn là đồng tiền được trao đổi nhiều nhất trên thị trường ngoại hối. Vì vậy, phần lớn các giao dịch Forex đều có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đồng tiền này.

Ngoài khối lượng giao dịch lớn, cặp tiền chính còn có tính thanh khoản cao, nghĩa là luôn có nhiều người sẵn sàng mua và bán ở mọi thời điểm thị trường hoạt động. Nhờ đó, việc khớp lệnh thường diễn ra nhanh chóng và giá ít bị ảnh hưởng bởi các giao dịch đơn lẻ có quy mô lớn.

Một đặc điểm khác của cặp tiền chính là mức chênh lệch giá (spread) thường thấp hơn so với nhiều nhóm cặp tiền khác. Điều này xuất phát từ sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp thanh khoản và khối lượng giao dịch rất lớn trên thị trường. Mặc dù trader chưa cần đi sâu vào khái niệm spread ở giai đoạn này, nhưng đây là một trong những đặc điểm giúp cặp tiền chính được nhiều người lựa chọn khi bắt đầu tìm hiểu Forex.

Các cặp tiền chính phổ biến

Mặc dù trên thị trường có rất nhiều cặp tiền khác nhau, nhóm cặp tiền chính thường bao gồm bảy cặp tiền được giao dịch phổ biến nhất dưới đây.

Đặc điểm của cặp tiền chính

So với các nhóm cặp tiền khác, cặp tiền chính có một số đặc điểm nổi bật:

• Đều có sự tham gia của đồng USD.
• Được giao dịch với khối lượng lớn nhất trên thị trường Forex.
• Có tính thanh khoản rất cao và xuất hiện trong hầu hết các phiên giao dịch.
• Thường có mức chênh lệch giá thấp hơn so với nhiều cặp tiền khác.
• Phản ánh trực tiếp diễn biến của các nền kinh tế lớn trên thế giới.
• Được sử dụng phổ biến trong phân tích, nghiên cứu và đào tạo về Forex.

Có thể xem cặp tiền chính là “trung tâm” của thị trường Forex, nơi tập trung phần lớn dòng vốn và hoạt động giao dịch toàn cầu. Chính vì vậy, đây cũng là nhóm cặp tiền mà hầu hết trader sẽ tiếp xúc đầu tiên khi bắt đầu tìm hiểu về thị trường ngoại hối.

3. Cặp tiền phụ là gì?

Cặp tiền phụ (Minor Pairs) là nhóm cặp tiền không chứa đồng đô la Mỹ (USD) nhưng vẫn được hình thành từ các đồng tiền mạnh của những nền kinh tế phát triển. Trong nhiều tài liệu quốc tế, nhóm này còn được gọi là cặp tiền chéo (Cross Currency Pairs hoặc Cross Pairs) vì tỷ giá được xác định trực tiếp giữa hai đồng tiền lớn mà không thông qua USD.

Sự ra đời của cặp tiền phụ giúp thị trường Forex trở nên đa dạng hơn. Thay vì luôn phải quy đổi qua đồng USD, nhà đầu tư có thể giao dịch trực tiếp giữa các đồng tiền mạnh như euro (EUR), bảng Anh (GBP), yên Nhật (JPY), franc Thụy Sĩ (CHF), đô la Úc (AUD), đô la Canada (CAD) hay đô la New Zealand (NZD). Điều này phản ánh trực tiếp mối quan hệ tỷ giá giữa các nền kinh tế lớn trên thế giới.

Mặc dù không có sự xuất hiện của USD, cặp tiền phụ vẫn được giao dịch với khối lượng khá lớn và đóng vai trò quan trọng trong thị trường ngoại hối. Tuy nhiên, so với cặp tiền chính, mức độ phổ biến và thanh khoản của nhóm này thường thấp hơn do phạm vi giao dịch hẹp hơn và lượng người tham gia ít hơn.

Các cặp tiền phụ phổ biến

Có rất nhiều cặp tiền phụ trên thị trường Forex. Một số cặp tiền được giao dịch phổ biến gồm:

Đặc điểm của cặp tiền phụ

So với cặp tiền chính, cặp tiền phụ có những đặc điểm riêng:

• Không chứa đồng USD.
• Được tạo thành từ hai đồng tiền mạnh của các nền kinh tế phát triển.
• Có thanh khoản khá cao nhưng thường thấp hơn cặp tiền chính.
• Khối lượng giao dịch đứng sau nhóm cặp tiền chính.
• Mức chênh lệch giá (spread) thường cao hơn một chút so với cặp tiền chính.
• Phản ánh trực tiếp sức mạnh tương đối giữa hai đồng tiền lớn mà không chịu ảnh hưởng trực tiếp từ USD.

Có thể hình dung cặp tiền phụ là cầu nối giữa các đồng tiền mạnh trên thế giới. Thay vì so sánh từng đồng tiền với USD, nhóm cặp tiền này cho phép thị trường đánh giá trực tiếp giá trị của một đồng tiền mạnh so với một đồng tiền mạnh khác.

Trong cấu trúc chung của thị trường Forex, cặp tiền phụ không giữ vai trò trung tâm như cặp tiền chính, nhưng vẫn là một phần quan trọng của dòng tiền quốc tế và được nhiều trader theo dõi trong quá trình giao dịch. Những cặp tiền này góp phần giúp thị trường phản ánh đầy đủ hơn mối quan hệ giữa các nền kinh tế lớn, thay vì chỉ tập trung vào đồng đô la Mỹ.

4. Cặp tiền ngoại lai là gì?

Cặp tiền ngoại lai (Exotic Pairs) là nhóm cặp tiền được tạo thành từ một đồng tiền mạnh và một đồng tiền của nền kinh tế mới nổi hoặc có quy mô nhỏ hơn. Đồng tiền mạnh thường là USD, EUR, GBP, JPY, CHF, AUD, CAD hoặc NZD, trong khi đồng tiền còn lại đến từ các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Mexico, Nam Phi, Ba Lan, Thái Lan hay Singapore.

So với cặp tiền chính và cặp tiền phụ, cặp tiền ngoại lai được giao dịch với khối lượng thấp hơn đáng kể. Số lượng tổ chức tài chính và nhà đầu tư tham gia giao dịch nhóm cặp tiền này cũng ít hơn, khiến chúng không giữ vai trò trung tâm trong thị trường Forex.

Mặc dù vậy, cặp tiền ngoại lai vẫn là một phần quan trọng của thị trường ngoại hối. Nhóm cặp tiền này phản ánh mối quan hệ tỷ giá giữa các nền kinh tế phát triển với các nền kinh tế mới nổi, đồng thời cho thấy dòng vốn quốc tế đang dịch chuyển như thế nào giữa các khu vực trên thế giới.

Do liên quan đến những đồng tiền có quy mô thị trường nhỏ hơn, cặp tiền ngoại lai thường chịu ảnh hưởng rõ rệt từ các yếu tố như chính sách tiền tệ, lạm phát, tình hình kinh tế, biến động chính trị hoặc dòng vốn đầu tư của từng quốc gia. Vì vậy, mức độ biến động của nhóm cặp tiền này đôi khi có thể lớn hơn so với các cặp tiền phổ biến.

Các cặp tiền ngoại lai phổ biến

Dưới đây là một số cặp tiền ngoại lai thường gặp trên thị trường Forex:

Lưu ý: Danh sách cặp tiền ngoại lai không hoàn toàn cố định. Tùy từng broker hoặc nhà cung cấp dữ liệu, một số cặp tiền có thể được phân loại khác nhau. Tuy nhiên, điểm chung là chúng đều kết hợp giữa một đồng tiền mạnh và một đồng tiền của nền kinh tế mới nổi hoặc có quy mô nhỏ hơn.

Đặc điểm của cặp tiền ngoại lai

So với hai nhóm cặp tiền còn lại, cặp tiền ngoại lai có một số đặc điểm nổi bật:

• Gồm một đồng tiền mạnh và một đồng tiền của nền kinh tế mới nổi hoặc quy mô nhỏ.
• Khối lượng giao dịch thấp hơn cặp tiền chính và cặp tiền phụ.
• Thanh khoản thường thấp hơn do số lượng người tham gia giao dịch ít hơn.
• Mức chênh lệch giá (spread) thường cao hơn.
• Giá có thể biến động mạnh khi xuất hiện các sự kiện kinh tế hoặc chính trị tại quốc gia phát hành đồng tiền ngoại lai.
• Không phải broker nào cũng hỗ trợ đầy đủ tất cả các cặp tiền ngoại lai.

Có thể hình dung cặp tiền ngoại lai nằm ở vòng ngoài của cấu trúc thị trường Forex. Chúng không chiếm tỷ trọng lớn trong tổng khối lượng giao dịch toàn cầu như cặp tiền chính, cũng không phổ biến như cặp tiền phụ, nhưng vẫn góp phần phản ánh hoạt động giao thương, đầu tư và dòng vốn giữa các nền kinh tế phát triển với các quốc gia đang tăng trưởng.

Việc hiểu rõ đặc điểm của cặp tiền ngoại lai giúp người học có cái nhìn đầy đủ hơn về thị trường Forex. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để phân biệt rõ ba nhóm cặp tiền trước khi tìm hiểu về thanh khoản, mức độ biến động và cách lựa chọn cặp tiền phù hợp trong những bài học tiếp theo.

5. So sánh đặc điểm của cặp tiền chính, cặp tiền phụ và cặp tiền ngoại lai

Sau khi tìm hiểu từng nhóm cặp tiền, có thể thấy chúng đều được hình thành từ hai đồng tiền nhưng lại khác nhau về mức độ phổ biến, thanh khoản và vai trò trong thị trường Forex. Việc phân biệt rõ ba nhóm này sẽ giúp người học dễ dàng nhận biết đặc điểm của từng cặp tiền khi quan sát trên nền tảng giao dịch hoặc đọc các tài liệu phân tích thị trường.

Nhìn chung, cặp tiền chính là nhóm được giao dịch nhiều nhất và giữ vai trò trung tâm của thị trường ngoại hối. Cặp tiền phụ vẫn bao gồm các đồng tiền mạnh nhưng không có sự xuất hiện của USD, trong khi cặp tiền ngoại lai kết hợp giữa một đồng tiền mạnh và đồng tiền của nền kinh tế mới nổi hoặc có quy mô nhỏ hơn.

Bảng so sánh ba nhóm cặp tiền

Nếu hình dung thị trường Forex như một hệ thống nhiều tầng, thì cặp tiền chính nằm ở trung tâm và thu hút phần lớn dòng tiền toàn cầu. Bao quanh nhóm này là cặp tiền phụ, nơi phản ánh mối quan hệ tỷ giá trực tiếp giữa các đồng tiền mạnh. Ở lớp ngoài cùng là cặp tiền ngoại lai, đại diện cho các giao dịch giữa những đồng tiền mạnh với các nền kinh tế mới nổi hoặc có quy mô nhỏ hơn.

Sự phân loại này không mang ý nghĩa cặp tiền nào tốt hơn hay kém hơn, mà chỉ cho thấy vị trí và mức độ tham gia của từng nhóm trong thị trường Forex. Mỗi nhóm đều có vai trò riêng và góp phần tạo nên sự đa dạng của thị trường ngoại hối toàn cầu.

6. Người mới nên bắt đầu với nhóm cặp tiền nào?

Khi mới tiếp cận Forex, nhiều người thường đặt câu hỏi liệu nên tìm hiểu tất cả các cặp tiền hay chỉ tập trung vào một số nhóm nhất định. Thực tế, việc nắm được cách phân loại cặp tiền giúp bạn có định hướng học tập rõ ràng hơn, thay vì cố gắng theo dõi quá nhiều cặp tiền cùng lúc.

Đối với người mới, cặp tiền chính thường là nhóm phù hợp nhất để bắt đầu tìm hiểu. Đây là những cặp tiền có khối lượng giao dịch lớn, thanh khoản cao và được nhắc đến nhiều trong các tài liệu học tập cũng như các bản tin tài chính. Phần lớn ví dụ về phân tích kỹ thuật, phân tích cơ bản hay quản lý rủi ro trong Forex cũng thường sử dụng các cặp tiền thuộc nhóm này.

Sau khi đã hiểu cách thị trường vận động, người học có thể mở rộng sang cặp tiền phụ để quan sát mối quan hệ trực tiếp giữa các đồng tiền mạnh. Điều này giúp có cái nhìn toàn diện hơn về sự biến động của các nền kinh tế lớn trên thế giới.

Đối với cặp tiền ngoại lai, người mới không nhất thiết phải dành nhiều thời gian nghiên cứu ngay từ đầu. Mặc dù đây vẫn là một phần của thị trường Forex, nhưng mức độ phổ biến thấp hơn và đặc điểm giao dịch cũng khác so với hai nhóm còn lại. Việc tìm hiểu nhóm cặp tiền này sẽ phù hợp hơn khi bạn đã có nền tảng kiến thức vững chắc về thị trường ngoại hối.

Quan trọng hơn cả, mục tiêu của giai đoạn học kiến thức cơ bản không phải là lựa chọn cặp tiền để giao dịch, mà là hiểu được cấu trúc của thị trường Forex và vai trò của từng nhóm cặp tiền. Khi nắm được nền tảng này, bạn sẽ dễ dàng tiếp cận những bài học tiếp theo về đồng USD, thanh khoản, spread, biến động giá và các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ giá trên thị trường ngoại hối.

7. Vì sao cần hiểu cách phân loại cặp tiền?

Việc phân loại cặp tiền thành cặp tiền chính, cặp tiền phụ và cặp tiền ngoại lai không chỉ giúp thị trường được sắp xếp một cách khoa học mà còn giúp trader dễ dàng tiếp cận kiến thức Forex theo đúng trình tự. Khi hiểu rõ mỗi nhóm cặp tiền có đặc điểm và vai trò riêng, người học sẽ dễ dàng đọc các tài liệu phân tích, theo dõi tin tức kinh tế và hiểu được vì sao từng cặp tiền lại có mức độ giao dịch khác nhau.

Trong thực tế, hầu hết các báo cáo thị trường, lịch kinh tế hay phân tích của các tổ chức tài chính đều thường xuyên đề cập đến các cặp tiền thuộc nhóm cặp tiền chính. Bên cạnh đó, nhiều thuật ngữ như thanh khoản, spread, biến động giá, đồng tiền trú ẩn, đồng tiền hàng hóa hay sức mạnh của đồng USD cũng thường được giải thích dựa trên đặc điểm của từng nhóm cặp tiền. Vì vậy, nếu chưa nắm được cách phân loại này, người mới sẽ gặp không ít khó khăn khi tiếp cận các kiến thức chuyên sâu hơn.

Ngoài ra, việc hiểu rõ ba nhóm cặp tiền còn giúp trader hình dung được cấu trúc chung của thị trường Forex. Thay vì chỉ ghi nhớ tên từng cặp tiền riêng lẻ, bạn sẽ hiểu được vì sao một số cặp tiền luôn được nhắc đến trong các bản tin tài chính, trong khi những cặp tiền khác lại xuất hiện ít hơn. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng tư duy tổng thể về thị trường ngoại hối.

Trong các bài học tiếp theo của series, bạn sẽ lần lượt tìm hiểu sâu hơn về vai trò của đồng USD, thanh khoản, spread, mức độ biến động và nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến giá của từng cặp tiền. Khi đã nắm vững cách phân loại cặp tiền, việc tiếp cận những kiến thức này sẽ trở nên dễ dàng và logic hơn rất nhiều.

Kết luận

Cặp tiền chính, cặp tiền phụ và cặp tiền ngoại lai là ba nhóm cặp tiền cơ bản tạo nên cấu trúc của thị trường Forex. Mỗi nhóm được hình thành dựa trên mức độ phổ biến, khối lượng giao dịch, thanh khoản và vai trò của các đồng tiền trong hệ thống tài chính toàn cầu. Việc phân loại này không nhằm đánh giá nhóm cặp tiền nào tốt hơn hay kém hơn, mà giúp trader hiểu rõ vị trí và đặc điểm của từng nhóm trong thị trường ngoại hối.

Trong đó, cặp tiền chính là nhóm được giao dịch nhiều nhất và giữ vai trò trung tâm của thị trường nhờ sự xuất hiện của đồng USD. Cặp tiền phụ phản ánh mối quan hệ tỷ giá trực tiếp giữa các đồng tiền mạnh mà không có USD, còn cặp tiền ngoại lai kết hợp giữa một đồng tiền mạnh và đồng tiền của các nền kinh tế mới nổi hoặc có quy mô nhỏ hơn.

Đối với người mới, việc hiểu rõ ba nhóm cặp tiền sẽ giúp hình dung bức tranh tổng thể của thị trường Forex, đồng thời tạo nền tảng để tiếp cận các kiến thức chuyên sâu hơn như vai trò của đồng USD, thanh khoản, spread, mức độ biến động hay cách lựa chọn cặp tiền phù hợp trong quá trình học và giao dịch.

Bài 12 khép lại tại đây. Trong bài tiếp theo của series Kiến thức cơ bản trên Fxonline24h, bài tiếp theo sẽ đi tiếp Vai trò của USD trong thị trường Forex.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)